Αγορίτσα Οικονόμου: «Η κωμωδία ανθίζει εκεί που επιτρέπεις στο "τέρας" να νιώθει αστείο»

Με την Αλεξάνδρα Βελή στην θεατρική Καρυάτιδα και τη Μπήλιω Καρατάσσου στα τηλεοπτικά Φαντάσματα, η Αγορίτσα Οικονόμου, αποδεικνύει πως η κωμωδία δεν είναι απλώς η τέχνη του να προκαλείς γέλιο στους άλλους.

Είναι ένας τρόπος να μιλάς για όσα σκεφτόμαστε και μπορεί να μας πληγώνουν, να φωτίζεις τις αντιφάσεις μας και να φέρνεις στην επιφάνεια αλήθειες που δύσκολα κατανοούμε και δυσκολότερα, αντιμετωπίζουμε.

Στη συζήτησή μας στο Queen.gr η ηθοποιός χαρακτηρίζει τόσο την Αλεξάνδρα όσο και τη Μπήλιω προσωπικότητες «larger than life, μιλά για μια Ελλάδα που την απογοητεύει, αλλά δεν την κάνει να εγκαταλείπει την ελπίδα. Για την ανάγκη να συμφιλιωθούμε με τις αδυναμίες μας, να τιμήσουμε τις ρίζες μας χωρίς να γίνουμε δέσμιοί τους και να παραμείνουμε ανοιχτοί στη γνώση, ακόμη κι όταν έχουμε τον ρόλο εκείνου που διδάσκει.

H Αγορίτσα Οικονόμου άλλωστε, δεν αντιμετωπίζει την υποκριτική μόνο ως επάγγελμα, αλλά ως μια διαρκή άσκηση αυτογνωσίας.

Η αναξιοκρατία, ο καθρέφτης της ψυχής της, η Υπουργός και ο άγνωστος κόσμος των social media

Μία αμαθής δημοσιογράφος γίνεται Υπουργός Πολιτισμού και πίσω από τον δικό σας ρόλο στην παράσταση, φωτογραφίζονται όλες οι παθογένειες της πολιτικής μας πραγματικότητας, παρελθόντος και παρόντος. Ως πολίτη, τι σας θυμώνει ή σας απογοητεύει στην Ελλάδα του σήμερα;

Θα μου επιτρέψετε να μοιραστώ μαζί σας την εξής μοναδική εμπειρία: Ταξιδεύοντας με την «Καρυάτιδα!» εδώ και δύο χρόνια – αισίως οδεύουμε στον τρίτο χρόνο – συνειδητοποίησα ότι τόσο το κοινό της Αθήνας όσο και το κοινό της ελληνικής περιφέρειας συναντώνται σε ένα σημείο, σε μια κοινή αλήθεια, αν θέλετε, την καθολική παραδοχή αυτής της ζοφερής πραγματικότητας.

Αναγνωρίζουν όλοι ένα τοπίο με στοιχεία όπως την αναξιοκρατία, την ανομία, την ανασφάλεια, την αίσθηση της απαξίωσης. Παρ' όλα αυτά, προσπαθούν να οδηγούν τη σκέψη τους σε μια στάση «δημιουργικής προσμονής», πράγμα που με βρίσκει κι εμένα απολύτως σύμφωνη.

Αγαπάτε, όπως έχετε δηλώσει πολλές φορές, την κωμωδία ως είδος. Είναι και γιατί μέσα απ’ αυτήν μπορείτε να πείτε τα πιο σοβαρά πράγματα με διαφορετικό τρόπο; Για έναν ηθοποιό είναι ενδεχομένως και ένας τρόπος για να καταπολεμήσει την προσωπική του συστολή;

Αγαπώ την κωμωδία για πάρα πολλούς λόγους. Δεν είναι μόνο ότι μέσα απ' αυτήν μπορούν να ειπωθούν σοβαρά πράγματα με διαφορετικό τρόπο, όπως λέτε. Είναι γιατί πρόκειται για ένα είδος άμεσο, απαιτητικό, δυναμικό, υψηλής ενέργειας, απαιτεί μαθηματική ακρίβεια. Στην κωμωδία, κατά κάποιον τρόπο, ο ηθοποιός ταπεινώνεται, με την έννοια ότι οδηγείται στην έκθεση της αδυναμίας του, των ελαττωμάτων και της αδεξιότητάς του.

Τώρα, όσον αφορά την καταπολέμηση της συστολής, δεν πιστεύω ότι συνδέεται αποκλειστικά με την κωμωδία, οποιοδήποτε επάγγελμα που απαιτεί τη φυσική έκθεση, φαντάζομαι αποτελεί έναν δρόμο για την καταπολέμησή της. Δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της κωμωδίας.

Η έννοια της Καρυάτιδας δημιουργεί μία συγκίνηση, αγγίζει τον ψυχισμό του Έλληνα για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα. Τι άλλο συμβολίζει στην παράσταση που αξίζει να μνημονευτεί;

Η Καρυάτιδα στην παράστασή μας, πέρα από τη συγκίνηση και τη χαρά της επιστροφής της, γίνεται μια αλληγορία για την ίδια την κακοποιημένη Ελλάδα και τους ανθρώπους της. Μέσα από τους συμβολισμούς του έργου αξίζει πραγματικά να σταθούμε στο κομμάτι της συμπεριφοράς μας. Βλέπουμε την επιστροφή μιας «κόρης» που ξεριζώθηκε από το σπίτι της και γυρίζει πίσω ψάχνοντας ασφάλεια, αντ' αυτού βρίσκει αγριότητα και βία.

