Είναι η κατάθλιψη «κολλητική»; Η νέα έρευνα για τους εφήβους που ανατρέπει όσα ξέρεις

Όλοι γνωρίζουμε πόσο βαθιά μπορεί να μας επηρεάσει η ενέργεια των ανθρώπων που έχουμε γύρω μας. Μια καλή κουβέντα μπορεί να μας φτιάξει τη μέρα, ενώ η αρνητικότητα ενός φίλου μπορεί, σχεδόν ανεπαίσθητα, να μας ρίξει τη διάθεση. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτή η συναισθηματική αλληλεπίδραση περνάει σε ένα πιο βαθύ επίπεδο; Μια νέα, πρωτοποριακή μελέτη από τη Φινλανδία, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry, έρχεται να ρίξει φως σε ένα ερώτημα που απασχολεί έντονα την parenting κοινότητα: Μπορεί η κατάθλιψη και το άγχος να είναι... «κολλητικά» ανάμεσα στους νέους;

Η απάντηση των επιστημόνων είναι «ναι» αλλά με έναν τρόπο πολύ πιο περίπλοκο και απρόσμενο από αυτόν που φανταζόμασταν. Δεν πρόκειται απλώς για το ότι «αν έχεις λυπημένους φίλους, λυπείσαι κι εσύ».

Η συχνή χρήση των social σχετίζεται με χειρότερες δεξιότητες ανάγνωσης των εφήβων, σύμφωνα με μελέτη

Η έρευνα που αλλάζει τα δεδομένα

Οι ερευνητές μελέτησαν τα στοιχεία περισσότερων από 600.000 νέων ανθρώπων και κατέληξαν σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: Αν οι συμμαθητές ή οι φίλοι ενός εφήβου είχαν διαγνωστεί με κάποια ψυχική διαταραχή, ο έφηβος είχε σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να λάβει και ο ίδιος μια παρόμοια διάγνωση.

Το ακόμα πιο εντυπωσιακό; Η πιθανότητα αυτή αυξανόταν ακόμα κι αν οι φίλοι του είχαν απλώς μια γενετική προδιάθεση (δηλαδή, αν υπήρχε ιστορικό στην οικογένεια του φίλου τους, χωρίς απαραίτητα ο ίδιος ο φίλος να έχει εκδηλώσει έντονα συμπτώματα). Αυτός ο «σύνδεσμος» ψυχικής υγείας φάνηκε να είναι ισχυρότερος κατά τη διάρκεια των χρόνων του Λυκείου.

Γιατί οι παρέες επηρεάζουν τόσο πολύ;

«Για τους εφήβους, οι συνομήλικοί τους είναι η σημαντικότερη και η πρωταρχική πηγή φιλίας και αίσθησης ότι ανήκουν κάπου – πολύ περισσότερο από τους ενήλικες, ακόμα και από τους ίδιους τους γονείς τους», εξηγεί η Δρ Consuelo Cagande, διευθύντρια παιδοψυχιατρικής στο Zucker Hillside Hospital της Νέας Υόρκης.

Η «συναισθηματική μετάδοση» είναι ένα γνωστό φαινόμενο. Εξελικτικά, οι άνθρωποι έχουμε μάθει να καθρεφτίζουμε τα συναισθήματα των γύρω μας για να προστατευτούμε (αν δούμε κάποιον να φοβάται, φοβόμαστε κι εμείς για να είμαστε έτοιμοι να ξεφύγουμε).

Στην εφηβεία, όμως, συμβαίνει και κάτι άλλο: Η ομαλοποίηση.

Όταν ένας έφηβος βρίσκει το θάρρος να μιλήσει για το άγχος ή τη θλίψη του, ανοίγει μια πόρτα για τον φίλο του. Ο φίλος ακούει, ταυτίζεται, συνδέεται και αρχίζει να εξετάζει τα δικά του συναισθήματα. Καταλαβαίνει ότι δεν είναι μόνος, ότι η διαχείριση του στρες στην εφηβεία είναι δύσκολη και παίρνει το θάρρος να πει: «Ξέρεις κάτι; Κι εγώ νιώθω έτσι».

