Παγκόσμια Ημέρα Γονέων: Η Βασιλική Παππά εξηγεί πώς θα γίνουμε οι γονείς που έχει ανάγκη κάθε παιδί

Ζούμε στην εποχή όπου με ένα μόνο κλικ έχουμε πρόσβαση σε εκατοντάδες σεμινάρια, βιβλία, podcasts και reels με tips για το τέλειο μεγάλωμα των παιδιών. Κανόνες για το gentle parenting, οδηγίες για το screen time, σεμινάρια για τη θετική πειθαρχία. Κι όμως, αντί για ανακούφιση, οι περισσότεροι από εμάς νιώθουμε πιο αγχωμένοι ενίοτε και πιο πελαγωμένοι από ποτέ, φτάνοντας συχνά στα όρια της γονικής εξουθένωσης.

Μήπως τελικά η πολλή θεωρία μάς απομάκρυνε από το ένστικτό μας; Μήπως στην ανάγκη μας να γίνουμε «φίλοι» με τα παιδιά μας για να αποφύγουμε τον αυταρχισμό του παρελθόντος, χάσαμε κάπου το μέτρο και τα όρια;

Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Γονέων, μιλήσαμε με τη Δρ. Βασιλική Παππά, Συμβουλευτική Ψυχολόγο - Ψυχοθεραπεύτρια και επιστημονικά υπεύθυνη του Πανελληνίου Συνδέσμου Σχολών Γονέων. Μέσα από τις απαντήσεις της, φωτίζει τις κρυφές ανασφάλειες της σύγχρονης μητέρας, αποδομεί τον μύθο του τέλειου γονιού και εξηγεί πώς θα βρούμε ξανά το μέτρο, μακριά από τις ενοχές που γεννά η σύγκριση. Παράλληλα, ξεκαθαρίζει τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην υγιή οικειότητα και την έλλειψη ορίων, ενώ αναλύει γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσουμε να επαναλαμβάνουμε τα λάθη που βιώσαμε ως παιδιά.

Πάνω από όλα, όμως, μας θυμίζει ότι η παραδοχή πως δεν υπάρχει τέλειος γονιός είναι ίσως η πιο απελευθερωτική αλήθεια και το μεγαλύτερο δώρο που μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου σήμερα.

Οι σημερινοί γονείς παρότι έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε σεμινάρια, βιβλία, podcasts και tips για τη γονεϊκότητα, μοιάζουν πιο αγχωμένοι και πελαγωμένοι από ποτέ. Πώς γίνεται η τόση ενημέρωση, αντί να μας λύνει τα χέρια, να μας κάνει να «χάνουμε την μπάλα»;

Είναι γεγονός ότι ενώ οι γονείς στις μέρες μας έχουν όντως πρόσβαση σε όλες αυτές τις πηγές, δυσκολεύονται περισσότερο από ποτέ στην άσκηση του ρόλου τους. Αυτό συμβαίνει γιατί η υπερπληροφόρηση δε μας βοηθά να διακρίνουμε την ουσία και να βάλουμε προτεραιότητες, τι είναι πιο σημαντικό και τι λιγότερο σημαντικό και από πού πρέπει να ξεκινήσουμε. Επιπλέον, η πληθώρα όλων αυτών των πηγών δε σημαίνει απαραιτήτως και σωστή και έγκυρη πληροφόρηση. Συχνά, παρατηρούμε αντικρουόμενες πληροφορίες και παραπληροφόρηση, η οποία μπερδεύει και αποπροσανατολίζει τους γονείς. Γι’ αυτό και επιμένουμε ότι η συμμετοχή των γονιών σε μια ομάδα Σχολής Γονέων σήμερα είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ.

Έχουμε γεμίσει κανόνες για το «gentle parenting», το «screen time» και τη θετική πειθαρχία, με αποτέλεσμα να φοβόμαστε να κάνουμε ακόμα και μια αυθόρμητη παρατήρηση στο παιδί μας μην τυχόν και του δημιουργήσουμε... τραύμα. Μήπως τελικά η πολλή θεωρία μάς απομάκρυνε από το ένστικτό μας;

Ενδεχομένως. Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε τη σημασία της γνώσης, η οποία αποτελεί αναγκαίο εφόδιο για τον σύγχρονο γονιό, πάντοτε μαζί με το ένστικτο. Όσο χρειάζεται η γνώση, άλλο τόσο χρειάζεται κι αυτό.

Παλαιότερα οι γονείς συγκρίνονταν με τους φίλους, τους γείτονες, τους γνωστούς. Σήμερα συγκρίνονται με τους αλγόριθμους και τους influencers. Πώς διαχειρίζεστε στις Σχολές Γονέων τις ενοχές που γεννά η σύγκριση με καθημερινότητα που είναι ψηφιακή;

Στις Σχολές Γονέων θεωρούμε ότι η σύγκριση γενικότερα δε βοηθά. Είναι σημαντικό να αυτοπροσδιοριζόμαστε κι όχι να ετεροπροσδιοριζόμαστε. Κάθε γονιός χρειάζεται να αναλάβει την ευθύνη της δικής του ζωής, του εαυτού του και την ευθύνη του μεγαλώματος του παιδιού του/ των παιδιών του. Βοηθούμε τον γονιό να ενδυναμωθεί και να πιστέψει στον εαυτό του, αξιοποιώντας το υπάρχον δυναμικό του, αλλά και εμπλουτίζοντάς το με επιπλέον γνώσεις και δεξιότητες.

