5 σημάδια ότι το παιδί σου μπορεί να κινδυνεύει online χωρίς να το έχεις καταλάβει

Το διαδίκτυο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών. Εκεί παίζουν, επικοινωνούν με φίλους, κάνουν νέες γνωριμίες, αναζητούν απαντήσεις σε ερωτήματα που τα απασχολούν και συχνά μοιράζονται πράγματα που μπορεί να μη συζητούν εύκολα μαζί σου.Αυτό ακριβώς όμως μπορεί να τα κάνει ευάλωτα σε ανθρώπους που ξέρουν πώς να τα χειραγωγήσουν.

Οι κίνδυνοι που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα παιδί στο διαδίκτυο δεν περιορίζονται πλέον μόνο στο cyberbullying ή στα κακόβουλα μηνύματα. Οι αρχές σε διάφορες χώρες έχουν προειδοποιήσει για αύξηση μιας πολύ πιο σοβαρής μορφής διαδικτυακής κακοποίησης, γνωστής ως «σαδιστική διαδικτυακή εκμετάλλευση» (sadistic online exploitation – SOE). Οι δράστες χρησιμοποιούν απειλές, εκβιασμό και ψυχολογική χειραγώγηση για να εξαναγκάσουν τα θύματά τους να στείλουν εικόνες ή βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου ή να κάνουν ζωντανές μεταδόσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πιέζουν να αυτοτραυματιστούν ή ακόμη και να κακοποιήσουν ζώα μπροστά στην κάμερα. Έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου δράστες προχώρησαν σε ψευδείς καταγγελίες έκτακτης ανάγκης για το σπίτι της οικογένειας, με στόχο να προκαλέσουν επέμβαση ένοπλων αστυνομικών και να τρομοκρατήσουν ακόμη περισσότερο το θύμα.

Παιδί και Διαδίκτυο: Ένας σύντομος οδηγός για γονείς

Και το πιο ανησυχητικό; Δεν είναι πάντα ενήλικας αυτός που προσεγγίζει ένα παιδί. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σε ορισμένες από αυτές τις ομάδες συμμετέχουν και πολύ νεαρά άτομα.

Πώς μπορείς να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά;

Η Jessica Pratley, ιατροδικαστικής και κλινική ψυχολόγος, τονίζει ότι χρειάζεται να προσέχεις κυρίως αλλαγές στη συμπεριφορά και στη γενικότερη εικόνα του παιδιού σου. Δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή αποτελεί ένδειξη κινδύνου, ωστόσο, οτιδήποτε σε ξαφνιάσει μην το προσπεράσεις

Σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες των αρχών, υπάρχουν πέντε βασικές ενδείξεις ότι ένα παιδί μπορεί να βιώνει διαδικτυακό εκφοβισμό:

Παρατηρείς σημάδια αυτοτραυματισμού

Χαρακιές ή σύμβολα στο δέρμα, δαγκωματιές ή εγκαύματα μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικές ενδείξεις. Ειδικά στην εφηβεία, κάθε ανεξήγητος αυτοτραυματισμός χρειάζεται προσοχή και μια ήρεμη συζήτηση, χωρίς κατηγορίες.

Αλλάζουν οι συνήθειες ύπνου ή διατροφής

Αν το παιδί σου αρχίσει ξαφνικά να έχει σημαντικά προβλήματα ύπνου ή αν αλλάξει αισθητά η σχέση του με το φαγητό, μην το προσπεράσεις. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να συνδέονται με έντονο άγχος ή ψυχολογική πίεση.

Κλείνεται ξαφνικά στον εαυτό του

Ένα παιδί που ξαφνικά κλείνεται στον εαυτό του, αποφεύγει την οικογένεια και τους φίλους του ή σταματά να ενδιαφέρεται για δραστηριότητες που μέχρι πρόσφατα απολάμβανε, μπορεί να περνά κάτι που δυσκολεύεται να εκφράσει. Η απομόνωση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει διαδικτυακή κακοποίηση. Είναι όμως μια αλλαγή που αξίζει να προσέξεις, ιδιαίτερα αν εμφανίζεται μαζί με άλλα σημάδια.

