Στο Αφγανιστάν η καταπίεση των γυναικών μετατρέπεται σε ανθρωπιστική κρίση

Η Sepita Hatami είναι ερευνήτρια Σπουδών Φύλου και υποψήφια διδάκτορας (PhD Candidate) στη Συγκριτική Λογοτεχνία στο Western University και σε άρθρο της στο «The Conversation», ανεξάρτητο, μη κερδοσκοπικό ειδησεογραφικό οργανισμό που λειτουργεί ως δίκτυο ενημερωτικών ιστοτόπων, αναπτύσσει τη σκέψη της για την κρίση των δικαιωμάτων των γυναικών στο Αφγανιστάν, που έχει πλέον εξελιχθεί σε μία διαρκή ανθρωπιστική καταστροφή. Με βάση τις δικές της σκέψεις, έχει δημιουργηθεί το παρακάτω κείμενο.

Όταν σκεφτόμαστε ποια μπορεί να είναι σήμερα η χειρότερη χώρα στον κόσμο για να είσαι γυναίκα, το μυαλό των περισσότερων πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στο Αφγανιστάν. Και όχι άδικα. Από τη στιγμή που οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία, οι περιορισμοί απέναντι στις γυναίκες γίνονται όλο και πιο ασφυκτικοί. Στην αρχή η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε τις απαγορεύσεις στην εκπαίδευση, την εργασία ή τις μετακινήσεις ως μία ακόμη σοβαρή παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σήμερα, όμως, αυτό που εξελίσσεται ξεπερνά κατά πολύ την έννοια της «διάκρισης».

Γιατί όταν αποκλείεις συστηματικά το μισό του πληθυσμού από τα σχολεία, τα νοσοκομεία, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις ανθρωπιστικές οργανώσεις και την εργασία, τότε δεν μιλάμε απλώς για καταπίεση των γυναικών. Μιλάμε για μία κοινωνία που σταδιακά αποσυντίθεται. Αυτό είναι ίσως και το πιο επικίνδυνο σημείο της κατάστασης στο Αφγανιστάν: Ότι η κρίση δεν αφορά μόνο τις ίδιες τις γυναίκες. Αφορά τη λειτουργία ολόκληρης της χώρας.

Καρυοφυλλιά Καραμπέτη: «Η κοινωνία μας παραμένει βαθιά σεξιστική προς τις γυναίκες»

Από την κρίση δικαιωμάτων σε μία βαθύτερη ανθρωπιστική καταστροφή

Η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, στην εκπαίδευση, στην ανθρωπιστική βοήθεια και ακόμη και στην επιβίωση επηρεάζεται πλέον άμεσα από την απουσία των γυναικών από τη δημόσια ζωή. Και αυτό συμβαίνει επειδή οι Ταλιμπάν δεν περιορίζονται στο να αφαιρούν δικαιώματα. Δημιουργούν σταδιακά ένα σύστημα που αποφασίζει ποιος έχει δικαίωμα να υπάρχει δημόσια, να εργάζεται, να βοηθά ή να δέχεται βοήθεια.

Πρόσφατα, γυναίκες εργαζόμενες στον τομέα της υγείας εμποδίστηκαν ακόμη και να μπουν σε εγκαταστάσεις του ΟΗΕ, καθώς οι Ταλιμπάν απαγόρευσαν την είσοδό τους. Αντίστοιχα περιστατικά συμβαίνουν συνεχώς σε σχολεία, νοσοκομεία, υπηρεσίες και οργανώσεις βοήθειας. Και κάπου εδώ αρχίζει να γίνεται σαφές γιατί πολλοί πλέον δεν μιλούν απλώς για «κρίση δικαιωμάτων», αλλά για «έμφυλο απαρτχάιντ».

Ο όρος δεν χρησιμοποιείται υπερβολικά. Περιγράφει μία κατάσταση όπου άνθρωποι αποκλείονται από δημόσιους χώρους, επαγγέλματα και βασικές λειτουργίες της κοινωνίας αποκλειστικά λόγω φύλου. Στην περίπτωση του Αφγανιστάν, αυτό δεν συμβαίνει αποσπασματικά. Χτίζεται συστηματικά, μέρα με τη μέρα.

Γιώργος Γεροντιδάκης: «Έχουμε συνηθίσει το "τέρας" στην κοινωνία μας και δεν μας φαίνεται παράλογο»

Η κατάρρευση της υγείας, της εκπαίδευσης και της ανθρωπιστικής βοήθειας

Κάθε νέος περιορισμός ενισχύει τον προηγούμενο. Και κάθε φορά που μία γυναίκα απομακρύνεται από ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο ή έναν οργανισμό, η κοινωνία χάνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία θέση εργασίας.

