«Δεν είμαι καλά, φταίνε οι ορμόνες μου»: Δικαιολογία ή πραγματικότητα;

Μπορεί να έχεις παρατηρήσει ότι κάποιες ημέρες του μήνα νιώθεις περισσότερη ενέργεια, άλλες είσαι πιο ευάλωτη συναισθηματικά και κάποιες θέλεις απλώς να μείνεις λίγο περισσότερο στον καναπέ. Δεν είναι όλα τυχαία. Πίσω από πολλές από αυτές τις αλλαγές βρίσκονται οι ορμόνες σου, οι οποίες μεταβάλλονται φυσιολογικά σε όλη τη διάρκεια του εμμηνορρυσιακού κύκλου.

Για να καταλάβεις, λοιπόν, τι συμβαίνει στο σώμα σου κάθε μήνα, αξίζει πρώτα να γνωρίσεις τις βασικές ορμόνες και τα όργανα που συνεργάζονται μεταξύ τους για να ρυθμίσουν τον κύκλο σου.

Ας δούμε τι ακριβώς συμβαίνει και, κυρίως, πώς αυτές οι αλλαγές μπορεί να συνδέονται με την καθημερινότητά σου.

Ορμόνες: Οι συνήθειες που τις «απορρυθμίζουν» (εικόνες)

Ορμόνες και περίοδος

Ο εμμηνοπαυσιακός κύκλος (αυτό είναι το “επιστημονικό” όνομα της “περιόδου” και υπόσχομαι, πως αυτή είναι η πρώτη και η τελευταία φορά, που χρησιμοποιώ τον όρο σε αυτό το άρθρο) ρυθμίζεται από ορμόνες, που εκκρίνονται (“απελευθερώνονται”) από τον εγκέφαλο και από τις ωοθήκες. Ας γίνουμε, όμως πιο συγκεκριμένοι…

Τα όργανα, τα οποία με την παραγωγή εξειδικευμένων ορμονών συμμετέχουν στην ρύθμιση του εμμηνορρυσιακού κύκλου είναι:

• Ο υποθάλαμος (εξειδικευμένη περιοχή του εγκεφάλου) στον οποίον παράγεται η ορμόνη, που ελέγχει την απελευθέρωση των γοναδοτροπινών (Gonadotropin Releasing Hormone – GnRH)

• Η υπόφυση (εξειδικευμένη περιοχή του εγκεφάλου), στην οποία παράγονται οι γοναδοτροπίνες: (α) Η Θυλακιοτρόπος ορμόνη (Follicle Stimulating Hormone – FSH) και (β) η Ωχρινοτρόπος ορμόνη (Luteinizing Hormone – LH) (βλ. εικόνα)

• Οι ωοθήκες, οι οποίες εκτός από έδρα της ωρίμανσης των ωαρίων, παράγουν και οιστρογόνα και προγεστερόνη. (βλ. εικόνα).

Τα όργανα αυτά αντιμετωπίζονται ως ενιαία ομάδα, που ρυθμίζει τη λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος της γυναίκας και ονομάζεται «άξονας υποθαλάμου – υπόφυσης – ωοθηκών».

Κατά τη διάρκεια του κύκλου σου, τα επίπεδα των συγκεκριμένων ορμονών στο αίμα σου παρουσιάζουν διακυμάνσεις. Οι διακυμάνσεις αυτές απεικονίζονται στα παρακάτω διάγραμμα (βλ. εικόνα).

Εσύ από το διάγραμμα αυτό θέλω να προσέξεις τα εξής:

1) Ο κύκλος χωρίζεται σε 3 φάσεις: την Ωοθυλακική (στην αρχή της έχουμε την περίοδο, δηλαδή την “εμμηνόρροια”), την Ωοθυλακιορρηξία ή Ωορρηξία (τότε απελευθερώνεται το ωάριο) και την Ωχρινική

2) παρατήρησε τα επίπεδα της ορμόνης Οιστραδιόλης (μπλε γραμμή): δες πόσο χαμηλά είναι όταν έχεις περίοδο και πόσο ανεβαίνουν περίπου στα μέσα του κύκλου σου, για να ξαναπέσουν λίγο πριν την επόμενη περίοδο!

