53 χρόνια μετά, κάπου στα 1.050 kHz ακόμα ακούγεται: «Εδώ Πολυτεχνείο»

Ανθή Μιμηγιάννη
53 χρόνια μετά, κάπου στα 1.050 kHz ακόμα ακούγεται: «Εδώ Πολυτεχνείο»

Στον ραδιοσταθμό ακούστηκαν, ανάμεσα σε άλλες φωνές, η Τώνια Μοροπούλου, η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης. Οι φωνές τους έγιναν σύμβολο μιας γενιάς που σήμερα δικάζεται συλλογικά με το σύνθημα «μας κατέστρεψε η γενιά του Πολυτεχνείου». Η συλλογική βρισιά κάνει παράπλευρη απώλεια τους νεκρούς της καταστολής, ανάμεσά τους τον 17χρονο Διομήδη Κομνηνό, τον 20χρονο Μιχάλη Μυρογιάννη, την 22χρονη Toril Margrethe Engeland, τον 47χρονο Ευστάθιο Κολινιάτη και πολλούς ακόμη που είχαν ονοματεπώνυμο και όνειρα. Οι νεκροί δεν είναι παράρτημα της συζήτησης. Είναι μέρος της αφετηρίας της.

Το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου 1973 άρχισε να λειτουργεί ο ραδιοσταθμός του Πολυτεχνείου. Ο πομπός κατασκευάστηκε από φοιτητές στα εργαστήρια της σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και εξέπεμπε στους 1.050 χιλιοκύκλους. Η Τώνια Μοροπούλου, η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης συγκαταλέγονται στις φωνές που συνδέθηκαν με τις εκπομπές του. Ο σταθμός έδωσε στους φοιτητές τρόπο να απευθυνθούν στην Αθήνα μέσα σε μια δικτατορία που έλεγχε την ενημέρωση και καταδίωκε τη δημόσια αντίσταση.

Εδώ Πολυτεχνείο: Ο Ρ/Σ σταθμός που «απαγορεύεται» να μη γνωρίζουν ακόμα & όσοι δεν έχουν γεννηθεί

Το «Εδώ Πολυτεχνείο» ακούστηκε έξω από το ίδρυμα και το κάλεσμα των φοιτητών βρήκε ανταπόκριση σε πολίτες, εργάτες και ανθρώπους που συγκεντρώθηκαν στους γύρω δρόμους. Η εξέγερση πήρε ευρύτερες κοινωνικές διαστάσεις. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τη λεγόμενη «γενιά του Πολυτεχνείου» χρειάζεται ακρίβεια από την πρώτη κιόλας πρόταση. Δεν υπήρξε μια κλειστή ομάδα με κοινή πολιτική πορεία, κοινή ευθύνη και κοινό μερίδιο εξουσίας. Υπήρξαν άνθρωποι με διαφορετικές διαδρομές, πολλοί από τους οποίους δεν ασχολήθηκαν ποτέ με την πολιτική.

35d54643-5fcc-49f1-8676-643661b407fa.jpg

Η φράση «μας κατέστρεψε η γενιά του Πολυτεχνείου» τούς συμπιέζει όλους σε έναν συλλογικό κατηγορούμενο. Το «μας» εμφανίζεται ως αυτονόητο και η «γενιά» ως ενιαίο υποκείμενο, ενώ η κατηγορία μένει χωρίς συγκεκριμένο κατηγορητήριο.

Η απάντηση χάνεται, επειδή η συζήτηση έχει ήδη μετακινηθεί από τις πράξεις στους ανθρώπους που γεννήθηκαν ή ενηλικιώθηκαν την ίδια εποχή.

Η καταστολή άφησε νεκρούς σε όλη την Αθήνα

Η εισβολή του τανκ στην πύλη έχει γίνει η πιο αναγνωρίσιμη εικόνα της εξέγερσης. Οι θάνατοι, όμως, δεν περιορίστηκαν στον χώρο του Πολυτεχνείου. Η καταστολή απλώθηκε στους γύρω δρόμους και σε άλλα σημεία της Αθήνας, με πυρά, ξυλοδαρμούς και συλλήψεις. Η ιστορική έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, υπό τον Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, κατέγραψε αρχικά 24 πλήρως τεκμηριωμένους νεκρούς και 16 ανώνυμες περιπτώσεις που προέκυπταν βάσιμα ως νεκροί. Σε νεότερη έκδοση του έργου του Καλλιβρετάκη, ο τεκμηριωμένος κατάλογος περιλαμβάνει 26 ανθρώπους.

Ο κατάλογος έχει πρόσωπα, ηλικίες και συνθήκες θανάτου. Ο Διομήδης Κομνηνός ήταν 17 ετών και σκοτώθηκε από σφαίρα στην καρδιά, στη συμβολή Αβέρωφ και Μάρνη. Ο Μιχάλης Μυρογιάννης ήταν 20 ετών και σκοτώθηκε στις 18 Νοεμβρίου από τον Νικόλαο Ντερτιλή, στη συμβολή Πατησίων και Στουρνάρη. Η 22χρονη Νορβηγίδα φοιτήτρια Toril Margrethe Engeland, ο 47χρονος εργάτης Ευστάθιος Κολινιάτης και η 76χρονη Αικατερίνη Αργυροπούλου ήταν επίσης ανάμεσα στα θύματα. Στον ίδιο κατάλογο βρίσκεται ο 5,5 ετών Δημήτρης Θεοδώρας, που χτυπήθηκε από πυρά ενώ περπατούσε με τη μητέρα του στου Ζωγράφου.

