«Το διάβασα στο Τσατ Μπιμπιτί»: Πρέπει να αφήνουμε τα παιδιά μας να χρησιμοποιούν το ChatGPT;

Η μαμά Αρετή, aka Μαριάννα Τουμασάτου, στη σειρά «Οι κόρες της Αρετής», είπε το περίφημο «Τσατ Μπιμπιτί» και κάπως έτσι, μέσα από μια αστεία τηλεοπτική ατάκα, βρεθήκαμε μπροστά σε ένα από τα μεγαλύτερα διλήμματα της σύγχρονης μητρότητας.

Γιατί μπορεί να γελάσαμε με τον τρόπο που η Αρετή αναφέρθηκε στο ChatGPT, αλλά η αλήθεια είναι πως δεν είμαστε λίγες οι μαμάδες που αναρωτιόμαστε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε με αυτή τη νέα πραγματικότητα.

Να αφήνουμε τα παιδιά μας να χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη; Από ποια ηλικία; Να τα ενθαρρύνουμε να ζητούν βοήθεια για τα μαθήματά τους ή μήπως έτσι τους μαθαίνουμε να μη σκέφτονται; Και, κυρίως, πώς μπορούμε να τα προστατεύσουμε από ένα εργαλείο που πολλές φορές δίνει απαντήσεις με τόση αυτοπεποίθηση, ακόμη κι όταν κάνει λάθος, ειδικά στην δωρεάν και προσβάσιμη σε όλους εκδοχή του.

Γιατί, μεταξύ μας, μεγαλώσαμε με το «μην πιστεύεις ό,τι διαβάζεις στο ίντερνετ» και τώρα πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας να μην πιστεύουν ούτε όσα τους απαντά ένα chatbot.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη στην καθημερινότητα των παιδιών μας

Σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center, περισσότεροι από τους μισούς εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα έχουν χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για αναζήτηση πληροφοριών ή βοήθεια στα μαθήματά τους. Περίπου δύο στους τρεις έχουν χρησιμοποιήσει chatbots, ενώ τρεις στους δέκα τα χρησιμοποιούν καθημερινά.

Προφανώς τα παιδιά μας χρησιμοποιούν την τεχνολογία, αλλά ενδέχεται να τη χρησιμοποιούν χωρίς να γνωρίζουν πώς λειτουργεί. Για εκείνα, το ΑΙ εργαλείο είναι το google search της εποχής τους.

Στην ίδια έρευνα αναφέρεται ότι το 70% των εφήβων δηλώνει πως κανένας εκπαιδευτικός δεν έχει συζητήσει μαζί τους πώς να χρησιμοποιούν με ασφάλεια την τεχνητή νοημοσύνη.

Με άλλα λόγια, τα παιδιά έχουν ήδη μπει σε έναν καινούργιο ψηφιακό κόσμο, αλλά πολλοί ενήλικες δεν τους έχουν δώσει ακόμη οδηγίες πλοήγησης.

Το ChatGPT μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να μάθει. Μπορεί όμως και να το μάθει να μη σκέφτεται.

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.

Ένα παιδί έχει μια άσκηση μαθηματικών που δεν καταλαβαίνει. Μπορεί να ζητήσει από το ChatGPT να του εξηγήσει τη μέθοδο, να του δώσει ένα παρόμοιο παράδειγμα και να το βοηθήσει να εντοπίσει το λάθος του. Αυτό είναι μάθηση, ένα άτυπο ιδιαίτερο μάθημα άνευ διδασκάλου για ένα παιδί.

Μπορεί, όμως, το παιδί να αντιγράψει ολόκληρη την εκφώνηση, να πάρει έτοιμη την απάντηση και να την περάσει στο τετράδιό του. Αυτό είναι απλώς ανάθεση της σκέψης σε κάποιον άλλον.

Η American Psychological Association αναγνωρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να οργανώνουν πληροφορίες, να αναπτύσσουν ιδέες και να προσεγγίζουν σύνθετα προβλήματα. Το σημαντικό είναι να χρησιμοποιείται ως εργαλείο καθοδηγούμενης μάθησης και όχι ως υποκατάστατο της κριτικής σκέψης.

ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη διάκριση που πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας.

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι τα παιδιά ζητούν απαντήσεις από το ChatGPT. Είναι ότι μπορεί να αρχίσουν να του εμπιστεύονται τα πάντα.

Έρευνα του 2025 από την Common Sense Media και το Brainstorm Lab του Stanford Medicine ανέδειξε ότι τρεις στους τέσσερις εφήβους είχαν χρησιμοποιήσει AI chatbots για συντροφιά, συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης συναισθηματικής υποστήριξης.