Η συχνή χρήση των social σχετίζεται με χειρότερες δεξιότητες ανάγνωσης των εφήβων, σύμφωνα με μελέτη

Το σχολείο ως το απόλυτο «θερμοκήπιο» συναισθημάτων

Η έρευνα έδειξε ότι οι πιο ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί αναπτύσσονται μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Αυτό είναι απόλυτα λογικό, καθώς εκεί περνούν οι έφηβοι τον περισσότερο χρόνο τους αλλά κι εκεί έρχονται αντιμέτωποι με τις μεγαλύτερες πιέσεις: το άγχος των επιδόσεων, τον κοινωνικό ανταγωνισμό, το bullying ή το άγχος αποδοχής.

Γι' αυτόν τον λόγο, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα προγράμματα ψυχικής υγείας μέσα στα ίδια τα σχολεία είναι πλέον κρίσιμα για να στηριχθούν τα παιδιά.

Αν και η έρευνα δείχνει ότι τα θέματα ψυχικής υγείας μπορούν να «μεταδοθούν» μέσα σε μια παρέα, αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι πρέπει τα παιδιά να απομονωθούν. Η απομόνωση είναι ο μεγαλύτερος εχθρός και μπορεί να πυροδοτήσει έναν φαύλο κύκλο κατάθλιψης.

Σύμφωνα με τους ειδικούς της μελέτης, η λύση δεν κρύβεται στην απομόνωση των παιδιών, αλλά στην καθοδήγησή τους ώστε να επικοινωνούν με ασφάλεια. Όπως επισημαίνει η Dr. Cagande, είναι εξαιρετικά σημαντικό να ενθαρρύνεται το μοίρασμα των προβλημάτων ανάμεσα στους νέους, αρκεί αυτό να γίνεται με όρια. Η ίδια τονίζει την ανάγκη να εκπαιδευτούν τα παιδιά ώστε να αναζητούν επαγγελματική βοήθεια όταν οι καταστάσεις τους ξεπερνούν, αντί να βασίζονται σε συμβουλές από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η παραπληροφόρηση γύρω από την ψυχική υγεία καλπάζει.

Παράλληλα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν τον ρόλο του γονέα ως ενός ασφαλούς καταφυγίου. Σε περίπτωση που ένα παιδί εκμυστηρευτεί ότι κάποιος φίλος του περνάει κατάθλιψη ή εκδηλώνει έντονα ανησυχητικές τάσεις, η συμβουλή των ειδικών είναι σαφής: το παιδί θα πρέπει να στηρίξει τον φίλο του, αλλά ταυτόχρονα είναι απαραίτητο να ενημερώσει άμεσα έναν ενήλικα – είτε αυτός είναι γονέας, είτε καθηγητής ή ψυχολόγος.

Οι έφηβοι κοιμούνται λιγότερο από ποτέ και δεν φταίνε μόνο τα κινητά

Τέλος, η έρευνα μας υπενθυμίζει τη σημασία του τακτικού, ουσιαστικού "check-in" με τα παιδιά μας. Οι ειδικοί προτείνουν να επιδιώκουμε συζητήσεις για το πώς νιώθουν στην καθημερινότητά τους, όχι με ανακριτικό ύφος, αλλά με αληθινό, υποστηρικτικό ενδιαφέρον.

Η εφηβεία αποδεικνύεται μια απαιτητική πίστα, και το να γνωρίζει ένας νέος ότι δεν είναι μόνος στις δυσκολίες του λειτουργεί πάντα ανακουφιστικά. Η παρουσία των γονιών και των ειδικών είναι εκείνη που θα τους δείξει ότι, μετά το πρώτο βήμα και το μοίρασμα του προβλήματος, υπάρχει πάντα ένας ασφαλής δρόμος.