Διεθνής Ημέρα για τα Αθώα Παιδιά Θύματα Επιθέσεων: Δεν είναι μόνο τα χτυπήματα που πληγώνουν

Η 4η Ιουνίου έχει θεσπιστεί από τον ΟΗΕ ως η Διεθνής Ημέρα για τα Αθώα Παιδιά Θύματα Επιθέσεων ή Διεθνής Ημέρα κατά της Επιθετικότητας εναντίον των Παιδιών. Πρόκειται για μια ημέρα που καθιερώθηκε αρχικά το 1982 για να τιμήσει τα ανήλικα θύματα των πολεμικών συγκρούσεων, όμως στην πορεία των χρόνων εξελίχθηκε σε μια παγκόσμια υπενθύμιση για την υποχρέωση που έχουμε να προστατεύουμε τα παιδιά από κάθε μορφή βίας - σωματική, λεκτική και ψυχολογική - όπου κι αν αυτή εκδηλώνεται.

Η αλήθεια, όμως, είναι πως όταν ακούμε τη λέξη «επιθετικότητα», το μυαλό μας πηγαίνει αυτόματα στη σωματική βία, στα χτυπήματα ή στα ακραία ξεσπάσματα. Λογικό. Αυτά είναι τα ορατά σημάδια, εκείνα που όλοι αναγνωρίζουμε και καταδικάζουμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Τι γίνεται όμως με την άλλη επιθετικότητα; Εκείνη που είναι μεταμφιεσμένη σε καθημερινές αντιδράσεις πάνω στα νεύρα, στην κούραση ή στο στρες της στιγμής; Συχνά ξεχνάμε ότι ο τρόπος που απευθυνόμαστε στα παιδιά διαμορφώνει τον τρόπο που τα ίδια θα βλέπουν τον εαυτό τους στο μέλλον. Πολλές φορές, χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε, επιστρατεύουμε συμπεριφορές που οι παιδοψυχολόγοι ορίζουν ως «παθητική» ή «συναισθηματική» επιθετικότητα. Και μπορεί να μην αφήνουν μελανιές, αφήνουν όμως βαθιές πληγές στην αυτοπεποίθηση και στο αίσθημα ασφάλειας ενός παιδιού.

Η ψυχολόγος Έφη Σίκαλη πιστεύει πως η επιθετικότητα γεννιέται από την έλλειψη αγάπης & σεβασμού

Οι «αόρατοι» ένοχοι της καθημερινότητας

Ποιες είναι αυτές οι συμπεριφορές που συχνά υποτιμάμε, θεωρώντας τες απλώς «κακές στιγμές»;

Ο σαρκασμός και η ειρωνεία: «Σιγά το κατόρθρωμα!» ή «Μπράβο, κατάφερες πάλι να το χαλάσεις». Ένα μικρό παιδί δεν έχει την αναπτυξιακή ωριμότητα να επεξεργαστεί το διπλό νόημα του σαρκασμού. Αυτό που εισπράττει είναι μια υποτίμηση της προσωπικότητάς του, ντυμένη με ένα επικριτικό χιούμορ που το κάνει να νιώθει ανεπαρκές.

Η συναισθηματική αποστασιοποίηση: Το να μη μιλάς στο παιδί σου επειδή σε νευρίασε ή να απομακρύνεις το βλέμμα σου αγνοώντας το, είναι ίσως η πιο σκληρή μορφή αόρατης βίας. Για ένα μικρό παιδί, η σιωπή του γονιού μεταφράζεται ως απειλή εγκατάλειψης. Νιώθει ότι η αγάπη σου έχει όρους: «Σε αγαπώ μόνο όταν είσαι καλός, αν κάνεις λάθος, τα δεδομένα αλλάζουν».

Οι υπερβολικές φωνές και ο εκφοβισμός: Όταν η ένταση της φωνής μας ξεπερνά το όριο, το παιδί μπαίνει αυτόματα σε κατάσταση άμυνας. Δεν ακούει τι του λες, απλώς τρομάζει από την ένταση της φωνής σου και αγχώνεται.

Η σύγκριση και οι ταμπέλες: «Δες τον αδερφό σου πόσο πιο ήσυχος είναι» ή «Σταμάτα να είσαι τόσο γκρινιάρης». Πόσες φορές δεν σου έχει ξεφύγει μια παρόμοια φράση; Οι ταμπέλες αυτές γίνονται η ταυτότητα του παιδιού. Αν του επαναλαμβάνεις συχνά ότι είναι «τεμπέλης», θα συνεχίσει να μην κάνει κάτι, γιατί πιστεύει ότι αυτό είναι.