3) παρατήρησε στα επίπεδα της Προγεστερόνης (μαύρη γραμμή): δες, πως πρακτικά “ακολουθούν” τα επίπεδα της Οιστραδιόλης (υψηλά στο δεύτερο μισό του κύκλου και πέφτουν λίγο πριν από την επόμενη περίοδο, για να ανέβουν ξανά στα μέσα του επόμενου κύκλου).

Ορμόνες: Πώς επηρεάζουν τη συμπεριφορά των γυναικών

Γιατί μου ζήτησες να παρατηρήσω τα επίπεδα της Οιστραδιόλης και της Προγεστερόνης;

Νόμιζες, πως η Οιστραδιόλη και η Προγεστερόνη “επηρεάζουν” μόνον τη μήτρα σου και την “προετοιμάζουν” να “δεχθεί” εγκυμοσύνη, αν βρεθούν στις σάλπιγγες ζωντανά σπερματοζωάρια για να γονιμοποιήσουν το ωάριο, που έχει απελευθερωθεί από τις ωοθήκες;

Λάθος νόμιζες!

Μελέτες έχουν δείξει, πως οι ορμόνες αυτές επηρεάζουν την παραγωγή τόσο της Σεροτονίνης, όσο και της Ντοπαμίνης στον εγκέφαλο, ενώ επηρεάζουν και τον “τρόπο”, που ο εγκέφαλος “αντιδρά” στους νευροδιαβιβαστές αυτούς!

Πολλές άγνωστες λέξεις! Τι είναι η Σεροτονίνη, τι είναι η Ντοπαμίνη και τι είναι οι Νευροδιαβιβαστές;

Θα μου επιτρέψεις να ξεκινήσω από τον όρο “Νευροδιαβιβαστές”: Τα κύτταρα, που επιτελούν τις λειτουργίες του εγκεφάλου είναι τα “Νευρικά Κύτταρα” (βλ. εικόνα), ενώ τα κύτταρα αυτά εντοπίζονται και μέσα στα νεύρα, που επιτρέπουν την “επικοινωνία” του εγκεφάλου με τα υπόλοιπα μέρη του σώματος. Νευροδιαβιβαστές ονομάζονται χημικές ενώσεις, που επιτρέπουν την “επικοινωνία” των νευρικών κυττάρων μεταξύ τους. Θα μπορούσαμε να τους φανταστούμε σαν “ταχυδρόμους”, που μεταφέρουν τα μηνύματα από το ένα νευρικό κύτταρο στο επόμενο. Οι Νευροδιαβιβαστές είναι απολύτως απαραίτητοι για τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η Σεροτονίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής, που επηρεάζει σημαντικές λειτουργίες, όπως τη μάθηση, τη μνήμη, την ικανότητά μας να νιώσουμε χαρά και επιβράβευση, αλλά και τον ύπνο, την όρεξη, τη σωματική θερμοκρασία, όπως και τη συμπεριφορά μας. Η έλλειψη της Σεροτονίνης έχει συνδεθεί μάλιστα με την εκδήλωση κατάθλιψης, άγχους, ακόμα και μανίας. Για τον λόγο αυτό κάποιες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών φαρμάκων βασίζονται στον τρόπο, που τα φάρμακα αυτά επηρεάζουν τα επίπεδα Σεροτονίνης.

Η Ντοπαμίνη ως νευροδιαβιβαστής συμμετέχει στη ρύθμιση λειτουργιών, όπως ο έλεγχος της κίνησης, η μνήμη, η αίσθηση του κινήτρου, η ικανότητα να νιώσει κανείς επιβράβευση, η διέγερση, ο ύπνος, η συγκέντρωση, η διανόηση (ο τρόπος σκέψης δηλαδή) και η επιθυμία για τροφή, ενώ επηρεάζει και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και του καρδιαγγειακού συστήματος.

