Η άδεια μητρότητας της 35χρονης δημάρχου Shoko Kawata είναι η νίκη που χρειαζόμασταν σήμερα

Φαντάσου να είσαι η νεότερη γυναίκα δήμαρχος που έχει εκλεγεί ποτέ στην ιστορία μιας πόλης και, λίγο μετά, να πρέπει να δώσεις μια ακόμη μάχη: αυτή για το δικαίωμά σου να γίνεις μητέρα χωρίς να χάσεις τη δουλειά σου.

Αυτό ακριβώς κάνει η Shoko Kawata, η 35χρονη δήμαρχος της πόλης Yawata στην Ιαπωνία, η οποία αποφάσισε να σπάσει ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά και κοινωνικά ταμπού της χώρας της.

Θα πάρει άδεια μητρότητας 16 εβδομάδων

Η Shoko Kawata, που εκλέχθηκε το 2023, περιμένει το πρώτο της παιδί στα μέσα Σεπτεμβρίου και ανακοίνωσε ότι θα πάρει 16 εβδομάδες άδειας μητρότητας (οκτώ πριν και οκτώ μετά τη γέννα). Αν αναρωτιέσαι γιατί αυτό αποτελεί είδηση, η απάντηση θα σε εκπλήξει: στην Ιαπωνία, παρότι οι δημόσιοι υπάλληλοι δικαιούνται άδεια, δεν υπάρχει κανένα νομικό πλαίσιο που να προβλέπει άδεια μητρότητας για εκλεγμένους αξιωματούχους!

Με την απόφασή της αυτή, η νεαρή δήμαρχος μπαίνει στην πρώτη γραμμή μιας τεράστιας εθνικής συζήτησης, φέρνοντας στην επιφάνεια τα τεράστια κενά ενός παραδοσιακά πατριαρχικού συστήματος.

Το δίλημμα που πρέπει να σταματήσει: Καριέρα ή παιδί;

«Αν μια γυναίκα θέλει να κάνει παιδί, πρέπει να απαρνηθεί την καριέρα της. Αν θέλει να κυνηγήσει την καριέρα της, πρέπει να ξεχάσει το παιδί», δήλωσε η Kawata, τονίζοντας ότι καμία γυναίκα δεν πρέπει να αναγκάζεται να μπαίνει σε αυτό το σκληρό δίλημμα. Η ίδια ελπίζει ότι η κίνησή της θα γίνει ο καταλύτης για να αλλάξει επιτέλους το σύστημα, σε μια χώρα που παλεύει απεγνωσμένα με την υπογεννητικότητα (το 2025 καταγράφηκε νέο ιστορικό χαμηλό γεννήσεων για 10η συνεχή χρονιά) αλλά και με το χάσμα των φύλων στην πολιτική ηγεσία.

Σκέψου μόνο ότι η Ιαπωνία εξέλεξε την πρώτη της γυναίκα πρωθυπουργό μόλις πέρυσι, το 2025, ενώ οι γυναίκες αποτελούν λιγότερο από το 15% της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Φυσικά, όπως συμβαίνει συνήθως, η ανακοίνωσή της προκάλεσε αντιδράσεις στα ιαπωνικά social media. Πολλοί έσπευσαν να σχολιάσουν ότι η απουσία μιας δημάρχου από το γραφείο της είναι «σπατάλη των χρημάτων των φορολογουμένων». Η ίδια η Kawata, ωστόσο, δεν πτοείται. Όπως αποκαλύπτει, οι άνθρωποι που συναντά καθημερινά στον δρόμο, αλλά και οι υπάλληλοι του δήμου της, είναι απίστευτα υποστηρικτικοί. «Μου λένε χωρίς δεύτερη σκέψη να προχωρήσω και να πάρω την άδειά μου, να ξεκουραστώ και να ζήσω αυτή τη στιγμή», λέει η ίδια.

Για το διάστημα που θα λείπει, η Kawata έχει ήδη οργανώσει το πλάνο της: θα ορίσει έναν αναπληρωτή για να τρέχει τις καθημερινές ανάγκες της πόλης των 70.000 κατοίκων, ενώ η ίδια θα ελέγχει τακτικά τα email της από το σπίτι, ανάμεσα στις πάνες και τους θηλασμούς του μωρού της.

Με αυτή της την κίνηση, θέλει να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα που μας αφορά όλες. Όπως δήλωσε και η ίδια στο CNN: «Μέσα από αυτό, ελπίζω να ενθαρρύνω όχι μόνο τους εργαζόμενους, αλλά και τους ιδιοκτήτες επιχειρήσεων και τα στελέχη – όλους όσοι εμπλέκονται σε κάθε είδους εργασία – να αγκαλιάζουν αυτά τα μεγάλα γεγονότα της ζωής, όπως η γέννηση και η ανατροφή ενός παιδιού... βρίσκοντας παράλληλα τη σωστή ισορροπία με τη δουλειά τους».

