Πώς το «V for Vendetta» έγινε σύμβολο αντίστασης & η ιστορία πίσω από τη μάσκα και το κίνημα

Υπάρχουν ταινίες που τις παρακολουθείς, τις απολαμβάνεις και τις ξεχνάς. Υπάρχουν, όμως, και εκείνες που αφήνουν το αποτύπωμά τους πολύ πέρα από τη μεγάλη οθόνη. Το «V for Vendetta» ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.

V for Vendetta: Ο σκηνοθέτης James McTeigue εξηγεί γιατί η ταινία παραμένει επίκαιρη 20 χρόνια μετά

Η ταινία του 2006, με πρωταγωνιστές τη Natalie Portman και τον Hugo Weaving, δεν περιορίστηκε στην κινηματογραφική της επιτυχία. Με τα χρόνια, η χαρακτηριστική λευκή μάσκα με το αινιγματικό χαμόγελο έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα διαμαρτυρίας παγκοσμίως.

Και η σημερινή ημερομηνία, 5 Νοεμβρίου, είναι η ιδανική αφορμή για να ανακαλύψουμε την ιστορία πίσω από τη μάσκα, τη δημιουργία της ταινίας και το πώς η μυθοπλασία συνδέθηκε με πραγματικά κοινωνικά κινήματα.

5 Νοεμβρίου 1605: Η πραγματική ιστορία του Guy Fawkes

Για να καταλάβουμε τη σημασία του «V for Vendetta», χρειάζεται να ταξιδέψουμε περισσότερα από 400 χρόνια πίσω, στην Αγγλία του 1605. Τότε, μια ομάδα Άγγλων καθολικών συνωμοτών σχεδίασε να ανατινάξει τη Βουλή των Λόρδων, κατά την επίσημη έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου, με στόχο τη δολοφονία του προτεστάντη βασιλιά Ιακώβου Α΄.

V for vendetta και Α for anonymous

Το σχέδιο έμεινε στην ιστορία ως «Συνωμοσία της Πυρίτιδας» (Gunpowder Plot). Ένα από τα μέλη της ομάδας ήταν ο Guy Fawkes, ο οποίος είχε αναλάβει να φυλάει και να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά που είχαν τοποθετηθεί κάτω από το κτίριο. Ωστόσο, η συνωμοσία αποκαλύφθηκε πριν πραγματοποιηθεί. Ο Fawkes συνελήφθη τη νύχτα της 4ης προς την 5η Νοεμβρίου και αργότερα εκτελέστηκε.

Η αποτυχία της συνωμοσίας καθιερώθηκε ως ετήσια επέτειος στην Αγγλία. Με τα χρόνια, η 5η Νοεμβρίου συνδέθηκε με φωτιές, πυροτεχνήματα και ομοιώματα του Guy Fawkes που καίγονταν δημόσια. Αρχικά, ο Fawkes αντιμετωπιζόταν ως προδότης. Σταδιακά, όμως, η εικόνα του απέκτησε διαφορετικές ερμηνείες και άρχισε να συνδέεται, σε ορισμένα πολιτισμικά συμφραζόμενα, με την αμφισβήτηση της εξουσίας. Αυτή ακριβώς η μεταμόρφωση ενός ιστορικού προσώπου σε σύμβολο αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία του «V for Vendetta».

Από το graphic novel στη μεγάλη οθόνη

Πολύ πριν γίνει ταινία, το «V for Vendetta» υπήρξε μια ιστορία κόμικ που δημιούργησαν ο συγγραφέας Alan Moore και ο εικονογράφος David Lloyd τη δεκαετία του 1980. Η ιστορία διαδραματίζεται σε μια δυστοπική Βρετανία του μέλλοντος, όπου ένα ολοκληρωτικό καθεστώς ελέγχει την κοινωνία μέσω της προπαγάνδας, της παρακολούθησης και της καταστολής.

Η σκηνοθεσία είναι γένους θηλυκού και πράξη ανυπακοής - 7 παραστάσεις για να σε δεις

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο μυστηριώδης V, ένας μασκοφόρος επαναστάτης που επιδιώκει την ανατροπή του καθεστώτος, χρησιμοποιώντας ως προσωπικό του σύμβολο τη μάσκα του Guy Fawkes. Το έργο του Moore είχε έντονο πολιτικό χαρακτήρα και επηρεάστηκε από το κλίμα της Βρετανίας κατά τη διακυβέρνηση της Margaret Thatcher. Το 2006, η ιστορία μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον σκηνοθέτη James McTeigue, με σενάριο των Wachowskis.

Στην ταινία, ο Hugo Weaving υποδύεται τον V, ενώ η Natalie Portman ενσαρκώνει την Evey Hammond, μια νεαρή γυναίκα που γνωρίζει τον μυστηριώδη επαναστάτη και σταδιακά εμπλέκεται στον αγώνα του. Η ταινία κυκλοφόρησε σε μια διαφορετική πολιτική συγκυρία, λίγα χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, όταν οι συζητήσεις για την ασφάλεια, τις ατομικές ελευθερίες και την κρατική παρακολούθηση βρίσκονταν στο επίκεντρο. Παρότι αρχικά απέσπασε ανάμεικτες κριτικές, το «V for Vendetta» απέκτησε με την πάροδο του χρόνου μια ιδιαίτερη θέση στην ποπ κουλτούρα.

