Για την Έλενα Ράπτη καμία γυναίκα δεν πρέπει να αντιμετωπίζει το δίλημμα «οικογένεια ή καριέρα»

Η καθημερινότητα μιας σύγχρονης γυναίκας δεν χωρά πλέον διλήμματα ανάμεσα στην εργασία, τη μητρότητα και την προσωπική της ζωή. Χρειάζεται ουσιαστική στήριξη, ίσες ευκαιρίες και ένα κράτος που να βρίσκεται δίπλα στην οικογένεια σε κάθε της βήμα.

Η Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Έλενα Ράπτη, μιλά στο Queen για την πανελλαδική επέκταση του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς», τις πολιτικές που διευκολύνουν τους γονείς στην καθημερινότητά τους, τις προκλήσεις του δημογραφικού, αλλά και τις δράσεις για την πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Μια συζήτηση για τις πολιτικές που φιλοδοξούν να κάνουν τη ζωή των γυναικών και των οικογενειών λίγο πιο ασφαλή, πιο ισότιμη και πιο υποστηρικτική.

Έρευνα: η μητρότητα εξακολουθεί να «κοστίζει» στις μαμάδες την καριέρα και τις φιλοδοξίες τους

Το πιλοτικό πρόγραμμα Νταντάδες της Γειτονιάς ολοκληρώθηκε και πλέον επεκτείνεται. Ποια ήταν τα προβλήματα που ανέδειξε η πιλοτική εφαρμογή και ποιες αλλαγές έγιναν πριν από την πανελλαδική υλοποίηση;

Αυτός ακριβώς ήταν ο σκοπός της πιλοτικής εφαρμογής: να εντοπίσουμε στην πράξη τι χρειάζεται να βελτιωθεί πριν από την πανελλαδική επέκταση του προγράμματος. Η εμπειρία που αποκτήσαμε επιβεβαίωσε, πρώτον, ότι υπάρχει πολύ μεγάλη ζήτηση από οικογένειες σε ολόκληρη τη χώρα, γεγονός που κατέστησε αναγκαία την καθολική επέκταση του προγράμματος. Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη συμμετοχής όλο και περισσότερων επιμελητών. Για τον λόγο αυτό δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στην ενημέρωση και την προσέλκυση νέων επιμελητών σε όλη την επικράτεια. Αξιοποιήσαμε τα συμπεράσματα της πιλοτικής εφαρμογής για να απλοποιήσουμε τις διαδικασίες, να βελτιώσουμε τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας, ώστε το πρόγραμμα να είναι ακόμη πιο χρηστικό και αποτελεσματικό κατά την πανελλαδική του εφαρμογή.

Σε πολλές περιοχές της περιφέρειας υπάρχει έλλειψη διαθέσιμων επαγγελματιών φροντιστών. Πώς θα διασφαλίσετε ότι το πρόγραμμα δεν θα λειτουργήσει ουσιαστικά μόνο στα μεγάλα αστικά κέντρα;

Η επιτυχία του προγράμματος προϋποθέτει την ανάπτυξη ενός ισχυρού δικτύου επιμελητών σε ολόκληρη τη χώρα. Γι' αυτό, από την πρώτη στιγμή, η ενημέρωση δεν απευθύνεται μόνο στους γονείς, αλλά και σε όλους όσοι ενδιαφέρονται να ενταχθούν στο Μητρώο Επιμελητών. Στόχος μας είναι να δημιουργηθεί μια επαρκής «δεξαμενή» διαθέσιμων επιμελητών σε κάθε περιοχή, ώστε οι οικογένειες να μπορούν να βρίσκουν εύκολα τον κατάλληλο επιμελητή για το βρέφος τους. Παρακολουθούμε διαρκώς τα στοιχεία ανά περιοχή και, όπου διαπιστώνονται αυξημένες ανάγκες, σχεδιάζουμε στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης και προσέλκυσης νέων επιμελητών. Στοχεύουμε στο να αναπτυχθεί το πρόγραμμα ισόρροπα και να παρέχει ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στις οικογένειες, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.

Ας μην ξεχνάμε ότι το πρόγραμμα έχει διττό χαρακτήρα: από τη μία πλευρά, βοηθά τις μητέρες να παραμείνουν ενεργές επαγγελματικά μετά τη γέννηση του παιδιού και από την άλλη, δημιουργεί νέες ευκαιρίες απασχόλησης για γυναίκες και άνδρες, που επιθυμούν να εργαστούν ως επιμελητές/επιμελήτριες, με εισόδημα και ασφάλιση.

Πώς θα αξιολογηθεί η επιτυχία του προγράμματος σε βάθος χρόνου; Θα μετρηθεί μόνο ο αριθμός των συμμετοχών ή και δείκτες όπως η επιστροφή των γονέων στην εργασία, η μείωση της αδήλωτης φροντίδας ή ακόμη και η επίδραση στο δημογραφικό;

Η επιτυχία του προγράμματος αξιολογείται, καταρχάς, από την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Στόχος μας είναι να αξιοποιηθούν όλα τα vouchers και να ωφεληθούν όσο το δυνατόν περισσότερες οικογένειες. Άμεσο αποτέλεσμα θα δούμε και στην μείωση της αδήλωτης εργασίας, καθώς το πρόγραμμα βάζει σαφείς κανόνες για τη φροντίδα παιδιών στο σπίτι και στηρίζει τη νόμιμη εργασία των φροντιστών.