Τεχνικές για να διαχειριστεί το παιδί σας το θυμό και την επιθετικότητά του

Πώς επηρεάζεται η ψυχολογία του παιδιού;

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η λεκτική και συναισθηματική επιθετικότητα είναι συχνό φαινόμενο, το κόστος για την ψυχική του υγεία είναι μεγάλο. Αρχικά, κλονίζεται η αυτοπεποίθησή του. Μαθαίνει να αμφιβάλλει για την αξία του και να πιστεύει ότι πάντα κάτι κάνει λάθος. Επιπλέον, αναπτύσσει έντονο άγχος και τελειομανία, στην προσπάθειά του να είναι πάντα «τέλειο» για να μην προκαλέσει τη σιωπή ή την ειρωνεία σου. Το πιο σημαντικό; Το παιδί αντιγράφει αυτό που βλέπει. Αν μάθει ότι τα νεύρα και οι διαφωνίες επιλύονται με ειρωνεία ή με το να κόβουμε την κουβέντα, θα εφαρμόσει ακριβώς το ίδιο μοτίβο στους φίλους του, στο σχολείο και, αργότερα, στις δικές του σχέσεις.

Τι λένε οι επίσημοι φορείς

Αν όλα αυτά σου φαίνονται απλώς «κακές στιγμές» της καθημερινότητας, οι επίσημες οδηγίες των μεγαλύτερων οργανισμών παγκοσμίως έρχονται να δείξουν την αλήθεια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και η UNICEF κατατάσσουν την ειρωνεία, τις διαρκείς φωνές και τη συναισθηματική αποστασιοποίηση (το γνωστό silent treatment) στην κατηγορία της ψυχολογικής βίας. Από την πλευρά της, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) προειδοποιεί ότι η αόρατη αυτή επιθετικότητα προκαλεί στα παιδιά «τοξικό στρες». Όταν ένα παιδί εισπράττει διαρκώς υποτίμηση ή σιωπή, ο εγκέφαλός του πλημμυρίζει με ορμόνες του στρες, επηρεάζοντας άμεσα την ικανότητά του να συγκεντρώνεται, να κοιμάται σωστά και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Με απλά λόγια, οι λέξεις και οι αντιδράσεις μας διαμορφώνουν κυριολεκτικά τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού μας.

Παιδική επιθετικότητα μετά τη βρεφική ηλικία.

Πώς να αντικαταστήσεις την ένταση με ψυχραιμία

Κανείς δεν είπε ότι το να είσαι γονιός είναι εύκολο. Υπάρχουν μέρες που η υπομονή εξαντλείται και και η ηρεμία πάει περίπατο. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας τονίζουν ότι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι να κάνεις ένα «pause» πριν αντιδράσεις. Αν νιώθεις το αίμα να ανεβαίνει στο κεφάλι επικίνδυνα, συμβουλεύουν να πάρεις τρεις βαθιές ανάσες ή να αλλάξεις δωμάτιο για ένα λεπτό, αποφεύγοντας να μιλήσεις στο παιδί όσο είσαι στο πικ του θυμού σου. Παράλληλα, είναι καθοριστικό να μιλάς πάντα για τη συμπεριφορά και όχι για την προσωπικότητα του παιδιού. Αντί, λοιπόν, για μια έκφραση όπως «είσαι ανυπόφορος», είναι προτιμότερο να λες «αυτό που έκανες τώρα με στενάχωρησε και με θύμωσε», διαχωρίζοντας έτσι την πράξη από την ίδια την αξία του παιδιού σου. Σε περιπτώσεις έντασης, οι ψυχολόγοι μάς παροτρύνουν να αντικαταστήσουμε τη σιωπή με ξεκάθαρα όρια. Αν χρειάζεσαι χρόνο για να ηρεμήσεις, πες το καθαρά: «Αυτή τη στιγμή είμαι πολύ νευριασμένη και δεν θέλω να σου φωνάξω. Θα κάτσω λίγο μόνη μου και σε πέντε λεπτά θα το συζητήσουμε» ( κι όμως λειτουργεί).

Αν παρά την προσπάθεια σου ξεφύγει μια ειρωνεία ή μια φωνή, οι ειδικοί αναπτυξιακής ψυχολογίας θεωρούν σημαντικό το να ζητήσεις συγγνώμη. Πήγαινε στο παιδί σου, κατέβα στο ύψος του και πες του με ειλικρίνεια: «Συγγνώμη που σου μίλησα έτσι, ήμουν κουρασμένη και είχα νεύρα, αλλά δεν έφταιγες εσύ». ΓΙατί όλοι κάνουμε λάθη αλλά έχουμε την ευθύνη να τα διορθώνουμε.