Οι Πανελλήνιες μίλησαν για τη μοναξιά, εμείς εχουμε Wi-Fi παντού, αλλά ποιος είναι αλήθεια δίπλα μας

Οι φετινοί μαθητές της Γ’ Λυκείου κλήθηκαν να γράψουν για δύο έννοιες που μοιάζουν διαφορετικές, αλλά ίσως τελικά είναι οι δύο όψεις της ίδιας εποχής: τη μοναξιά στην ψηφιακή καθημερινότητα και τη μοναξιά των γηρατειών και διαβάζοντας τα θέματα, δεν μπορούσα να μη σκεφτώ πόσο παράξενο είναι που η δική μας γενιά, οι Millennials, βρέθηκε ακριβώς στη μέση όλων αυτών των αλλαγών.

Πανελλαδικές 2026: Το παιδί σου δίνει εξετάσεις, εσύ εξασφάλισε την ηρεμία που χρειάζεται

Τα δύο κείμενα - Ε. Π. Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, απόσπασμα από το κεφάλαιο «Τα γερατειά», σσ. 174-175, Αθήνα, 2008, εκδ. Νόηση] και Μια παγκόσμια σύγχρονη κρίση μοναξιάς, Μαργαρίτα Βεργολιά, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 23.5.2026, ελαφρώς συντομευμένο και διασκευασμένο αλλά και το ποίημα Α. Εμπειρίκου, 1934 • Προϊστορία ή Καταγωγή, εκδ. Άγρα, Αθήνα 2014, δεν μπορούν παρά να σε βάλουν σε σκέψεις.

Είμαστε η γενιά που έπαιξε στις αλάνες χωρίς κινητό, που περίμενε να συνδεθεί στο MSN για να μιλήσει με τους φίλους της, που έζησε το Facebook από το ξεκίνημά του, το Instagram όταν το χρησιμοποιούσαμε για να βάζουμε μόνο φίλτρα στις φωτογραφίες μας, το πρώτο story. Είμαστε ίσως οι τελευταίοι που θυμόμαστε έναν κόσμο χωρίς διαρκή σύνδεση και οι πρώτοι που μεγαλώνουμε παιδιά μας μέσα σε έναν κόσμο όπου η οθόνη είναι σχεδόν προέκταση του χεριού.

Είμαστε η γενιά που μιλάμε με βιντεοκλήση με τους δικούς μας γονείς, έστω κι αν μπορούν να συντονίσουν μόνο το μισό τους πρόσωπο κοντά κοντά στην οθόνη.

Το παράδοξο είναι πως όσο πιο συνδεδεμένοι γινόμαστε τεχνολογικά, τόσο περισσότερο μοιάζουμε να απομακρυνόμαστε συναισθηματικά.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μιλά πλέον ανοιχτά για μια παγκόσμια κρίση μοναξιάς, σημειώνοντας ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά, ανεξάρτητα από ηλικία ή κοινωνική κατάσταση.

Η μοναξιά δεν αντιμετωπίζεται πια ως ένα προσωπικό συναίσθημα, αλλά ως ζήτημα δημόσιας υγείας με επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική ευεξία, επιπτώσεις που μελετάμε ακόμα πιο πολύ μετά και την έλευση του covid-19 στη ζωή μας.

Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι ότι η μοναξιά δεν αφορά πλέον μόνο τους ηλικιωμένους.

Για δεκαετίες είχαμε συνδέσει τη μοναξιά με τα γεράματα, με τα άδεια σπίτια, με τα παιδιά που έφυγαν. Σήμερα όμως οι έρευνες δείχνουν ότι συχνά οι νεότερες γενιές δηλώνουν ακόμη πιο μοναχικές από τους μεγαλύτερους. Ο Vivek Murthy που υπήρξε χειρουργός στις ΗΠΑ, έχει περιγράψει τη μοναξιά ως μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη σύγχρονη κοινωνία, ενώ έχει συνδέσει ευθέως την υπερβολική ψηφιακή αλληλεπίδραση με τη μείωση των ουσιαστικών ανθρώπινων σχέσεων.

Εδώ λοιπόν αρχίζει η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας.

Δεν ήμασταν ποτέ τόσο δικτυωμένοι. Έχουμε εκατοντάδες επαφές, δεκάδες συνομιλίες, ειδοποιήσεις κάθε λίγα λεπτά (μπορεί και δευτερόλεπτα). Ξέρουμε τι έφαγε κάποιος στο Λονδίνο, πού έκανε διακοπές μια φίλη μας στην Πάρο και ποιο τραγούδι ακούει ένας άγνωστος στην άλλη άκρη του κόσμου. Κι όμως, πολλές φορές περνάμε ολόκληρες ημέρες χωρίς μια πραγματικά βαθιά συζήτηση.