Όμως η πραγματική επιτυχία δεν μετριέται μόνο με αριθμούς. Μετριέται από το αν περισσότερες μητέρες θα μπορέσουν να επιστρέψουν ή να παραμείνουν στην αγορά εργασίας και αν οι οικογένειες θα αποκτήσουν μεγαλύτερη στήριξη στην καθημερινότητά τους. Σήμερα στην Ελλάδα μόνο, περίπου 6 στις 10 μητέρες εργάζονται, ενώ η απασχόληση των πατέρων αγγίζει το 90%, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat (2023), γεγονός που αποτυπώνει μια διαφορά σχεδόν 30 ποσοστιαίων μονάδων και αναδεικνύει τη δυσκολία που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. Παράλληλα, αξιολογούμε συστηματικά όλους τους σχετικούς δείκτες και αξιοποιούμε τα ευρήματα αυτά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση δημόσιων πολιτικών. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε τις επιδόσεις της χώρας στους ευρωπαϊκούς δείκτες ισότητας των φύλων, να περιορίσουμε το χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην εργασία και στην εναρμόνιση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, να στηρίξουμε τη δίκαιη κατανομή των οικογενειακών ευθυνών φροντίδας, καθώς και να ενισχύσουμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κοινά και στην εκπαίδευση. Αν λοιπόν, μέσα από τις «Νταντάδες της Γειτονιάς» περισσότερες μητέρες μπορέσουν να επιστρέψουν και να παραμείνουν στην εργασία τους, τότε θα έχουμε πετύχει έναν από τους σημαντικότερους στόχους του προγράμματος.

Σε σχέση με το δημογραφικό το οποίο είναι ένα πολυπαραγοντικό εθνικό ζήτημα, το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς» αποτελεί ένα μέρος της συνολικής στρατηγικής του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και σε συνδυασμό με άλλες δράσεις θα έχουμε σημαντικά αποτελέσματα.

Η άδεια μητρότητας της 35χρονης δημάρχου Shoko Kawata είναι η νίκη που χρειαζόμασταν σήμερα

Αναφερθήκατε στο δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει - και- η χώρ μας. Θεωρείτε ότι προγράμματα όπως οι Νταντάδες της Γειτονιάς αρκούν ή χρειάζεται ένα συνολικό μοντέλο στήριξης των νέων οικογενειών με στεγαστικές, φορολογικές και εργασιακές παρεμβάσεις;

Το δημογραφικό αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής μας. Δεν είναι μόνο ελληνικό ούτε μόνο οικονομικό πρόβλημα· είναι ένα σύνθετο ζήτημα, που συνδέεται με κοινωνικές αλλαγές, τον τρόπο ζωής, την ηλικία τεκνοποίησης, την εργασιακή ασφάλεια, τη στέγη και τη συνολική στήριξη της οικογένειας. Γι’ αυτό και η απάντησή μας δεν περιορίζεται σε μία μόνο δράση. Προγράμματα όπως οι «Νταντάδες της Γειτονιάς» είναι σημαντικά, γιατί στηρίζουν έμπρακτα τους γονείς και ιδίως τις μητέρες, στη φροντίδα των παιδιών, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικών. Σε αυτό περιλαμβάνονται το επίδομα γέννησης, η ετήσια ενίσχυση κάθε Ιούνιο ύψους 150 ευρώ για κάθε παιδί, η επιστροφή ενοικίου, οι φορολογικές ελαφρύνσεις που συνδέονται με τον αριθμό των παιδιών, καθώς και η διαρκής διεύρυνση των βρεφονηπιακών και παιδικών σταθμών.

Παράλληλα, δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στο στεγαστικό, με προγράμματα όπως το «Σπίτι μου Ι» και το «Σπίτι μου ΙΙ», την κοινωνική αντιπαροχή και πρωτοβουλίες για να ανοίξουν κλειστά διαμερίσματα, όπως το “Ανακαινίζω - Νοικιάζω” και να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών. Στόχος είναι να περιοριστεί η πίεση στα ενοίκια και να στηριχθούν ουσιαστικά οι νέες οικογένειες. Πολύ σημαντικές είναι και οι παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας: η ευελιξία όπου είναι εφικτή, η τηλεργασία, η ίση αμοιβή και οι ίσες ευκαιρίες για γυναίκες και άνδρες.Θέλουμε οι νέοι άνθρωποι και ιδιαίτερα οι νέες οικογένειες να αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια στην καθημερινότητά τους.Η στήριξη της οικογένειας απαιτεί ένα συνεκτικό και ολιστικό σχέδιο, που συνδυάζει οικονομικές, στεγαστικές, εργασιακές και κοινωνικές πολιτικές. Αυτό ακριβώς υπηρετούμε, στο μέτρο των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της χώρας