Αν απομονώναμε το νούμερο ένα παράπονο ή φόβο που εκφράζουν κρυφά οι σύγχρονες μητέρες στις συναντήσεις σας, ποιο θα ήταν; Τι είναι αυτό που ντρέπονται να παραδεχτούν δημόσια;

Το μόνιμο παράπονο που ακούμε συχνά είναι η έλλειψη χρόνου και ο φόβος ότι δε θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στην ανατροφή του παιδιού τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, με δυο λόγια να αποδεχτούν την ατέλειά τους, ότι δεν μπορούν, δε γίνεται να είναι τέλειοι. Συχνά, δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και παραδεχτούν τα λάθη τους, δηλαδή να αναλάβουν την ευθύνη τους κι άλλοτε καταλογίζουν στον εαυτό τους υπερβολικά λάθη και αστοχίες ή παραλείψεις, που δεν υφίστανται. Και σε αυτό οι Σχολές Γονέων βοηθούν να βρουν ένα μέτρο, ώστε να καταφέρουν να είναι δίκαιοι τόσο με το παιδί τους, όσο και με τον εαυτό τους.

Συχνά πιάνουμε τον εαυτό μας να λέει στα παιδιά ακριβώς τις ίδιες ατάκες που μας έλεγαν οι δικοί μας γονείς και μας εκνεύριζαν. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σπάσουμε αυτό το οικογενειακό «copy-paste»;

Φυσικά, αυτό συνέβαινε, συμβαίνει και θα εξακολουθεί να συμβαίνει. Το βίωμα είναι πάντοτε αυτό που υπερισχύει. Αυτό που έχουμε βιώσει ως παιδιά, αυτά που ακούγαμε από τους γονείς μας, επαναλαμβάνεται, επανέρχεται σαν ηχώ όταν γινόμαστε γονείς και μεταφέρεται στα παιδιά μας. Το οικείο, το γνώριμο, το βιωμένο, επανέρχεται ξανά και ξανά και, για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, χρειάζεται βαθιά συνειδητοποίηση, συστηματική δουλειά με τον εαυτό μας και χρόνος για εξάσκηση. Τίποτε δε γίνεται μαγικά. Για να συμβούν ουσιαστικές και δομικές αλλαγές χρειάζεται δέσμευση και προσπάθεια.

Υπάρχει μια έντονη τάση οι σημερινοί γονείς να θέλουν να είναι «φίλοι» με τα παιδιά τους, ίσως για να αποφύγουν τον αυταρχισμό των περασμένων γενεών. Πού σταματάει όμως η υγιής οικειότητα και πού αρχίζει η επικίνδυνη έλλειψη ορίων;

Δεν μπορείς να είσαι φίλος με το παιδί σου. Δε γίνεται να είσαι φίλος με το παιδί σου. Το παιδί σου έχει τους δικούς του φίλους κι ο γονιός τους δικούς του. Η σχέση γονιού-παιδιού, ωστόσο, μπορεί να είναι μια φιλική σχέση. Το να έχει ο γονιός μια φιλική σχέση με το παιδί του δε σημαίνει ότι είναι φίλος του. Οι φίλοι βγαίνουν μαζί, εκμυστηρεύονται πράγματα μεταξύ τους, έχουν κοινά ενδιαφέροντα. Ο γονιός και το παιδί έχουν άλλου είδους σχέση. Μπορεί να βγουν παρέα, αλλά όχι με την ίδια παρέα, δε μοιράζονται τους ίδιους φίλους, ούτε και τα μυστικά τους. Επίσης, τα ενδιαφέροντά τους δεν είναι τα ίδια. Μπορεί να ξεκινούν από την ίδια βάση, όμως, επειδή ανήκουν σε άλλο αναπτυξιακό στάδιο ο καθένας, με διαφορετική κουλτούρα και παραστάσεις, διαφέρουν κι αυτά, κι αν έχουν κοινά, πάντως δεν ταυτίζονται.

Στις μέρες μας ακούμε όλο και συχνότερα για την «εξουθένωση του γονέα» (parental burnout). Σε μια καθημερινότητα όπου κυρίως η γυναίκα πρέπει να είναι επιτυχημένη επαγγελματίας, ελκυστική σύντροφος και υποδειγματική μαμά, πώς μπορεί να βρει την ισορροπία χωρίς να νιώθει ότι κάπου, μοιραία, υστερεί;

Η γονική εξουθένωση ή γονική εξάντληση αποτελεί συχνό φαινόμενο στις μέρες μας. Η διαμόρφωση ρεαλιστικών προσδοκιών εκ μέρους των γονιών και η αναζήτηση πόρων ενδυνάμωσης είναι παράγοντες που συμβάλλουν στην αντιμετώπισή της. Η αναζήτηση της τελειότητας είναι δυσλειτουργική και αυτό χρειάζεται να βοηθήσουμε τους γονείς να το συνειδητοποιήσουν και να αποδεχτούν την ατελή τους φύση. Στις Σχολές Γονέων λέμε ότι δεν υπάρχει τέλειος γονιός, ούτε τέλειο παιδί. Το επιθυμητό γονικό προφίλ, ο αποτελεσματικός γονέας, είναι ο δημοκρατικός και αυτό επιδιώκουμε να αναδείξουμε: ποιος είναι, πώς συμπεριφέρεται, ποιες απαιτήσεις μπορεί να έχει από το παιδί του ανάλογα με το αναπτυξιακό του στάδιο, ποιες είναι οι δεξιότητες με τις οποίες καταφέρνει να επικοινωνήσει με το παιδί του. Οι γονείς χρειάζεται να αποδεχτούν το παιδί τους, μα, πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να αποδεχτούν τον εαυτό τους. Η γνήσια και άνευ όρων αποδοχή του άλλου πηγάζει μέσα από την αποδοχή του εαυτού.