Ενδιαφέρονται όλα αυτά για τις ορμόνες και τους νευροδιαβιβαστές, αλλά πώς επηρεάζουν την καθημερινότητά μου;

Επιστήμονες έχουν διατυπώσει την υπόθεση, πως επειδή τα επίπεδα οισραδιόλης και προγεστερόνης “ανεβοκατεβαίνουν” και μάλιστα αρκετά έντονα κατά τη διάρκεια του κύκλου, “ανεβοκατεβαίνουν” μαζί τους και τα επίπεδα της Σεροτονίνης και της Ντοπαμίνης, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται και η διάθεσή σου. Έχει μάλιστα παρατηρηθεί, πως η διάθεση σε μερικές γυναίκες “βρίσκεται στα χειρότερά της” κατά τη διάρκεια της εμμηνορρυσίας (της περιόδου δηλαδή).

Κάποιες όμως γυναίκες έχουν έντονα συμπτώματα, όταν “περιμένουν περίοδο” (και τα επίπεδα Οιστραδιόλης και Προγεστερόνης έχουν “πέσει” πολύ απότομα, οπότε και μιλάμε για Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο (ο διεθνής όρος είναι Premenstrual Syndrome/ P.M.S.).

Έχει υπολογισθεί, πως συμπτώματα σχετιζόμενα με το Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο επηρεάζουν τη ζωή του 47,8% των γυναικών σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ το 20% αυτών αναφέρουν ιδιαίτερα έντονη συμπτωματολογία, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η καθημερινότητά τους, οι υπόλοιπες αναφέρουν αβληχρά (ελαφρά) συμπτωματολογία.

Πώς θα αυξήσεις τις feel good ορμόνες σου;

Ο κατάλογος με τα πιο χαρακτηριστικά σωματικά συμπτώματα του P.M.S. περιλαμβάνει (Gudipally & Sharma, 2023):

• Τον τυμπανισμό (το φούσκωμα στην κοιλιά δηλαδή)

• Την κεφαλαλγία

• Τη Μαστωδυνία (τον πόνο στους μαστούς). Το άλγος αυτό συνδέεται και με την εμφάνιση οιδήματος (πρηξίματος) στους μαστούς.

• Τις Μυαλγίες και τις Αρθραλγίες

• Την Καταβολή (αίσθημα κόπωσης)

• Την Έξαρση της ακμής

• Τη Ναυτία

• Την Αύξηση του σωματικού βάρους μέχρι και κατά ένα κιλό, που συνδέεται με κατακράτηση υγρών

Υπάρχουν όμως και ψυχολογικά συμπτώματα, που σχετίζονται με το P.M.S., όπως:

• Ένταση και άγχος

• Καταθλιπτική διάθεση

• Απότομες αλλαγές της ψυχικής διάθεσης

• Αϋπνία (και διαταραχές του ύπνου γενικότερα)

• Απότομη έναρξη κλάματος

• Τάση προς κοινωνική απομόνωση

• Μείωση γενετήσιας ορμής (μειωμένη λίμπιντο)

• Μειωμένη αυτοεκτίμηση

• Δυσκολίες συγκέντρωσης

• Αλλαγές στην όρεξη (επιθυμία για συγκεκριμένες τροφές – «λιγούρες»)

Κάποιες γυναίκες μάλιστα αναφέρουν εξαιρετικά έντονη συμπτωματολογία, οπότε και μιλάμε για τη λεγόμενη Προεμμηνορροϊκή Δυσφορική Διαταραχή, που αφορά το 3% έως 8% των γυναικών.