Έχετε αναφερθεί επανειλημμένα στην προστασία των παιδιών και στην πρόληψη της κακοποίησης. Υπάρχει σχεδιασμός για ενιαίο μηχανισμό ελέγχου και συνεχούς αξιολόγησης των φροντιστών μετά την ένταξή τους στο πρόγραμμα και όχι μόνο κατά την πιστοποίησή τους;

Η ασφάλεια και η προστασία των παιδιών αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς».Για τον λόγο αυτό, ο έλεγχος των επιμελητών δεν περιορίζεται μόνο στο στάδιο της ένταξής τους στο Μητρώο.Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει την περιοδική ανανέωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών που τεκμηριώνουν ότι οι επιμελητές εξακολουθούν να πληρούν όλες τις προϋποθέσεις συμμετοχής στο πρόγραμμα, όπως το αντίγραφο ποινικού μητρώου, τα προβλεπόμενα πιστοποιητικά υγείας και τα λοιπά δικαιολογητικά που ορίζει η σχετική νομοθεσία. Παράλληλα, προβλέπονται επιτόπιοι έλεγχοι κατά την υλοποίηση του προγράμματος, με στόχο να διαπιστώνεται η ορθή εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου, η τήρηση των υποχρεώσεων όλων των εμπλεκόμενων και, κυρίως, η ασφαλής παροχή υπηρεσιών φροντίδας στα παιδιά. Επομένως, η προστασία των παιδιών δεν είναι μια διαδικασία που ολοκληρώνεται με την αρχική πιστοποίηση ενός επιμελητή. Είναι μια συνεχής διαδικασία εποπτείας, ελέγχου και αξιολόγησης, ώστε οι γονείς να μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς και να εμπιστεύονται το πρόγραμμα.

Στον τομέα της πρόληψης της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας έχουν γίνει αρκετές παρεμβάσεις. Ποιο θεωρείτε ότι είναι σήμερα το μεγαλύτερο κενό: η ενημέρωση των πολιτών, η πρόσβαση στις υπηρεσίες ή η υποστήριξη μετά την καταγγελία;

Διαθέτουμε ένα πλήρες και καλά οργανωμένο δίκτυο δομών για την υποστήριξη των γυναικών που είναι θύματα έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας, το οποίο ενισχύουμε καθημερινά. Στόχος μας είναι η ενημέρωση να φτάσει σε όσο το δυνατόν περισσότερες γυναίκες, ώστε να γνωρίζουν τις υπηρεσίες που παρέχονται ώστε να μπορούν να τις αξιοποιήσουν προς όφελος τους: τη Γραμμή SOS 15900, που λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο δωρεάν, τα 47 Συμβουλευτικά Κέντρα, όπου παρέχεται ψυχολογική στήριξη, κοινωνική και εργασιακή συμβουλευτική καθως και νομική καθοδήγηση και υπεράσπιση στο πλαίσιο του προγράμματος legal aid, καθώς και τους 20 Ξενώνες Φιλοξενίας για γυναίκες και τα παιδιά τους όταν απαιτείται άμεση προστασία.

Παράλληλα, αξιοποιούμε σύγχρονα εργαλεία, όπως το Panic Button και το Εργαλείο Εκτίμησης Κινδύνου, ενώ έχουμε αναπτύξει συνεργασίες, όπως με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ξενοδόχων για έκτακτη φιλοξενία και την Uber, για τη δωρεάν και ασφαλή μεταφορά των θυμάτων από και προς τις δομές μας. Είμαστε, δηλαδή, δίπλα στη γυναίκα σε κάθε στάδιο: πριν από την καταγγελία, κατά τη διάρκειά της και μετά από αυτήν. Αντιλαμβανόμαστε ότι η απόφαση να μιλήσει είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Γι' αυτό επενδύουμε και στην πρόληψη, μέσα από προγράμματα ενημέρωσης της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας, στα λύκεια που βοηθούν τα νέα κορίτσια να αναγνωρίζουν έγκαιρα τα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης και τις τακτικές του δράστη, αλλά και μέσα από τις δράσεις του ΚΕΘΙ για την άρση των στερεοτύπων, την ισότητα των φύλων και τον αμοιβαίο σεβασμό στα δημοτικά.

Επενδύουμε στην πρόληψη και την ενημέρωση, ως βασικούς πυλώνες για την αλλαγή των αντιλήψεων και των στερεοτύπων που γεννούν και συντηρούν την έμφυλη και ενδοοικογενειακή βία. Όσο σημαντικό είναι να στηρίζουμε αποτελεσματικά κάθε θύμα, άλλο τόσο σημαντικό είναι να επενδύουμε σε μια κοινωνία όπου η βία δεν θα βρίσκει έδαφος για να αναπαράγεται.

Αυτός είναι και ο λόγος που το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας υλοποιεί συστηματικά δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, με έμφαση στους νέους, στις τοπικές κοινωνίες και στους επαγγελματίες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή.