Υπόθεση Lindsay Clancy: Η επιλόχεια ψύχωση (όχι η κατάθλιψη) & τα σημάδια που πρέπει να γνωρίζεις

Η υπόθεση της Lindsay Clancy, της γυναίκας από τη Μασαχουσέτη που δικάζεται για τη δολοφονία των τριών παιδιών της το 2023, έχει φέρει ξανά στο προσκήνιο μια από τις πιο σοβαρές αλλά και πιο παρεξηγημένες ψυχικές διαταραχές μετά τον τοκετό: την επιλόχεια ψύχωση.

Οι εισαγγελικές αρχές ισχυρίζονται ότι οι πράξεις της ήταν προσχεδιασμένες. Η υπεράσπισή της, όμως, o 75χρονος Kevin Reddington, υποστηρίζει ότι τη στιγμή εκείνη έπασχε από σοβαρή ψυχική νόσο. Σε συνέντευξή του στο The New Yorker τον Οκτώβριο του 2024, ο πρώην σύζυγός της και πατέρας των παιδιών, Patrick Clancy, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Δεν ήμουν παντρεμένος με ένα τέρας. Ήμουν παντρεμένος με μια γυναίκα που αρρώστησε».

Τι ακριβώς είναι, όμως, η επιλόχεια ψύχωση;

Οι ειδικοί εξηγούν ότι πρόκειται για μια σοβαρή διαταραχή κατά την οποία η μητέρα χάνει την επαφή με την πραγματικότητα μετά τη γέννηση του παιδιού. Συχνά περνά απαρατήρητη επειδή τα συμπτώματά της μπορεί να εμφανίζονται και να υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες. «Μια γυναίκα μπορεί να έρθει στο προγραμματισμένο ραντεβού μετά τον τοκετό και να φαίνεται απολύτως καλά. Έξι ώρες αργότερα, όμως, μπορεί να εμφανίζει παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις», εξηγεί η Eboni January, MD, FACOG, μαιευτήρας-γυναικολόγος στη Νεβάδα. Όπως λέει, ακόμη και τα πιο κοντινά της πρόσωπα δυσκολεύονται πολλές φορές να αντιληφθούν τι συμβαίνει.

Η Claire Walker, νοσηλεύτρια-μαία, επισημαίνει ότι η επιλόχεια ψύχωση δεν είναι τόσο συχνή και πως οι τραγικές ιστορίες που βλέπουμε στις ειδήσεις είναι ακόμη πιο σπάνιες. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια τα περιστατικά φαίνεται να αυξάνονται. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η πάθηση αντιμετωπίζεται και οι περισσότερες γυναίκες αναρρώνουν πλήρως.

«Αυτό είναι ένα μήνυμα που πρέπει να ακούσουν όλοι οι νέοι γονείς, γιατί ο φόβος ότι θα χαρακτηριστούν επικίνδυνες είναι ένας από τους βασικούς λόγους που πολλές γυναίκες δεν μιλούν για τα συμπτώματά τους», τονίζει η Walker.

Η επιλόχεια κατάθλιψη δεν κάνει διακρίσεις: 10 διάσημες μητέρες που μίλησαν για την εμπειρία τους

Πότε εκδηλώνεται η επιλόχεια ψύχωση;

Μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό, αν και συνήθως εκδηλώνεται τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες. Σύμφωνα με την Claire Walker, αφορά περίπου μία έως δύο γυναίκες ανά 1.000 γεννήσεις, δηλαδή μόλις το 0,1% έως 0,2% των τοκετών. Για να έχεις μια εικόνα, η επιλόχεια κατάθλιψη επηρεάζει περίπου μία στις επτά με οκτώ νέες μητέρες.

Παρότι πρόκειται για μια σπάνια διαταραχή, η Uruj Kamal Haider, MD, ψυχίατρος με εξειδίκευση στην περιγεννητική ψυχική υγεία,αναφέρει ότι πρόσφατες μελέτες δείχνουν αύξηση των περιστατικών. Ένα μέρος αυτής της αύξησης πιθανότατα οφείλεται στην καλύτερη ενημέρωση και διάγνωση, όμως οι ειδικοί εκτιμούν ότι η επιλόχεια ψύχωση ίσως να μην είναι τελικά τόσο σπάνια όσο πιστεύαμε.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να διαγνωστεί;

Ένας από τους βασικούς λόγους είναι ότι τα συμπτώματα μπορεί να αλλάζουν από ώρα σε ώρα. «Η επιλόχεια ψύχωση εμφανίζει εξάρσεις και υφέσεις. Μια μητέρα μπορεί να είναι απολύτως καλά στις δύο το μεσημέρι και στις δύο τα ξημερώματα να είναι ένας τελείως διαφορετικός άνθρωπος. Γι' αυτό και πολλές οικογένειες δεν αντιλαμβάνονται έγκαιρα τι συμβαίνει», εξηγεί η Dr. January. Παράλληλα, δεν υπάρχει ακόμη κάποιο ειδικό εργαλείο προληπτικού ελέγχου, όπως συμβαίνει με την επιλόχεια κατάθλιψη ή το άγχος μετά τον τοκετό. Η Walker υπενθυμίζει επίσης ότι οι περισσότερες γυναίκες επιστρέφουν σπίτι μέσα σε 48 ώρες από τη γέννα και η επόμενη επίσκεψη στον γιατρό γίνεται αρκετές εβδομάδες αργότερα. Κι όμως, το διάστημα με τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης της ψύχωσης βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα σε αυτές τις δύο επισκέψεις.