Και τι να κάνω εγώ, που η διάθεσή μου επηρεάζεται σημαντικά από τις ορμόνες και από τον κύκλο μου;

Καταρχήν, θα πρέπει να μιλήσεις με το γυναικολόγο σου, προκειμένου να διαπιστώσετε μαζί “πόσο” σημαντικά επηρεάζεται η διάθεσή σου από τον κύκλο σου. Ανάλογα με το πόσο επηρεάζεται η διάθεσή σου και η ζωή σου γενικότερα από τις ορμόνες σου ενδέχεται να γίνει σύσταση για λήψη φαρμακευτικής αγωγής. Έχει φανεί, πως σε κάποιες περιπτώσεις επωφελής είναι η λήψη κυρίως αντικαταθλιπτικών ή δευτερευόντως αντισυλληπτικών δισκίων.

Ο γυναικολόγος εξάλλου θα προβεί και στον αντίστοιχο έλεγχο, προκειμένου να διαπιστώσει, αν τα “ορμονικά” συμπτώματα οφείλονται σε “οργανικούς” παράγοντες, όπως είναι η ενδομητρίωση ή η αδενομύωση. Τέτοιες καταστάσεις συχνά συνδέονται με έντονο πόνο ειδικά κατά τη διάρκεια της περιόδου, ο οποίος επηρεάζει σημαντικά την ψυχολογία και την καθημερινότητα της γυναίκας. Αν διαπιστωθεί κάποια τέτοια παθολογία, θα ληφθούν τα κατάλληλα θεραπευτικά μέτρα, τα οποία ενδέχεται να περιλαμβάνουν τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής ή ακόμα και επέμβαση.

Υπάρχουν και οι γυναίκες, που φαίνεται, ότι αισθάνονται ανακούφιση από τα “ορμονικά” συμπτώματα, αν υποβληθούν σε κάποιου είδους ψυχοθεραπεία ή σε επιστημονικά τεκμηριωμένες τεχνικές χαλάρωσης, όπως είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Κλινική Υπνοθεραπεία.

Θα πρέπει τέλος να αναφέρουμε, πως υπάρχουν και οι γυναίκες, στις οποίες η έντονη συμπτωματολογία, που φαίνεται να σχετίζεται με την περίοδο και τις ορμόνες τους, στην πραγματικότητα οφείλεται σε ψυχιατρική νόσο, όπως κατάθλιψη. Οι περιπτώσεις αυτές είναι μεν μάλλον σπάνιες, αλλά είναι σημαντικό να αναγνωρισθούν έγκαιρα και να παραπεμφθούν για εκτίμηση από ψυχίατρο, προκειμένου να λάβουν την αγωγή, που πραγματικά θα τις ωφελήσει.

Δες στο παρακάτω video, πότε θα πρέπει να κάνεις ορμονικό έλεγχο!

Δρ Μενέλαος ΚΩΝ.Λυγνός, MSc, PhD

Μαιευτήρας Χειρούργος Γυναικολόγος

Master of Science University College London

Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας

www.eleftheia.gr

IG: @dr.menelaos_lygnos

You Tube

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{Bakshi A, Tadi P. Biochemistry, Serotonin. [Updated 2022 Oct 5]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560856/}

^{Bendis PC, Zimmerman S, Onisiforou A, Zanos P and Georgiou P (2024) The impact of estradiol on serotonin, glutamate, and dopamine systems. Front. Neurosci. 18:1348551. doi: 10.3389/fnins.2024.1348551}

^{Carlini SV, Deligiannidis KM. Evidence-Based Treatment of Premenstrual Dysphoric Disorder: A Concise Review. J Clin Psychiatry. 2020 Feb 4;81(2):19ac13071. doi: 10.4088/JCP.19ac13071. PMID: 32023366; PMCID: PMC7716347.}

^{Gudipally PR, Sharma GK. Premenstrual Syndrome (Archived) [Updated 2023 Jul 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560698/}

