Οι πιο έξυπνοι άνθρωποι δεν είναι αυτοί με τις πιο καθαρές απαντήσεις
Η ψυχολογία λέει ότι οι άνθρωποι με πάνω από τον μέσο όρο νοημοσύνη έχουν σχεδόν πάντα μια περίπλοκη σχέση με τη βεβαιότητα.
Οι πραγματικά έξυπνοι άνθρωποι αμφισβητούν τα συμπεράσματά τους περισσότερο απ’ όσο τα αμφισβητούν οι άλλοι, νιώθουν μια εσωτερική ανησυχία όταν κάτι φαίνεται υπερβολικά προφανές και αυτό που συχνά αποκαλούμε «νοημοσύνη» είναι στην πραγματικότητα η άρνηση να βολευτεί κανείς στην άνεση του «έχω αποφασίσει». Γι’ αυτό και οι πιο έξυπνοι άνθρωποι σε ένα δωμάτιο είναι συνήθως εκείνοι που είναι λιγότερο σίγουροι για τον εαυτό τους.
6 έξυπνοι τρόποι να δώσεις νέα ζωή σε παλιά κλειδιά
Γιατί οι ιδιαίτερα έξυπνοι και ευαίσθητοι άνθρωποι μένουν σε τοξικές σχέσεις
Υπάρχει κάτι που δεν σου λέει κανείς στα είκοσί σου, αλλά αρχίζεις να το νιώθεις στα τριάντα: η αυτοπεποίθηση εκλαμβάνεται ως ικανότητα σχεδόν από όλους, σχεδόν πάντα. Είναι η «προεπιλεγμένη ρύθμιση» του ανθρώπινου είδους. Όποιος μιλά ξεκάθαρα και χωρίς επιφυλάξεις ακούγεται σαν να ξέρει. Όποιος διστάζει ακούγεται σαν να μην ξέρει. Αυτό, τις περισσότερες φορές, είναι καταστροφικό.
Γιατί ο κόσμος είναι περίπλοκος και σχεδόν τίποτα σημαντικό δεν είναι τόσο απλό όσο το παρουσιάζει κάποιος με αυτοπεποίθηση. Η επιφύλαξη συχνά είναι η ακρίβεια. Η αμφιβολία συχνά είναι δεδομένα.
Τι συμβαίνει πραγματικά στο μυαλό των έξυπνων ανθρώπων
Η πιο «βαρετή» εκδοχή της ψυχολογίας έχει όνομα: φαινόμενο Dunning-Kruger. Προέρχεται από μια μελέτη του 1999, όπου οι ερευνητές παρατήρησαν κάτι ενδιαφέρον: όσοι είχαν τις χαμηλότερες επιδόσεις σε ένα τεστ λογικής αξιολογούσαν τον εαυτό τους πιο ψηλά, ενώ όσοι είχαν τις καλύτερες επιδόσεις υποτιμούσαν ελαφρώς τον εαυτό τους.
Αυτό έχει παρερμηνευτεί πολλές φορές στο διαδίκτυο. Η ουσία όμως είναι πιο χρήσιμη: το να ξέρεις αν έχεις δίκιο απαιτεί διαφορετική δεξιότητα από το να έχεις δίκιο. Αυτή η δεξιότητα λέγεται μεταγνώση. Και οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν πολύ λίγη.
Για να καταλάβεις ότι η απάντησή σου μπορεί να είναι λάθος, πρέπει να μπορείς να φανταστείς την εκδοχή της ερώτησης που δεν έχεις σκεφτεί ακόμα. Πρέπει να εξετάσεις το συμπέρασμά σου κριτικά. Πρέπει να αντέξεις, έστω και για λίγο, την αβεβαιότητα.
Οι άνθρωποι που μπορούν να το κάνουν αυτό δεν βιώνουν τη σκέψη τους ως μια σειρά από σίγουρα συμπεράσματα. Τη βιώνουν ως μια σειρά προσωρινών απαντήσεων. Καταλήγουν σε κάτι, το αμφισβητούν, το εξετάζουν ξανά, απομακρύνονται και επιστρέφουν. Μέχρι να πουν κάτι δυνατά, έχουν ήδη απορρίψει τρεις προηγούμενες εκδοχές. Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι δουλειά.
Γιατί το «προφανές» πρέπει να σε ανησυχεί
Παρατήρησε τι συμβαίνει στο μυαλό σου όταν κάτι φαίνεται πολύ προφανές. Οι περισσότεροι νιώθουν ανακούφιση. «Τελείωσε, το βρήκα» και προχωρούν.
Αν όμως έχεις υψηλότερη από τον μέσο όρο νοημοσύνη (όχι με την έννοια του IQ, αλλά πρακτικά), συμβαίνει κάτι διαφορετικό. Νιώθεις μια μικρή ανησυχία. Το ίδιο το «προφανές» γίνεται ύποπτο. Γιατί είναι τόσο εύκολο; Ποιος διαφωνεί; Τι δεν βλέπω;
Αυτό το ένστικτο, η δυσπιστία απέναντι στα ίδια σου τα συμπεράσματα, είναι αυτό που πολλοί εννοούν όταν λένε ότι κάποιος είναι «οξυδερκής». Δεν είναι η ταχύτητα ή το λεξιλόγιο. Είναι η άρνηση να επαναπαυτείς στην άνεση της βεβαιότητας.
Το κόστος αυτού του τρόπου σκέψης
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Οι άνθρωποι που αμφισβητούν συνεχώς τα συμπεράσματά τους είναι, κατά μέσο όρο, λιγότερο ευτυχισμένοι. Δεσμεύονται πιο αργά. Δυσκολεύονται στις κοινωνικές συζητήσεις, όπου κυριαρχεί η σιγουριά. Χάνουν ευκαιρίες που άλλοι αρπάζουν. Συχνά προάγονται λιγότερο από ανθρώπους που θεωρούν λιγότερο ικανούς και κουράζονται.
Υπάρχει μια συγκεκριμένη μορφή νυχτερινής ανησυχίας: να ξανασκέφτεσαι μια συζήτηση, μια απόφαση, ένα μήνυμα, ψάχνοντας τι μπορεί να σου διέφυγε. Το ίδιο χαρακτηριστικό που τους κάνει πιο συχνά σωστούς, τους κάνει και πιο εξαντλημένους.
Γι’ αυτό και κάποιοι ψυχολόγοι αντιδρούν στην απλοϊκή εκδοχή του φαινομένου Dunning-Kruger. Στην πραγματική ζωή, η αυτοπεποίθηση και η ικανότητα δεν είναι απλά αντίθετα. Και η ιδέα ότι «ο έξυπνος άνθρωπος αμφιβάλλει συνεχώς» μπορεί να γίνει ένας βολικός μύθος που δικαιολογεί, για παράδειγμα, το να μην ολοκληρώνει κανείς ποτέ τίποτα.
Bloggers
.jpg)
