Η ψυχική υγεία των μαμάδων γίνεται επιτέλους θέμα συζήτησης – Καιρός ήταν!

Όταν έρχεται ένα μωρό στη ζωή σου, όλη η προσοχή στρέφεται σχεδόν αυτόματα πάνω του. Αν τρώει καλά, αν κοιμάται, αν παίρνει βάρος, αν κλαίει, αν είναι ήρεμο. Θα ακούσεις συμβουλές για τον θηλασμό, τον ύπνο, τις πάνες, τις βόλτες, τις πρώτες τροφές. Θα σε ρωτήσουν πολλές φορές αν το μωρό είναι καλά.

Πόσοι, όμως, θα σε ρωτήσουν πραγματικά εσύ πώς είσαι;

Γιατί πίσω από τις πρώτες φωτογραφίες με το νεογέννητο, τα συγχαρητήρια, τα λουλούδια και τα «να σας ζήσει», υπάρχει μια γυναίκα που μόλις έχει περάσει μια τεράστια σωματική και ψυχολογική αλλαγή. Μια γυναίκα που μπορεί να είναι ευτυχισμένη και ταυτόχρονα εξαντλημένη. Να αγαπά το μωρό της και ταυτόχρονα να νιώθει ότι δεν αντέχει άλλο. Να περιμένει ότι θα αισθανθεί αμέσως αυτή τη μαγική σύνδεση που όλοι της έχουν περιγράψει και να απορεί γιατί εκείνη δεν τη βιώνει έτσι.

Και κάπου εδώ χρειάζεται να σταματήσουμε να θεωρούμε ότι όλα αυτά είναι απλώς «οι δυσκολίες της νέας μαμάς».

Η ψυχική υγεία στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό είναι ένα ζήτημα που αξίζει την ίδια προσοχή με τη σωματική υγεία. Κι όμως, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να δυσκολεύονται να πουν ότι δεν είναι καλά, είτε επειδή φοβούνται την κριτική είτε επειδή αισθάνονται ότι θα έπρεπε να είναι ευτυχισμένες.

Hayden Panettiere: Η μητρότητα, η μάχη με τους δαίμονές της & η κόρη που ήταν το μεγαλύτερο δώρο της

Η συζήτηση έχει ενταθεί ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες στις ΗΠΑ, με αφορμή τη δίκη της 36χρονης νοσηλεύτριας Lindsay Clancy, η οποία κατηγορείται για τον θάνατο των τριών παιδιών της και η υπεράσπισή της υποστηρίζει ότι την περίοδο εκείνη αντιμετώπιζε επιλόχεια ψύχωση , αλλά και μετά τον θάνατο της ηθοποιού Hayden Panettiere , η οποία είχε μιλήσει δημόσια για τη δική της εμπειρία με την επιλόχεια κατάθλιψη.

Υπόθεση Lindsay Clancy: Η επιλόχεια ψύχωση (όχι η κατάθλιψη) & τα σημάδια που πρέπει να γνωρίζεις

Μάλιστα, για πολλές γυναίκες, η υπόθεση Clancy ήταν η πρώτη φορά που άκουσαν τον όρο επιλόχεια ψύχωση. Πρόκειται για μια σπάνια αλλά ιδιαίτερα σοβαρή κατάσταση, που αφορά περίπου 1 έως 2 στις 1.000 γυναίκες μετά τον τοκετό. Πολύ συχνότερα εμφανίζονται η επιλόχεια κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές. Συνολικά, εκτιμάται ότι περίπου 1 στις 5 γυναίκες αντιμετωπίζει κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας κατά την εγκυμοσύνη ή μέσα στον πρώτο χρόνο μετά τη γέννα.

Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα: πολλές γυναίκες δυσκολεύονται ακόμη και να παραδεχτούν ότι δεν είναι καλά, πόσο μάλλον να ζητήσουν τη βοήθεια που χρειάζονται.

Γιατί όλοι ρωτούν για το μωρό και ελάχιστοι για τη μαμά;

Η εικόνα είναι γνώριμη. Έχεις μόλις επιστρέψει στο σπίτι με το μωρό και ξαφνικά πρέπει να μάθεις τα πάντα από την αρχή. Πώς θα το ταΐσεις, πώς θα το κοιμίσεις, αν κλαίει επειδή πονάει, αν έχει φάει αρκετά, αν κάτι στο δέρμα του είναι φυσιολογικό.

Και την ίδια στιγμή εσύ αναρρώνεις από τον τοκετό, κοιμάσαι ελάχιστα και προσπαθείς να προσαρμοστείς σε μια καθημερινότητα που έχει αλλάξει από τη μια στιγμή στην άλλη. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπάρχει και η σιωπηλή προσδοκία ότι θα πρέπει να είσαι ευτυχισμένη. Γιατί «έκανες παιδί».

Και αν δεν είσαι;

Αν κλαις χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί; Αν φοβάσαι διαρκώς ότι κάτι θα συμβεί στο μωρό; Αν αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να ανταποκριθείς; Αν δεν νιώθεις τη σύνδεση που περίμενες;

Δεν σημαίνει ότι δεν είσαι ευγνώμων.

Δεν σημαίνει ότι δεν αγαπάς το παιδί σου.

Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι είσαι κακή μαμά.

Σημαίνει ότι μπορεί να χρειάζεσαι βοήθεια.