Αρκεί η απαγόρευση των social media για να είναι τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο;

Γίνεται υπερβολικά μυστικοπαθές

Ξαφνικά κρύβει την οθόνη όταν πλησιάζεις; Χρησιμοποιεί το κινητό για πολλές ώρες, κυρίως αργά τη νύχτα; Δείχνει ιδιαίτερα αγχωμένο όταν λαμβάνει μηνύματα ή αποφεύγει να σου πει με ποιον μιλάει; Η μυστικότητα γύρω από τις διαδικτυακές επαφές είναι ένα ακόμη σημάδι που χρειάζεται την προσοχή σου.

Χρησιμοποιεί ακραία γλώσσα ή συμπεριφέρεται διαφορετικά από πριν

Αν παρατηρείς ξαφνικές αλλαγές στον τρόπο που μιλάει, χρησιμοποιεί ακραίες εκφράσεις ή σύμβολα ή δείχνει να απορρίπτει αξίες και όρια που μέχρι πρότινος θεωρούσε σημαντικά, αξίζει να αναρωτηθείς τι έχει αλλάξει στη ζωή του.

Η δύναμη της επικοινωνίας και η διαχείριση της ντροπής

«Η αποκάλυψη ενός τέτοιου προβλήματος συμβαίνει μόνο μέσα από μια σχέση εμπιστοσύνης», εξηγεί η Pratley επισημαίνοντας πόσο σημαντικό είναι να συζητάς συχνά με το παιδί σου για τους φίλους του, το σχολείο και τα ενδιαφέροντά του από νωρίς. Η Miranda Bain, διευθύντρια θεραπευτικών υπηρεσιών στον οργανισμό Act for Kids, τονίζει ότι πολλοί γονείς υποτιμούν τη σημασία των διαδικτυακών σχέσεων των παιδιών τους. Αν δείξεις ενδιαφέρον για αυτόν τον κόσμο - συζητώντας π.χ. για τις δικές σου εμπειρίες από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης - το παιδί θα νιώσει πιο άνετα να σου μιλήσει. Παράλληλα, πρέπει να το διαβεβαιώσεις ότι, ό,τι κι αν συμβεί, η αντίδρασή σου δεν θα είναι ο θυμός ή η τιμωρία. «Υπάρχουν πολλά θύματα διαδικτυακής κακοποίησης που δεν συνειδητοποιούν καν ότι είναι θύματα. Νομίζουν ότι έκαναν κάτι ιδιωτικά και δεν καταλαβαίνουν πώς αυτό βρέθηκε ξαφνικά σε κοινή θέα στο διαδίκτυο», εξηγεί.

Πόσο (μη) ασφαλή είναι τα παιδιά ηλικίας 9-12 ετών στο διαδίκτυο, το φανέρωσε νέα έρευνα

Το βάρος των ενοχών

Σύμφωνα με εκπρόσωπο του φινλανδικού οργανισμού Protect Children, η ηλικιακή ομάδα υψηλότερου κινδύνου για διαδικτυακή σεξουαλική βία είναι μεταξύ 10 και 15 ετών. Τα παιδιά που παγιδεύονται σε τέτοια δίκτυα συχνά βιώνουν βαθιά ντροπή. Κατηγορούν τον εαυτό τους με σκέψεις όπως «γιατί δεν έκλεισα τον υπολογιστή;» ή «γιατί απάντησα;», καθώς δεν μπορούν να αντιληφθούν τους πολύπλοκους μηχανισμούς ψυχολογικής χειραγώγησης που χρησιμοποιούν οι θύτες (όπως φράσεις του τύπου: «αν με αγαπούσες πραγματικά, θα το έκανες»).

Ακόμα και οι ίδιοι οι γονείς δυσκολεύονται μερικές φορές να πιστέψουν αυτό που συμβαίνει, καθώς το έγκλημα μοιάζει «πολύ εφιαλτικό για να είναι αληθινό». Ωστόσο, η υποστήριξη της οικογένειας και η κατανόηση των συμπτωμάτων του τραύματος είναι τα πρώτα ουσιαστικά βήματα για την επούλωση.

Όση εκπαίδευση κι αν δώσεις στο παιδί σου για την ψηφιακή ασφάλεια, οι ειδικοί συμβουλεύουν ν να θυμάσαι το εξής: η ευθύνη και η ντροπή ανήκουν αποκλειστικά στους θύτες. Υπάρχουν γονείς που έκαναν τα πάντα σωστά και παρόλα αυτά το παιδί τους έπεσε θύμα. Το σημαντικότερο είναι να κρατάς την πόρτα της επικοινωνίας πάντα ανοιχτή.