^{Heydarpour, S., & Dehghan, F. (2019). Comparing the effectiveness of relaxation by hypnotherapy and virtual reality technology in alleviation of the symptoms of premenstrual syndrome. Cogent Psychology, 6(1). https://doi.org/10.1080/23311908.2019.1686962}

^{Heydarpour, S., Heydarpour, F., Dehghan, F. et al. Effect of hypnosis on psychological distress in female university students with premenstrual syndrome. Discov Ment Health 6, 18 (2026). https://doi.org/10.1007/s44192-025-00355-7}

^{Klein MO, Battagello DS, Cardoso AR, Hauser DN, Bittencourt JC, Correa RG. Dopamine: Functions, Signaling, and Association with Neurological Diseases. Cell Mol Neurobiol. 2019 Jan;39(1):31-59. doi: 10.1007/s10571-018-0632-3. Epub 2018 Nov 16. PMID: 30446950; PMCID: PMC11469830.}

^{Liu Y, Wu R, Liu X, Sun Y, Wang F, Dai L. Efficacy of psychological interventions for premenstrual syndrome: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. J Affect Disord. 2026 Nov 15;413:122264. doi: 10.1016/j.jad.2026.122264. Epub 2026 Jul 16. PMID: 42448050.}

^{Lustyk MK, Gerrish WG, Shaver S, Keys SL. Cognitive-behavioral therapy for premenstrual syndrome and premenstrual dysphoric disorder: a systematic review. Arch Womens Ment Health. 2009 Apr;12(2):85-96. doi: 10.1007/s00737-009-0052-y. Epub 2009 Feb 27. PMID: 19247573.}

^{Michopoulos V, Berga SL, Wilson ME. Estradiol and progesterone modify the effects of the serotonin reuptake transporter polymorphism on serotonergic responsivity to citalopram. Exp Clin Psychopharmacol. 2011 Dec;19(6):401-8. doi: 10.1037/a0025008. Epub 2011 Aug 15. PMID: 21843009; PMCID: PMC3253022.}

^{Miller C, Carlson K. Premenstrual Disorders. [Updated 2026 Aug 9]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532307/}

^{Pletzer Belinda , Isabel Noachtar, Emotion recognition and mood along the menstrual cycle, Hormones and Behavior, Volume 154, 2023, 105406, ISSN 0018-506X, https://doi.org/10.1016/j.yhbeh.2023.105406. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0018506X23001046)}

^{Rybaczyk LA, Bashaw MJ, Pathak DR, Moody SM, Gilders RM, Holzschu DL. An overlooked connection: serotonergic mediation of estrogen-related physiology and pathology. BMC Womens Health. 2005 Dec 20;5:12. doi: 10.1186/1472-6874-5-12. PMID: 16368009; PMCID: PMC1327664.}

^{Sedaghat Baghbani B, Sharbaf HA, Fathi M. The effectiveness of cognitive-behavioral hypnotherapy on dysmenorrhea, premenstrual syndrome and affective control. Am J Clin Hypn. 2025 Jun;67(2):175-186. doi: 10.1080/00029157.2024.2433466. Epub 2025 May 7. PMID: 40334010.}

^{Sheffler ZM, Reddy V, Pillarisetty LS. Physiology, Neurotransmitters. [Updated 2023 May 1]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539894/}

^{Tiranini L, Nappi RE. Recent advances in understanding/management of premenstrual dysphoric disorder/premenstrual syndrome. Fac Rev. 2022 Apr 28;11:11. doi: 10.12703/r/11-11. PMID: 35574174; PMCID: PMC9066446.}

^{Willing J, Wagner CK. Progesterone Receptor Expression in the Developing Mesocortical Dopamine Pathway: Importance for Complex Cognitive Behavior in Adulthood. Neuroendocrinology. 2016;103(3-4):207-22. doi: 10.1159/000434725. Epub 2015 Jun 10. PMID: 26065828; PMCID: PMC4675705.}