6 στους 10 μπαμπάδες θα ήθελαν να μείνουν στο σπίτι με τα παιδιά τους - Τι τους εμποδίζει όμως;
Η επιθυμία των μπαμπάδων να συμμετέχουν πιο ενεργά στην ανατροφή των παιδιών φαίνεται πως είναι μεγαλύτερη απ’ όσο πιστεύουμε. Τα οικονομικά εμπόδια, οι απαιτήσεις της εργασίας και τα στερεότυπα γύρω από τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων, όμως, εξακολουθούν να βάζουν φρένο στην ισότιμη κατανομή της φροντίδας.
Τα τελευταία χρόνια, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την ισότητα των φύλων, τόσο στην κοινωνία όσο και μέσα στην οικογένεια. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλά ζευγάρια, η καθημερινή φροντίδα των παιδιών εξακολουθεί να αποτελεί κυρίως ευθύνη της μητέρας, ακόμη και όταν εκείνη εργάζεται εκτός σπιτιού.
Πόσο κοστίζει τελικά η παιδική φροντίδα; Οι πιο ακριβές χώρες και η θέση της Ελλάδας
Για ορισμένες οικογένειες, αυτή η κατανομή είναι συνειδητή επιλογή και ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις αξίες τους. Για άλλες, ωστόσο, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι μητέρες συχνά αισθάνονται εξαντλημένες (γιατί άραγε;) καθώς καλούνται να ανταποκριθούν ταυτόχρονα στις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις και στις απαιτήσεις της οικογενειακής ζωής. Την ίδια στιγμή, αρκετοί μπαμπάδες αναγνωρίζουν ότι θα μπορούσαν - και θα ήθελαν - να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της φροντίδας.
Νέα στοιχεία από το Better Life Lab του οργανισμού New America στις ΗΠΑ αποκαλύπτουν μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: το 68% των μπαμπάδων συμφωνεί ότι οι ευθύνες φροντίδας των παιδιών θα πρέπει να μοιράζονται ισότιμα μεταξύ των δύο γονέων. Ωστόσο, μόλις το 40% καταφέρνει να εφαρμόσει αυτή την ισορροπία στην καθημερινότητά του.
Η απόσταση ανάμεσα στην επιθυμία και την πράξη δεν φαίνεται να οφείλεται στην έλλειψη ενδιαφέροντος. Αντίθετα, περίπου 6 στους 10 μπαμπάδες δηλώνουν ότι θα τους ενδιέφερε, σε κάποιον βαθμό, να αναλάβουν τον ρόλο του γονέα που μένει στο σπίτι. Το βασικό εμπόδιο; Τα οικονομικά.
pexels.com/ Anna Shvets
Για πολλούς μπαμπάδες, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ανάγκη να εξασφαλίσουν το οικογενειακό εισόδημα. Σύμφωνα με την έρευνα, το 21% των μπαμπάδων αναφέρει ότι η οικονομική του κατάσταση δεν του επιτρέπει να περνά στο σπίτι όσο χρόνο θα ήθελε. Επιπλέον, το 16% δηλώνει ότι οι επαγγελματικές συνθήκες αποτελούν βασικό εμπόδιο.
Τα απαιτητικά ωράρια, οι μεγάλες αποστάσεις από και προς την εργασία, η σωματική κόπωση και η έλλειψη ευελιξίας στον χώρο εργασίας περιορίζουν σημαντικά τη δυνατότητα των πατέρων να συμμετέχουν πιο ενεργά στην ανατροφή των παιδιών τους. Η ευελιξία στην εργασία θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά αυτή την εικόνα. Το 47% των φροντιστών, ανδρών και γυναικών, δηλώνει ότι θα προτιμούσε να εργάζεται εκτός γραφείου, εφόσον μια τέτοια επιλογή δεν συνεπαγόταν οικονομικές απώλειες ή αρνητικές συνέπειες στην επαγγελματική του εξέλιξη.
Η εργασία από το σπίτι, για παράδειγμα, θα μπορούσε να διευκολύνει την κατανομή καθημερινών υποχρεώσεων, όπως το πλύσιμο των ρούχων, το μαγείρεμα, το πλύσιμο των πιάτων ή η μεταφορά των παιδιών στο σχολείο. Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η τηλεργασία εξαλείφει τις δυσκολίες ή ότι η φροντίδα μπορεί να συνδυάζεται απεριόριστα με την επαγγελματική απασχόληση. Μπορεί, όμως, να προσφέρει περισσότερο χώρο για ουσιαστική συμμετοχή και καλύτερη οργάνωση της οικογενειακής ζωής.
Η φροντίδα των παιδιών εξακολουθεί να είναι...προνόμιο της μαμάς
Παρά την αυξανόμενη διάθεση των μπαμπάδων να συμμετέχουν περισσότερο, οι κοινωνικοί ρόλοι παραμένουν βαθιά ριζωμένοι. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 81% των μητέρων αυτοπροσδιορίζεται ως φροντιστής, σε σύγκριση με μόλις το 42% των πατέρων. Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται και σε άλλες πτυχές της καθημερινότητας. Οι μητέρες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις πιο άμεσες και προσωπικές ανάγκες των παιδιών, όπως το μπάνιο, η χρήση της τουαλέτας και το ντύσιμο. Αντίθετα, το 77% των πατέρων δηλώνει ότι είναι πιο πιθανό να αναλάβει εργασίες που σχετίζονται με τη συντήρηση του σπιτιού. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της οικογενειακής ισότητας: η συμμετοχή στις δουλειές του σπιτιού δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ισότιμη ανάληψη της φροντίδας των παιδιών. Η φροντίδα περιλαμβάνει όχι μόνο πρακτικές εργασίεςαλλά και τη διαρκή ευθύνη για τις ανάγκες, την ασφάλεια και τη συναισθηματική ευημερία τους.