Χάνει γνώση, εμπειρία, επαγγελματική συνέχεια και τελικά τη δυνατότητα να συντηρήσει βασικές κοινωνικές δομές. Όταν οι γυναίκες αποκλείονται από τα σχολεία, δεν χάνονται μόνο οι σημερινές μαθήτριες. Χάνονται οι επόμενες γενιές δασκάλων, γιατρών, νοσηλευτριών και επαγγελματιών υγείας.

Η UNICEF εκτιμά ότι οι απαγορεύσεις στην εκπαίδευση των κοριτσιών μπορεί να στερήσουν από το Αφγανιστάν περίπου 25.000 μελλοντικές εργαζόμενες στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης.

Μια κοινωνία που σκοτώνει τα παιδιά της στο ξύλο κι εμείς «δεν είδαμε, δεν ακούσαμε, δεν ξέρουμε»

Και σε μία χώρα όπου οι γυναίκες συχνά δεν επιτρέπεται να εξεταστούν από άνδρες γιατρούς, αυτή η απουσία δημιουργεί μία τεράστια ιατρική κρίση. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι τα νοσοκομεία υπολειτουργούν ή ότι λείπει προσωπικό. Είναι ότι ολόκληρα συστήματα φροντίδας παύουν να λειτουργούν.

Όσο λιγοστεύουν οι γυναίκες επαγγελματίες, τόσο μειώνονται οι υπηρεσίες. Και όσο περιορίζονται οι υπηρεσίες, τόσο περισσότερες οικογένειες μένουν χωρίς ουσιαστική υποστήριξη.Την ίδια στιγμή, η ανθρωπιστική βοήθεια γίνεται όλο και πιο δύσκολο να φτάσει σε όσους τη χρειάζονται περισσότερο.

Για να λειτουργήσει σωστά οποιοδήποτε ανθρωπιστικό σύστημα, χρειάζεται πρόσβαση σε πληροφορίες: Ποιος πεινάει, ποιος κινδυνεύει, ποιος χρειάζεται ιατρική βοήθεια ή προστασία.Στο Αφγανιστάν, όμως, οι γυναίκες δεν μπορούν εύκολα να προσεγγιστούν από άνδρες εργαζομένους, ενώ οι γυναίκες που εργάζονταν σε οργανώσεις πεδίου απομακρύνονται συνεχώς.

Η μερική καταδίκη του Harvey Weinstein και όσα αποκαλύπτει για τη δικαιοσύνη και την κοινωνία

Αυτό σημαίνει ότι τεράστια κομμάτια του πληθυσμού παραμένουν «αόρατα» στις επίσημες καταγραφές. Και όπως συμβαίνει πάντα στις ανθρωπιστικές κρίσεις, όταν οι άνθρωποι γίνονται αόρατοι, σταματούν και να λαμβάνουν βοήθεια.

Οι πιο ευάλωτες γυναίκες, ιδιαίτερα όσες ζουν μόνες ή σε απομακρυσμένες περιοχές, κινδυνεύουν να αποκλειστούν πλήρως από κάθε δίκτυο υποστήριξης.

Παράλληλα, οι ανάγκες που δεν καλύπτονται μεταφέρονται μέσα στα σπίτια. Οι γυναίκες αναγκάζονται να αναλαμβάνουν ακόμη μεγαλύτερο βάρος φροντίδας, απλήρωτης εργασίας και επιβίωσης των οικογενειών τους, χωρίς οικονομική ανεξαρτησία ή κοινωνική προστασία.

Κι όμως, ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της κατάστασης να είναι άλλο: Η κανονικοποίηση.

Όσο αυτή η πραγματικότητα συνεχίζεται, τόσο ο υπόλοιπος κόσμος αρχίζει να τη συνηθίζει. Οι εικόνες των γυναικών που αποκλείονται από σχολεία, νοσοκομεία και δημόσιους χώρους παύουν σταδιακά να σοκάρουν.

Όταν η κρίση αρχίζει να θεωρείται «κανονικότητα»

Γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι η συνεχής έκθεση σε μία κρίση μπορεί τελικά να οδηγήσει σε συλλογική κόπωση και αδιαφορία. Το να αναγνωρίζεις μια αδικία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τη σταματάς.

Σήμερα, πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις βρίσκονται μπροστά σε ένα τεράστιο δίλημμα: Να συνεχίσουν να λειτουργούν υπό τους περιορισμούς των Ταλιμπάν, ρισκάροντας να νομιμοποιήσουν έμμεσα το σύστημα αποκλεισμού, ή να αποχωρήσουν, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς βοήθεια.

Και όσο περνά ο χρόνος, το βασικό ερώτημα παύει να είναι μόνο πώς θα αποκατασταθούν τα δικαιώματα των γυναικών. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μία κοινωνία που έχει μάθει να λειτουργεί αποκλείοντας συστηματικά το μισό της πληθυσμό μπορεί κάποτε να ξαναχτιστεί πραγματικά.