Ένα chatbot μπορεί να απαντά ευγενικά, να δείχνει κατανόηση και να είναι διαθέσιμο οποιαδήποτε ώρα, αλλά αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι καταλαβαίνει πραγματικά τα συναισθήματα ενός παιδιού ή ότι μπορεί να αντικαταστήσει έναν φίλο, έναν γονέα ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Δεν θέλουμε τα παιδιά μας να μεγαλώσουν πιστεύοντας ότι η πιο ασφαλής σχέση είναι εκείνη με μια οθόνη που απαντά πάντα.

Πρέπει, λοιπόν, να απαγορεύσουμε το ChatGPT;

Η απάντηση των ειδικών είναι πως η απαγόρευση δεν αποτελεί από μόνη της αποτελεσματική λύση. Η εκπαιδευτικός Ash Brandin μιλώντας στο Motherly χρησιμοποιεί ένα πολύ εύστοχο παράδειγμα: την εκμάθηση της κολύμβησης.

Δεν περιμένουμε να μεγαλώσει ένα παιδί για να το αφήσουμε ξαφνικά μόνο του στα βαθιά. Πρώτα μπαίνουμε μαζί του στο νερό, στη συνέχεια το βοηθάμε να αποκτήσει αυτοπεποίθηση και σταδιακά του μαθαίνουμε να κολυμπά με ασφάλεια. Κάτι αντίστοιχο χρειάζεται και με την τεχνητή νοημοσύνη.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δίνουμε σε ένα παιδί οποιασδήποτε ηλικίας ανεξέλεγκτη πρόσβαση στο ChatGPT. Η υπηρεσία δεν προορίζεται για παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ οι έφηβοι 13 έως 17 ετών χρειάζονται γονική άδεια για να τη χρησιμοποιούν.

Για τα μικρότερα παιδιά, η γνωριμία με την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνεται μέσα από δραστηριότητες που καθοδηγεί ο γονέας ή ο εκπαιδευτικός, χωρίς το παιδί να έχει δικό του λογαριασμό.

6 κανόνες που αξίζει να μάθουμε στα παιδιά μας για το ChatGPT

Πρώτα σκέφτομαι, μετά ρωτάω. Προσπαθώ να λύσω μόνο μου μια άσκηση πριν ζητήσω βοήθεια. Ζητάω εξήγηση, όχι έτοιμη απάντηση. Αντί για «λύσε μου την άσκηση», γράφω «εξήγησέ μου πώς να τη λύσω».

Δεν πιστεύω αυτόματα ό,τι διαβάζω. Διασταυρώνω τις πληροφορίες με αξιόπιστες πηγές, βιβλία και εκπαιδευτικούς.

Δεν μοιράζομαι προσωπικά δεδομένα. Διευθύνσεις, τηλέφωνα, κωδικοί, φωτογραφίες και προσωπικές πληροφορίες δεν έχουν θέση σε μια συνομιλία με AI.

Δεν αντικαθιστώ τους ανθρώπους με ένα chatbot. Για όσα με στενοχωρούν, με φοβίζουν ή με προβληματίζουν σοβαρά, μιλάω με ανθρώπους που εμπιστεύομαι.

Μιλάω στους γονείς μου όταν κάτι με μπερδεύει. Αν μια απάντηση με τρομάξει ή μου φανεί περίεργη, δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίσω μόνο μου.

Και εμείς οι μαμάδες; Μήπως πρέπει πρώτα να μάθουμε να χρησιμοποιούμε σωστά το «Τσατ Μπιμπιτί»;

Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα επισήμανση της Ash Brandin: αν θέλουμε να καταλάβουμε πώς χρησιμοποιούν τα παιδιά μας την τεχνητή νοημοσύνη, πρέπει να τη γνωρίσουμε και εμείς.

Να δοκιμάσουμε να κάνουμε ερωτήσεις μαζί τους. Να εντοπίσουμε λάθη. Να συζητήσουμε γιατί μια απάντηση μπορεί να φαίνεται πειστική χωρίς απαραίτητα να είναι σωστή.

Να τους δείξουμε ότι η τεχνολογία δεν είναι κάτι που πρέπει ούτε να φοβούνται ούτε να εμπιστεύονται τυφλά και κυρίως, να τους μάθουμε ότι η ανθρώπινη κρίση εξακολουθεί να έχει αξία.

Και επιτέλους, η μαμά Αρετή (θεά Τουμασάτου) μπορεί να το αποκαλεί «Τσατ Μπιμπιτί» αλλά τα δικά μας παιδιά μπορεί να ξέρουν να το χειρίζονται καλύτερα από εμάς αλλά το ότι ξέρουν να χρησιμοποιούν ένα εργαλείο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξέρουν και να το κρίνουν και αυτό είναι κάτι που δεν μπορούμε να αναθέσουμε σε καμία τεχνητή νοημοσύνη.