Το Crash του 1996 και η στιγμή που ο Cronenberg έσπασε τη ζώνη ασφαλείας του σινεμά

Το Crash του David Cronenberg εμφανίστηκε έξω από κάθε ασφαλή κατηγορία, χωρίς πρόθεση να καθησυχάσει, να εξηγήσει ή να διεκδικήσει συναίνεση. Από την πρώτη στιγμή έθεσε το σινεμά απέναντι σε μια εμπειρία σωματική και ψυχική, όπου το αυτοκίνητο, το ατύχημα και το τραύμα μετατρέπονται σε γλώσσα επιθυμίας. Στο σύμπαν της ταινίας, η τεχνολογία παύει να είναι απλό μέσο και μετασχηματίζεται σε προέκταση του ανθρώπινου ενστίκτου, ενώ η ερωτική επαφή αποκτά νόημα μόνο όταν περνά μέσα από τον κίνδυνο, την απώλεια και την έκθεση. Ο Cronenberg παρακολουθεί αυτή τη μετάλλαξη με ψυχρή ακρίβεια, αποτυπώνοντας έναν κόσμο όπου το σώμα αναζητά ένταση για να νιώσει ζωντανό και η σύγκρουση λειτουργεί ως η μόνη δυνατή μορφή επικοινωνίας. Γι’ αυτό και το Crash παρέμεινε από την πρώτη του προβολή μια ταινία που στέκεται σε απόσταση από το καθιερωμένο κινηματογραφικό βλέμμα, απαιτώντας από τον θεατή να εγκαταλείψει κάθε αίσθηση άνεσης και να ακολουθήσει τον σκηνοθέτη σε μια εμπειρία που επιμένει να παραμένει ανοιχτή, αφοπλιστική και βαθιά ανήσυχη.

Στο πλαίσιο της ενότητας Fundamentals of Cinema: New Classics, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης φέρνει στη μεγάλη οθόνη, τη Δευτέρα 19 Ιανουαρίου στον κινηματογράφο Δαναό, μια ταινία που δεν ζητά ποτέ την αποδοχή του θεατή, ούτε προσφέρει ηθικά σωσίβια.

Η διαδρομή του υπήρξε εξαρχής συγκρουσιακή. Ο Cronenberg αγνόησε τις προειδοποιήσεις του ατζέντη του, ο οποίος έβλεπε μια ταινία ικανή να εκτροχιάσει οριστικά την καριέρα του. Στις Κάννες, η πρεμιέρα συνοδεύτηκε από αποχωρήσεις, γιουχαΐσματα και δημόσια αμηχανία. Η ταινία δίχασε ακόμη και την κριτική επιτροπή, οδηγώντας σε μια σπάνια εσωτερική ρήξη που κατέληξε στην απονομή ενός «Ειδικού Βραβείου της Κριτικής Επιτροπής», εκτός πρωτοκόλλου, σχεδόν ως παραδοχή ότι το Crash δεν χωρούσε στις υπάρχουσες κατηγορίες.

Δεν είναι ταινία για τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα, αλλά για την αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να αισθανθεί χωρίς τραύμα. Δεν μιλά για τον θάνατο, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο ο κίνδυνος μετατρέπεται σε τελευταία ερωτική διέξοδο μέσα σε έναν κόσμο υπερπροστασίας, ελέγχου και ψευδούς ασφάλειας. Η τεχνολογία δεν παρουσιάζεται ως απειλή, αλλά ως οργανική προέκταση της ανθρώπινης επιθυμίας, ενώ το σώμα μετατρέπεται σε πεδίο μετάλλαξης, χαραγμένο από μέταλλο, ουλές και μνήμη.

Βασισμένος στο μυθιστόρημα του J.G. Ballard, ο Cronenberg κατασκευάζει έναν ψυχρό, αποστασιοποιημένο κινηματογραφικό κόσμο, όπου η ηδονή δεν γεννιέται από την επαφή, αλλά από τη σύγκρουση. Οι ήρωες της ταινίας, παγιδευμένοι σε μια μηχανική επανάληψη, αναπαριστούν ιστορικά δυστυχήματα του James Dean και της Jayne Mansfield, μετατρέποντας το ίδιο το σινεμά σε καθρέφτη της εμμονής του με την καταστροφή, τη διασημότητα και τον αισθητικοποιημένο θάνατο.

Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά, το Crash μοιάζει λιγότερο με πρόκληση και περισσότερο με διάγνωση. Σε μια εποχή όπου η εμπειρία χρειάζεται να είναι ακραία για να γίνει αισθητή και η επιθυμία αναζητά συνεχώς νέα όρια, η ταινία του Cronenberg επιστρέφει για να υπενθυμίσει ότι το σώμα, η τεχνολογία και ο κίνδυνος έχουν εδώ και καιρό συνάψει μια σιωπηρή συμφωνία.

Μία ώρα πριν από την προβολή, το κοινό θα έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει δωρεάν μια XR ταινία, επιλογή του τμήματος Immersive: All Around Cinema του Φεστιβάλ, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, προτείνοντας έναν σύγχρονο διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν του σινεμά και τις νέες μορφές θέασης.

Crash (1996)

Καναδάς | 100’

Σκηνοθεσία & Σενάριο: David Cronenberg

Βασισμένο στο μυθιστόρημα του J.G. Ballard

Πρωταγωνιστούν: James Spader, Holly Hunter, Elias Koteas, Deborah Kara Unger, Rosanna Arquette

Γλώσσα: Αγγλικά