Τα λεγόμενα baby blues εμφανίζονται συχνά τις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό και συνήθως υποχωρούν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η επιλόχεια κατάθλιψη, όμως, είναι κάτι διαφορετικό. Μπορεί να περιλαμβάνει επίμονη θλίψη, έντονο άγχος, ευερεθιστότητα, εξάντληση, δυσκολία στη σύνδεση με το μωρό ή την αίσθηση ότι δεν μπορείς να ανταποκριθείς.

Και δεν χρειάζεται να περιμένεις να φτάσεις στα όριά σου για να μιλήσεις σε κάποιον. Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα που χρειάζεται να γνωρίζουν οι νέες μαμάδες: η βοήθεια δεν είναι κάτι που δικαιούσαι μόνο όταν η κατάσταση γίνει αφόρητη.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο να γίνει η διάγνωση

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχουν ήδη κατευθυντήριες οδηγίες για τον έλεγχο των εγκύων και των νέων μητέρων για κατάθλιψη, άγχος και άλλες διαταραχές ψυχικής υγείας. Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή τους δεν είναι πάντα επαρκής.

Έρευνα του CDC έχει δείξει ότι περίπου 1 στις 5 γυναίκες δεν είχε ερωτηθεί από επαγγελματία υγείας για συμπτώματα κατάθλιψης κατά την προγεννητική περίοδο, ενώ περίπου 1 στις 8 δεν είχε ερωτηθεί κατά την επίσκεψη μετά τον τοκετό. Αλλά ακόμη κι όταν μια γυναίκα εξεταστεί και βρεθεί ότι χρειάζεται βοήθεια, μπορεί να μην είναι εύκολο να την αποκτήσει. Οι λίστες αναμονής για ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι μεγάλες, οι διαθέσιμες υπηρεσίες περιορισμένες και το σύστημα υγείας αρκετά περίπλοκο ώστε να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο μια γυναίκα που ήδη βρίσκεται σε κρίση. «Αν κάνω τον έλεγχο και είναι θετικός, η λίστα αναμονής για θεραπεία μπορεί να είναι τόσο μεγάλη, ώστε η ασθενής να μην μπορέσει να έχει πρόσβαση στη βοήθεια αρκετά σύντομα», εξηγεί η Andrea Diaz Stransky, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Duke University.

Χρειάζεται ένα «χωριό» και για τη μαμά

«Χρειάζεται ένα χωριό για να μεγαλώσεις ένα παιδί» είναι μια φράση που ακούμε συχνά. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι χρειάζεται ένα χωριό και για να στηριχθεί η μητέρα. Ο σύντροφος, οι γονείς, τα αδέλφια, οι φίλοι και οι άνθρωποι που βρίσκονται κοντά σε μια νέα μαμά χρειάζεται να γνωρίζουν τι μπορεί να συμβεί κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης και μετά τον τοκετό. Και αυτό περιλαμβάνει και τη δική τους ψυχική υγεία, καθώς και οι σύντροφοι μπορούν να αντιμετωπίσουν επιλόχεια κατάθλιψη.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρχει ένα σχέδιο για το ποιος θα μπορούσε να φροντίσει το μωρό εάν η μητέρα χρειαστεί νοσηλεία ή δεν μπορεί προσωρινά να ανταποκριθεί στη φροντίδα του. Όπως εξηγεί η Diaz Stransky, είναι κάτι αντίστοιχο με αυτό που θα συνέβαινε αν ένας γονιός πάθαινε ξαφνικά σκωληκοειδίτιδα και χρειαζόταν επείγουσα επέμβαση: θα έπρεπε να υπάρχει κάποιος διαθέσιμος για να φροντίσει το μωρό.

Και μετά έρχεται το στίγμα

Ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμη βοήθεια, υπάρχει ένα ακόμη εμπόδιο: ο φόβος. Η κλινική ψυχολόγος Noelle Santorelli εξηγεί ότι γυναίκες που εξωτερικά φαίνεται να τα καταφέρνουν μια χαρά μπορεί να είναι ιδιαίτερα καλές στο να κρύβουν όσα βιώνουν. Μπορεί να συνεχίζουν να εργάζονται, να φροντίζουν το σπίτι και το μωρό και να ανταποκρίνονται σε όλες τις υποχρεώσεις τους, ενώ την ίδια στιγμή αντιμετωπίζουν σοβαρή ψυχική δυσκολία.

Και δεν είναι μόνο ο φόβος της κριτικής.

Υπάρχει και ο φόβος ότι, αν μιλήσουν ανοιχτά για τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, μπορεί να απομακρυνθούν από τα παιδιά τους. Γι' αυτό οι ειδικοί ενθαρρύνουν τις γυναίκες που δυσκολεύονται να μιλήσουν σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύονται και να είναι όσο πιο συγκεκριμένες γίνεται για όσα σκέφτονται και αισθάνονται. Η ειλικρίνεια μπορεί να είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσουν οι άνθρωποι γύρω τους να καταλάβουν τι συμβαίνει και να τις βοηθήσουν να αναζητήσουν την κατάλληλη φροντίδα.

Το σημαντικότερο μήνυμα από όλη αυτή τη συζήτηση που θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα παραμείνει στο προσκήνιο είναι ότι η ψυχική υγεία της μητέρας δεν είναι κάτι που μπορεί να περιμένει μέχρι να «βρεθεί χρόνος». Είναι μια ανάγκη που αξίζει να αναγνωρίζεται, να συζητιέται ανοιχτά και να αντιμετωπίζεται με την ίδια σοβαρότητα όπως κάθε άλλη πρόβλημα υγείας.