Πρόσφατες μελέτες έχουν συνδέσει τον αυξημένο χρόνο στο διαδίκτυο με υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς, ειδικά όταν η χρήση αφορά παθητική κατανάλωση περιεχομένου και ατέρμονο scrolling.

Ερευνητές του Baylor University διαπίστωσαν ότι ακόμη και η ενεργή χρήση των social media δεν καλύπτει πάντα τις ανθρώπινες ανάγκες που εξυπηρετούν οι πρόσωπο με πρόσωπο σχέσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία είναι ο εχθρός.

Άλλωστε οι ίδιες οι έρευνες δείχνουν πως για πολλούς ηλικιωμένους τα ψηφιακά μέσα μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα επικοινωνίας, μειώνοντας την κοινωνική απομόνωση και βοηθώντας τους να διατηρήσουν επαφή με παιδιά, εγγόνια και φίλους.

Ίσως τελικά το πρόβλημα να μην είναι οι οθόνες. Ίσως το πρόβλημα να είναι ότι συχνά αντικαθιστούμε με αυτές κάτι που δεν μπορεί να αντικατασταθεί: την ανθρώπινη παρουσία.

Σκέφτομαι συχνά τους γονείς μας. Τη γενιά που έμαθε να τηλεφωνεί από σταθερό που δεν ήταν εξαρχής ασύρματο, τη γενιά των παππούδων μας που περίμενε γράμματα και φωτογραφίες για να μάθει νέα και μετά σκέφτομαι τα δικά μας παιδιά, που μπορούν να κάνουν βιντεοκλήση από την άλλη άκρη του κόσμου αλλά δυσκολεύονται πολλές φορές να αντέξουν λίγα λεπτά σιωπής χωρίς να κοιτάξουν μια οθόνη.

Ίσως γι’ αυτό τα δύο κείμενα των Πανελλαδικών συναντιούνται τελικά στο ίδιο σημείο.

Από τη μία η ψηφιακή μοναξιά των νέων και από την άλλη η μοναξιά των γηρατειών. Ανάμεσά τους υπάρχει μια ολόκληρη ζωή, αλλά το ίδιο ανθρώπινο ιδανικό, να νιώσουμε ότι ανήκουμε κάπου, ότι κάποιος μας ακούει πραγματικά, ότι κάποιος μας βλέπει πέρα από μια φωτογραφία προφίλ, ένα story ή μια οικογενειακή φωτογραφία πάνω σε μια σερβάντα.

Γιατί μπορεί η τεχνολογία να άλλαξε τον τρόπο που επικοινωνούμε, δεν άλλαξε όμως αυτό που ζητάμε από την επικοινωνία.

Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι δίπλα στα κείμενα για την ψηφιακή απομόνωση και τη μοναξιά των γηρατειών, οι μαθητές κλήθηκαν να διαβάσουν και το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει».

Γιατί εκεί που οι έρευνες μιλούν με αριθμούς και στατιστικά, ο ποιητής μιλά για κάτι βαθιά ανθρώπινο: την επιλογή της ζωής. Σαν να μας θυμίζει ότι η απάντηση στη μοναξιά δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνολογία, ούτε μόνο στις πολιτικές και τις στατιστικές. Βρίσκεται στην ανθρώπινη επαφή, στην τόλμη να βγούμε ξανά προς τους άλλους, να διεκδικήσουμε τη χαρά, να συνδεθούμε ουσιαστικά.

Γιατί τελικά, όπως υπονοεί ο Εμπειρίκος, ζωή δεν είναι απλώς να υπάρχεις, είναι να συμμετέχεις, να αισθάνεσαι, να τολμάς και να μη φοβάσαι το πάτημά σου, μικρός ή μεγάλος

Κι αν η φετινή χρονιά, της μεγάλης απώλειας για κάποιους προσωπικά μας δίδαξε κάτι είναι πως εξακολουθούμε να χρειαζόμαστε παρέα, άγγιγμα, βλέμματα, συζητήσεις που κρατούν μέχρι αργά, γέλια και δάκρυα.

Εξακολουθούμε να έχουμε ανάγκη να μας περιμένει κάποιος στο τέλος της ημέρας, γιατί η ζωή είναι μικρή και ο χρόνος που έχουμε πραγματικά περιορισμένος.