Το τοξικό μήνυμα που περνούν οι γιορτινές ταινίες για τους πρώην

Οι χριστουγεννιάτικες ταινίες στο σπίτι έχουν κάτι από τελετουργία. Υπάρχει ένας άγραφος κανόνας «όχι πριν την Ημέρα των Ευχαριστιών», αλλά μόλις περάσει, το πρόγραμμα ξεφεύγει. Λίστες, Hallmark marathons, ίδιες ιστορίες σε διαφορετικό περιτύλιγμα. Κάπου εκεί, ανάμεσα σε στολίδια και ζεστό κρασί, αρχίζει να σε κουράζει όχι η επανάληψη, αλλά το μήνυμα.

Γιατί σχεδόν πάντα είναι το ίδιο.

Ένας άνθρωπος που διάλεξε καριέρα, φιλοδοξία ή «λάθος δρόμο», επισκέπτεται -κυριολεκτικά ή μεταφορικά- τα φαντάσματα του παρελθόντος και ανακαλύπτει ότι ο/η πρώην είναι ακόμα εκεί. Άθικτος. Διαθέσιμος. Συναισθηματικά παγωμένος στον χρόνο. Περιμένει.

Και κάπου εδώ αρχίζει το πρόβλημα.

Στην ταινία Christmas Above the Clouds, μια σύγχρονη παραλλαγή του A Christmas Carol, η ηρωίδα παρουσιάζεται ως μια σκληρή, φιλόδοξη φιγούρα που θυσίασε τον έρωτα για την καριέρα. Στο τέλος, όχι μόνο «βλέπει το φως», αλλά μοιάζει να δικαιούται πίσω τον πρώην αρραβωνιαστικό της, σαν να μην πέρασε ούτε μέρα. Χωρίς συνέπειες. Χωρίς λογαριασμό. Χωρίς πραγματικό κόστος.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και σε παλαιότερες ταινίες, όπως το Christmas Cupid. Η ιδέα ότι ένας άνθρωπος μπορεί να περάσει δεκαετίες εξελισσόμενος σε κάτι εντελώς διαφορετικό και μέσα σε ένα βράδυ, με τη βοήθεια λίγης χριστουγεννιάτικης μαγείας, να αναιρέσει χρόνια μοτίβα προσωπικότητας, δεν είναι απλώς αφελής. Είναι ψυχολογικά προβληματική.

Ακόμη πιο ανησυχητικό, όμως, είναι το υπονοούμενο ότι οι πρώην «μένουν εκεί». Ότι οι καλοί, διαθέσιμοι, συναισθηματικά ώριμοι άνθρωποι απλώς περιμένουν στο περιθώριο μέχρι να επιστρέψει κάποιος που τους άφησε πίσω. Η ψυχολογική έρευνα πάνω στη θεωρία της προσκόλλησης δείχνει το αντίθετο. Άτομα με ασφαλή προσκόλληση θρηνούν μια απώλεια, αλλά προχωρούν. Δημιουργούν νέους δεσμούς. Εξελίσσονται. Το παρατεταμένο «περίμενα μια ζωή για σένα» συνδέεται συχνότερα με αγχώδη ή άλυτα συναισθηματικά μοτίβα, όχι με υγιή αγάπη.

Στην πραγματική ζωή, άνθρωποι που έχουν συναισθηματική διαθεσιμότητα και αξία δεν μένουν ακίνητοι. Δεν παγώνουν στον χρόνο για χάρη ενός παλιού αφηγήματος. Προχωρούν, ερωτεύονται ξανά, επαναπροσδιορίζουν τον εαυτό τους. Και ναι, μπορεί να σκέφτονται το παρελθόν, αλλά δεν ζουν μέσα σε αυτό.

Η ιδέα ότι «το σωστό άτομο στη λάθος στιγμή» μπορεί απλώς να επανασυνδεθεί χρόνια μετά, αγνοεί μια βασική αλήθεια: ο χρόνος δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μεταμορφωτικός. Οι άνθρωποι αλλάζουν αξίες, ανάγκες, όρια, επιθυμίες. Αν δεν αλλάζουν, αυτό από μόνο του είναι ανησυχητικό.

Η ψυχολογία της ενήλικης ανάπτυξης δείχνει ξεκάθαρα ότι η προσωπικότητα και οι σχεσιακές ανάγκες εξελίσσονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Η «λάθος στιγμή» δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο. Είναι συχνά ένδειξη ασυμβατότητας που γίνεται ορατή μόνο με τον χρόνο.

Το μεγαλύτερο ψέμα των «Ghosts of Christmas Past» ιστοριών είναι ότι η αγάπη υπάρχει σε συναισθηματική ακινησία. Ότι κάποιος προσφέρει αγάπη και αυτή παραμένει άθικτη, έτοιμη να επιστραφεί οποτεδήποτε. Στην πραγματικότητα, η υγιής αγάπη δεν αποδεικνύεται με αιώνια αναμονή. Διαμορφώνεται από κοινή ωριμότητα, συγχρονισμό, αμοιβαία εξέλιξη και -όταν χρειαστεί- από την ικανότητα να αφήνεις.

Οι γιορτινές επανασυνδέσεις προσφέρουν παρηγοριά, αλλά καλλιεργούν μια τοξική προσδοκία: ότι το χαμένο timing δεν έχει σημασία και ότι οι άνθρωποι οφείλουν να περιμένουν. Στην ενήλικη ζωή, όμως, η αγάπη δεν λειτουργεί έτσι. Δεν είναι στατική. Δεν χρωστάει. Και σίγουρα δεν παγώνει μέχρι να είμαστε «έτοιμοι».

Και ίσως αυτό είναι το πιο ρεαλιστικό -και πιο ώριμο- μήνυμα που αξίζει να θυμόμαστε αυτές τις γιορτές.

^{(Το άρθρο βασίζεται σε ανάλυση που διαβάσαμε στο Psychology Today).}