Οι γονείς του Διομήδη και του Μιχάλη μίλησαν στην ΕΡΤ για τα παιδιά τους και για τη ζωή μετά τον χαμό τους. Αυτές οι μαρτυρίες επαναφέρουν στη συζήτηση όσα οι αριθμοί από μόνοι τους δεν μπορούν να πουν. Ένας μαθητής προετοιμαζόταν για τις εξετάσεις στο Πολυτεχνείο. Ένας νεαρός σπουδαστής σκοτώθηκε από αξιωματικό του στρατού. Μια οικογένεια έχασε το παιδί της και έπρεπε να συνεχίσει τη ζωή της μέσα σε μια χώρα που ακόμη προσπαθούσε να καταλάβει τι είχε συμβεί.

Η επίμονη προσκόλληση στο αν υπήρξε νεκρός «μέσα» στο Πολυτεχνείο κάνει τον τόπο της δολοφονίας να λειτουργεί σαν επιχείρημα για την ίδια τη δολοφονία. Η ιστορική έρευνα αφορά τα θύματα των γεγονότων του Νοεμβρίου και καταγράφει θανάτους σε διαφορετικά σημεία της Αθήνας. Η πύλη ορίζει τον χώρο του ιδρύματος. Δεν ορίζει τα όρια της εξέγερσης ούτε της καταστολής.

Η ευθύνη δεν κληρονομείται με την ηλικία

Η κριτική προς πρόσωπα που συμμετείχαν στο Πολυτεχνείο και απέκτησαν αργότερα πολιτική ισχύ έχει πραγματικό αντικείμενο. Ο δημόσιος λόγος άρχισε να εξετάζει από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 κατά πόσο ορισμένοι πρωταγωνιστές αξιοποίησαν το κύρος της αντιδικτατορικής δράσης για πολιτική σταδιοδρομία ή εντάχθηκαν στο μεταπολιτευτικό κατεστημένο. Στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, η κατηγορία διευρύνθηκε. Η ευθύνη για παθογένειες δεκαετιών αποδόθηκε συνολικά σε μια γενιά και στη «Μεταπολίτευση», λέξη που συχνά χρησιμοποιείται σαν να περιγράφει μία ενιαία επιλογή και όχι μια μακρά περίοδο με διαδοχικές κυβερνήσεις, πολιτικές και κοινωνικές συγκρούσεις.

7484d125-31e4-4f3f-9903-22ff4b22b8a7.jpg

Κάθε δημόσιο πρόσωπο κρίνεται για τη δική του πορεία. Η συμμετοχή στον αντιδικτατορικό αγώνα δεν προσφέρει ισόβια ασυλία, όπως και η μετέπειτα πολιτική πορεία ενός προσώπου δεν δίνει σε κανέναν δικαίωμα να προσβάλλει συλλήβδην όσους αντιστάθηκαν στη δικτατορία. Η ευθύνη ανήκει σε όσους πήραν συγκεκριμένες αποφάσεις, άσκησαν εξουσία και υπερασπίστηκαν συγκεκριμένες πολιτικές.

Η ηλικία δεν είναι πολιτικό αξίωμα και η συμμετοχή σε μια εξέγερση δεν μεταβιβάζει ενοχή σε ανθρώπους που δεν άσκησαν ποτέ εξουσία.

Η ιστορική σειρά των γεγονότων χρειάζεται επίσης καθαρή διατύπωση. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου δεν έριξε από μόνη της τη δικτατορία. Το καθεστώς κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974, μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή. Έξι μήνες νωρίτερα, το Πολυτεχνείο είχε κλονίσει τη δικτατορία και είχε κάνει ορατή τη μαζική αντίσταση. Η μία διαπίστωση δεν ακυρώνει την άλλη. Η αποκατάσταση της δημοκρατίας έφερε σημαντικές θεσμικές αλλαγές, όπως τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, τις εκλογές και το Σύνταγμα του 1975. Η κριτική για τις πολιτικές αποτυχίες που ακολούθησαν οφείλει να σταθεί στις κυβερνήσεις, στις αποφάσεις και στους ανθρώπους που τις πήραν.

0a6fc816-6d0a-4004-9178-003ec83c58c3.jpg

Όταν η βρισιά αντικαθιστά την πολιτική κρίση, οι νεκροί γίνονται παράπλευρο θέμα. Η ιστορία τους καταλήγει να χρησιμοποιείται μόνο για να επιβεβαιώσει ή να ακυρώσει ένα σύνθημα, ενώ οι άνθρωποι που σκοτώθηκαν χάνουν ξανά τη θέση τους στη συζήτηση. Ο Διομήδης Κομνηνός, ο Μιχάλης Μυρογιάννης, η Toril Margrethe Engerland, ο Ευστάθιος Κολινιάτης, η Αικατερίνη Αργυροπούλου, ο Δημήτρης Θεοδωράς και οι υπόλοιποι νεκροί δεν είναι διακοσμητικά ονόματα μιας επετείου.

Είναι άνθρωποι που σκοτώθηκαν μέσα στην καταστολή της εξέγερσης. Η μνήμη τους προηγείται από τον σημερινό καβγά για τη γενιά και θέτει το μέτρο για όσα λέμε γι’ αυτήν.

fd387e9f-0547-42d9-ba9f-8abcf41ae1ee.jpg
DPG Network
© 2012-2026 Queen.gr - All rights reserved