Πώς η μάσκα του V έγινε σύμβολο των Anonymous

Η πιο ενδιαφέρουσα εξέλιξη στην ιστορία του «V for Vendetta» συνέβη έξω από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Το 2008, μέλη των Anonymous, μιας αποκεντρωμένης διαδικτυακής συλλογικότητας γνωστής για τις ψηφιακές της δράσεις και τις διαμαρτυρίες της, άρχισαν να χρησιμοποιούν τη μάσκα του Guy Fawkes σε δημόσιες συγκεντρώσεις.

Εκείνη την περίοδο, οι Anonymous πραγματοποίησαν διαδηλώσεις εναντίον της Εκκλησίας της Σαηεντολογίας σε διάφορες πόλεις του κόσμου, στο πλαίσιο της εκστρατείας που έγινε γνωστή ως «Project Chanology».

Η επιλογή της μάσκας είχε αρχικά έναν πρακτικό σκοπό: να προστατεύει την ταυτότητα όσων συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις.Σύμφωνα με μαρτυρίες μελών της συλλογικότητας, η μάσκα του V επιλέχθηκε εν μέρει επειδή ήταν εύκολα διαθέσιμη στην αγορά.

Ωστόσο, η κινηματογραφική της σημασία ήταν ήδη ισχυρή. Στο «V for Vendetta», ο πρωταγωνιστής δεν επιδιώκει απλώς να γίνει ο ίδιος σύμβολο. Θέλει να δείξει ότι μια ιδέα μπορεί να αποκτήσει δύναμη όταν την υιοθετούν πολλοί άνθρωποι.

Αυτό αποτυπώνεται στην εμβληματική τελική σκηνή, όπου πλήθος πολιτών εμφανίζεται στους δρόμους του Λονδίνου φορώντας την ίδια μάσκα. Η εικόνα αυτή βρήκε μια απρόσμενη συνέχεια στην πραγματικότητα, όταν διαδηλωτές άρχισαν να εμφανίζονται με την ίδια ακριβώς μορφή.

Από το Occupy Wall Street στις διαδηλώσεις σε όλο τον κόσμο

Η χρήση της μάσκας δεν περιορίστηκε στους Anonymous. Το 2011, εμφανίστηκε και στις κινητοποιήσεις του κινήματος Occupy Wall Street στις Ηνωμένες Πολιτείες, το οποίο διαμαρτυρόταν για την οικονομική ανισότητα και την επιρροή των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων.

Στη συνέχεια, η μάσκα χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές διαδηλώσεις και πολιτικά κινήματα σε χώρες όπως η Βενεζουέλα, η Σαουδική Αραβία και το Χονγκ Κονγκ. Αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι δεν αποτελεί σύμβολο μίας συγκεκριμένης πολιτικής ιδεολογίας.

Κατά καιρούς έχει εμφανιστεί σε κινητοποιήσεις με διαφορετικά, ακόμη και αντικρουόμενα αιτήματα. Αυτό συμβαίνει επειδή η μάσκα έχει αποκτήσει μια ευρύτερη συμβολική σημασία, που συνδέεται με την ανωνυμία, τη συλλογική δράση και την αμφισβήτηση της εξουσίας. Το ίδιο σύμβολο μπορεί, επομένως, να αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο ανάλογα με εκείνους που το χρησιμοποιούν.

Γιατί το «V for Vendetta» παραμένει επίκαιρο 20 χρόνια μετά

Δύο δεκαετίες μετά την κυκλοφορία της ταινίας, τα θέματα που πραγματεύεται εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις. Η κρατική παρακολούθηση, ο έλεγχος της πληροφορίας, η προπαγάνδα και τα όρια της πολιτικής εξουσίας αποτελούν ζητήματα που απασχολούν τις σύγχρονες κοινωνίες.

Σε συνέντευξή του στο Big Think, ο σκηνοθέτης James McTeigue παραδέχθηκε ότι ορισμένες σημερινές εξελίξεις θα έμοιαζαν υπερβολικές ακόμη και για το σενάριο της ταινίας.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, αν κατά τη δημιουργία του φιλμ είχαν συμπεριλάβει κάποια από όσα συμβαίνουν σήμερα, το στούντιο πιθανότατα θα τα θεωρούσε μη ρεαλιστικά. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι το έργο προσφέρει απλές απαντήσεις. Στο αρχικό graphic novel, ο Alan Moore παρουσιάζει τον V ως έναν βαθιά αμφιλεγόμενο χαρακτήρα, θέτοντας ερωτήματα για τη χρήση της βίας και για το κατά πόσο ένας σκοπός μπορεί