«Ενοιωθα ότι χανόμουν στην ομίχλη» αποκαλύπτει γνωστή τραγουδίστρια για την επιλόχεια κατάθλιψή της

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοήσεις

Οι ειδικοί τονίζουν ότι όταν μια γυναίκα βρίσκεται ήδη σε ψυχωτικό επεισόδιο, συνήθως δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι χρειάζεται βοήθεια.

Τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι:

• παραληρητικές ιδέες, που συχνά σχετίζονται με το μωρό, όπως η πεποίθηση ότι δεν είναι δικό της, ότι κινδυνεύει ή ότι η ίδια έχει κάποια «αποστολή» απέναντί του,
• ψευδαισθήσεις, όπως το να ακούει φωνές ή να βλέπει πράγματα που δεν υπάρχουν,
• έντονες αλλαγές στη συμπεριφορά, σύγχυση, παράνοια και αποδιοργανωμένη σκέψη,
• ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα ενέργειας παρά την έλλειψη ύπνου,
• μεγαλοϊδεατισμός και υπερβολική αίσθηση δύναμης ή ιδιαίτερης αποστολής.

14 πράγματα που θα ήθελα να μου είχαν πει για την επιλόχεια κατάθλιψη

Η Dr. Haider επισημαίνει, ωστόσο, ότι πριν από αυτά μπορεί να εμφανιστούν πιο διακριτικά προειδοποιητικά σημάδια, τα οποία αποκαλεί «ροζ σημαίες». Σε αυτά περιλαμβάνονται η έντονη αϋπνία, η ευερεθιστότητα, οι απότομες μεταπτώσεις στη διάθεση, η ανησυχία και η αυξανόμενη σύγχυση. «Αν εντοπιστούν έγκαιρα, μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν εξελιχθούν σε πλήρη ψύχωση», εξηγεί.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;

Σύμφωνα με την Dr. Haider, μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν οι γυναίκες που:

• έχουν εμφανίσει επιλόχεια ψύχωση σε προηγούμενη εγκυμοσύνη,
• έχουν ιστορικό διπολικής διαταραχής ή άλλης ψυχωτικής νόσου,
• διέκοψαν σταθεροποιητικά της διάθεσης ή αντιψυχωσικά κατά την εγκυμοσύνη,
• βιώνουν σοβαρή έλλειψη ύπνου μετά τον τοκετό.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το οικογενειακό ιστορικό.Σύμφωνα με την Dr. January, η επιλόχεια ψύχωση φαίνεται να έχει ισχυρή γενετική συνιστώσα. Όπως εξηγεί, αν μια γυναίκα έχει αδελφή που εμφάνισε επιλόχεια ψύχωση, ο κίνδυνος αυξάνεται έως και 11 φορές, ενώ όταν συνυπάρχει και διπολική διαταραχή στην αδελφή, ο κίνδυνος μπορεί να είναι έως και 14 φορές μεγαλύτερος. Παρ' όλα αυτά, διευκρινίζει ότι η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί και σε γυναίκες χωρίς προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό ψυχικής νόσου.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πρόληψη ξεκινά από την πλήρη ενημέρωση του ιατρικού ιστορικού.Οι γυναίκες δεν θα πρέπει να διστάζουν να ενημερώνουν τον γιατρό τους για οποιοδήποτε προσωπικό ή οικογενειακό ψυχιατρικό ιστορικό, καθώς όσες θεωρούνται υψηλού κινδύνου ενδέχεται να λάβουν προληπτική αγωγή αμέσως μετά τον τοκετό. Εξίσου σημαντικό είναι να γνωρίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια τόσο η ίδια η μητέρα όσο και το στενό οικογενειακό της περιβάλλον, ώστε να αναζητηθεί έγκαιρα βοήθεια, αν χρειαστεί.

Η επιλόχεια ψύχωση αντιμετωπίζεται

Η θεραπεία περιλαμβάνει συνήθως αντιψυχωσικά φάρμακα, λίθιο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ηλεκτροσπασμοθεραπεία. Οι ειδικοί επιμένουν ότι πρόκειται για μια κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως κάθε άλλο επείγον ιατρικό περιστατικό. Ωστόσο, η Claire Walker σπεύδει να επισημάνει ότι η επιλόχεια ψύχωση δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, ούτε έλλειψης αγάπης προς το παιδί. Είναι μια σοβαρή βιολογική ψυχική νόσος που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά όταν αναγνωριστεί έγκαιρα.