Το «γκρίζο» νομικό κενό και οι ξεπερασμένες αντιλήψεις

Αν αναρωτιέσαι πώς γίνεται να μην υπάρχει πρόβλεψη για κάτι τόσο αυτονόητο, η απάντηση κρύβεται στις βαθιά ριζωμένες πατριαρχικές αντιλήψεις. Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά η Sawako Shirahase, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο, πολλές από τις στάσεις της Ιαπωνίας απέναντι στη διακυβέρνηση βασίζονται σε «πολύ παλιομοδίτικες υποθέσεις», οι οποίες δεν συμβαδίζουν σε καμία περίπτωση με τις ανάγκες των σύγχρονων εργαζόμενων γυναικών. «Το ίδιο το νομικό πλαίσιο δεν προβλέπει καν ότι οι δήμαρχοι ή οι επικεφαλής δημοσίων υπηρεσιών θα μπορούσαν να πάρουν άδεια μητρότητας», δήλωσε η καθηγήτρια στο CNN και προσθέτει: «Ταυτόχρονα, όμως, κανείς δεν μπορεί να απαγορεύσει σε κάποιον να την πάρει... οπότε βρισκόμαστε σε μια εντελώς γκρίζα ζώνη».

Η ίδια η Kawata παραδέχεται στο CNN ότι η αλλαγή αργεί να έρθει, αφού οι ιαπωνικοί εργασιακοί χώροι και τα κυβερνητικά συστήματα παραμένουν ακόμη και σήμερα ανεπαρκή για τις ανάγκες των γυναικών που σκέφτονται τη μητρότητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών στο εργατικό δυναμικό της Ιαπωνίας φτάνει μόλις το 56%, την ίδια στιγμή που το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες αγγίζει το 72% ( αν και μέσα στα τελευταία πέντε χρόνια, ο αριθμός των γυναικών δημάρχων αυξήθηκε από 50 σε σχεδόν 80).

Μια διαφορά που δείχνει ξεκάθαρα ότι θα πρέπει να γίνουν πολλά ακόμα μέχρι την επίτευξη της πραγματικής ισότητας.

Τι ισχύει στη χώρα μας για την άδεια μητρότητας

Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας έχουν γίνει ορισμένα σημαντικά βήματα στο κομμάτι των επιδομάτων, έστω κι αν η καθημερινότητα μιας εργαζόμενης μητέρας παραμένει μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας.

Αν σχεδιάζεις να φέρεις στον κόσμο ένα μωράκι να τι ισχύει αυτή τη στιγμή:

• Η ειδική παροχή προστασίας της μητρότητας διάρκειας 9 μηνών (με τις αποδοχές στο ύψος του κατώτατου μισθού) έχει επεκταθεί πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι τη δικαιούνται εκτός από τις μισθωτές του ιδιωτικού τομέα και οι ελεύθερες επαγγελματίες, οι αυτοαπασχολούμενες και οι αγρότισσες.
• Η κλασική άδεια μητρότητας παραμένει στις 17 εβδομάδες συνολικά (8 εβδομάδες πριν από τον τοκετό και 9 εβδομάδες μετά) για τις μισθωτές, με πλήρεις αποδοχές.
• Αν η μητέρα θέλει να επιστρέψει νωρίτερα στην εργασία της, έχει το δικαίωμα να μεταβιβάσει έως και 7 μήνες από την ειδική 9μηνη άδεια στον μπαμπά, ενθαρρύνοντας έτσι την κοινή ανατροφή του παιδιού από την πρώτη μέρα.
• Αυξημένο επίδομα γέννησης: Το επίδομα που παίρνει κάθε νέα μαμά έχει αυξηθεί κλιμακωτά (ξεκινάει από τα 2.400€ για το πρώτο παιδί και φτάνει έως και τα 3.500€ ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών), δίνοντας μια σημαντική «ανάσα» στα πρώτα έξοδα.

Σίγουρα, η γραφειοκρατία, το κόστος ζωής και οι απαιτήσεις της αγοράς εργασίας συνεχίζουν να βάζουν εμπόδια και να προκαλούν άγχος σε κάθε νέα μαμά. Έχουμε ακόμα πολύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι να νιώσει μια εργαζόμενη μητέρα να νιώσει απόλυτα ασφαλής. Ωστόσο, αυτές οι αλλαγές δείχνουν ότι το σύστημα αρχίζει, έστω και αργά, να αναγνωρίζει ότι η μητρότητα δεν πρέπει να αποτελεί «ποινή» για την καριέρα μιας γυναίκας, ειδικά όταν η χώρα μας αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα υπογεννητικότητας.