Η εικόνα αυτή δεν απέχει πολύ από την ελληνική πραγματικότητα. Σύμφωνα με έρευνα του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), οι γυναίκες εξακολουθούν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος των καθημερινών εργασιών του νοικοκυριού και των ευθυνών φροντίδας, με αποτέλεσμα να διατηρείται ένα διαχρονικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στον συγκεκριμένο τομέα. Παράλληλα, έκθεση του ΟΟΣΑ για την οικογενειακή πολιτική στην Ελλάδα επισημαίνει ότι η περιορισμένη οικονομική αποζημίωση κατά τη διάρκεια της γονικής άδειας, οι επαγγελματικοί περιορισμοί και τα παραδοσιακά στερεότυπα αποθαρρύνουν τη μεγαλύτερη συμμετοχή των πατέρων. Μάλιστα, ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση για το ποιος γονέας θα αναλάβει τη φροντίδα είναι συχνά η διαφορά στις αποδοχές των δύο συντρόφων, καθώς οι μπαμπάδες, τείνουν να έχουν υψηλότερο εισόδημα.
Τα στερεότυπα που εξακολουθούν να επηρεάζουν τους νέους πατέρες
Εκτός από τα οικονομικά και επαγγελματικά εμπόδια, σημαντικό ρόλο εξακολουθούν να διαδραματίζουν οι αντιλήψεις γύρω από τους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι άνδρες ηλικίας 18 έως 29 ετών που συμμετείχαν στην έρευνα εξέφρασαν απόψεις σύμφωνα με τις οποίες οι άνδρες μπορούν να αναλαμβάνουν μέρος της φροντίδας, αλλά οι γυναίκες θεωρούνται καταλληλότερες για το μεγαλύτερο μερίδιο αυτής. Παράλληλα, στην ίδια ηλικιακή ομάδα καταγράφηκε η αντίληψη ότι ο βασικός ρόλος του πατέρα είναι να παρέχει οικονομική υποστήριξη, ενώ η μητέρα να έχει την ευθύνη του νοικοκυριού.
Τα ευρήματα προκαλούν προβληματισμό, καθώς θα περίμενε κανείς οι νεότερες γενιές να απομακρύνονται περισσότερο από τα παραδοσιακά πρότυπα. Παρότι, οι συγκεκριμένες αντιλήψεις αποτελούν μειοψηφική τάση μεταξύ των συμμετεχόντων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τη στάση του συνόλου των νέων ανδρών, αναδεικνύουν πόσο βαθιά εξακολουθούν να είναι ριζωμένα τα στερεότυπα γύρω από τους οικογενειακούς ρόλους, επηρεάζοντας όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη φροντίδα, αλλά και το κατά πόσο θεωρούμε αυτονόητη ή αποδεκτή την ισότιμη συμμετοχή των δύο γονέων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργή πατρότητα δεν αποτελεί πάντα μια επιλογή απαλλαγμένη από κοινωνικές προκαταλήψεις, ακόμη και για τους άνδρες που επιθυμούν να έχουν πιο ουσιαστικό ρόλο στην ανατροφή των παιδιών τους.
Παρά τις δυσκολίες, τα δεδομένα δείχνουν ότι η διάθεση των μπαμπάδων να συμμετέχουν πιο ενεργά στην οικογενειακή ζωή είναι υπαρκτή. Πολλοί θέλουν να αναλάβουν περισσότερες καθημερινές ευθύνες, από τα ψώνια και την καθαριότητα μέχρι το βραδινό τελετουργικό ύπνου των παιδιών. Κάποιοι καταφέρνουν να το κάνουν, αξιοποιώντας πιο ευέλικτα ωράρια ή διαφορετικές μορφές εργασίας. Για τις περισσότερες αμερικανικές οικογένειες, ωστόσο, η πλήρης ισορροπία ανάμεσα στις επαγγελματικές υποχρεώσεις και τη φροντίδα των παιδιών παραμένει ζητούμενο. Η ουσιαστική αλλαγή δεν εξαρτάται μόνο από την πρόθεση των γονέων. Χρειάζεται και ένα περιβάλλον που να την υποστηρίζει: πιο ευέλικτες εργασιακές συνθήκες, ουσιαστική γονική άδεια και λιγότερο αυστηρά στερεότυπα για το τι σημαίνει να είσαι πατέρας ή μητέρα.
Γιατί η ενεργή πατρότητα δεν είναι απλώς μια επιπλέον βοήθεια προς τη μητέρα. Είναι η ισότιμη συμμετοχή στην ανατροφή των παιδιών, μια σχέση που χτίζεται μέσα από την καθημερινότητα και μια ευθύνη που μοιράζεται. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι μόνο να μπορούν περισσότεροι μπαμπάδες να μένουν στο σπίτι, αλλά να έχουν την πραγματική δυνατότητα να είναι παρόντες στη ζωή των παιδιών τους, χωρίς να χρειάζεται να επιλέξουν ανάμεσα στην οικογένεια και την οικονομική τους ασφάλεια. Και για εκείνους τους πατέρες που θέλουν πραγματικά να συμμετέχουν πιο ενεργά και να προσφέρουν ουσιαστικά στο σπίτι, η πρόθεση μπορεί να γίνει πράξη. Γιατί, όταν η επιθυμία να είσαι παρών είναι αληθινή, πάντα θα αναζητήσεις τον τρόπο.