Το πληγωμένο σώμα της συναντά το βάναυσο άγγιγμά μας, κατακρεουργούμε το πολύτιμό μας χωρίς να αναλάβουμε καμία ευθύνη. Ό,τι υψηλό υπάρχει πρέπει να το κατεβάσουμε στα δικά μας μέτρα, να το προσαρμόσουμε στο δικό μας μπόι – δεν αντέχουμε τη σύγκριση ούτε την απώλεια. Μας πληγώνει η ομορφιά, είναι προτιμότερο να το μουτζουρώσουμε το καθαρό και το όμορφο, παρά να σταθούμε δίπλα του μέσα στην ευαλωτότητά μας, προτιμάμε να το μειώσουμε για να μην νιώσουμε λίγοι, ελλιπείς. Είναι προτιμότερο να απαξιώσουμε κάτι παρά να αποδεχτούμε την ανωτερότητά του.

Το τέλος του έργου – χωρίς να το αποκαλύψουμε – είναι απρόσμενο και ολίγον θλιβερό. Εκπλαγήκατε όταν αρχικά διαβάσατε το κείμενο του Γιώργου Καπουτζίδη;

Το τέλος είναι βαθιά συγκινητικό, σχεδόν σπαρακτικό και απολύτως ανθρώπινο. Όταν πρωτοδιάβασα το κείμενο του Γιώργου, η έκπληξή μου δεν ήταν μόνο για την ανατροπή αλλά για το πώς μέσα στο ίδιο το φινάλε κυλάει αριστοτεχνικά από τη συγκίνηση στην κωμικότητα, από τη σκληρή πραγματικότητα στην ποιητική αισιοδοξία. Πιστεύω πως αυτή η αγάπη του για τον άνθρωπο δίνει στο έργο το βάθος και την αξία του. Δεν πρόκειται για μια απλή κωμωδία, σε οδηγεί σε πολλαπλά μονοπάτια.

Το έργο ασχολείται πολύ και με το «φαίνεσθαι» των πραγμάτων και των προσώπων. Ζούμε την εποχή των social media, της ανάγκης ωραιοποίησης της εικόνας μας. Με ποιο τρόπο καταφέρνετε να κρατήσετε ένα κομμάτι του εαυτού σας, μόνο για εσάς;

Έχετε κρατήσει το μικρό σας όνομα που θυμίζει ελληνική παράδοση – κρύβει και μία ωραία ιστορία καθώς δινόταν στη Θεσσαλία στο κορίτσι, με την επιθυμία το επόμενο παιδί να είναι αγόρι. Σας ενδιαφέρει να μην απομακρύνεστε από τις ρίζες σας, να μη ξεχνάτε ποτέ τις οικογενειακές καταβολές και προφανώς όχι μόνο λόγω ενός ονόματος;

Η ιστορία του ονόματός μου και η σύνδεσή του με την παράδοση της Θεσσαλίας είναι πράγματι πολύ ιδιαίτερη και την έχω μοιραστεί πολλές φορές.

Όμως, πέρα από το ίδιο το όνομα, αυτό που έχει ουσιαστική σημασία για εμένα και πιστεύω για κάθε άνθρωπο είναι οι ρίζες μας. Δεν είναι απλώς το μέρος από το οποίο καταγόμαστε αλλά τα θεμέλια ολόκληρης της ύπαρξής μας. Γνωρίζοντας το παρελθόν της οικογένειάς μας, τις δυσκολίες που πέρασαν οι πρόγονοί μας και τις ιστορίες τους, καταλαβαίνουμε καλύτερα τον ίδιο μας τον εαυτό. Η δική μας ευθύνη είναι να φιλτράρουμε αυτή την κληρονομιά, να κρατήσουμε ζωντανές τις όμορφες αξίες και παράλληλα να έχουμε τη γενναιότητα να απορρίψουμε νοοτροπίες ή συμπεριφορές που δεν μας αντιπροσωπεύουν ή και που δεν ήταν ποτέ δικές μας.

Όταν είμαστε νέοι, μπορεί κάποιες φορές να νιώθουμε άτρωτοι, άλλοτε φοβισμένοι. Σε ποια κατηγορία ανήκατε και τι προσπαθήσατε να μην γίνετε μεγαλώνοντας;

Δεν θα ήθελα να μπω στη διαδικασία να κατηγοριοποιήσω το πού ανήκα.

Κι αν έπρεπε να σκεφτώ κάτι πέρα από αφηρημένες φιλοσοφίες θα ήταν το έργο του Ιταλού δασκάλου/συγγραφέα Μαρτσέλο Ντ'ο Όρτα «Εγώ ελπίζω να τη βολέψω», μέσα από ανατροπές και αντιξοότητες επιβίωση με αξιοπρέπεια.

Όταν διδάσκετε υποκριτική, τι προσπαθείτε να μεταδώσετε στους μαθητές σας πέρα από την τεχνική; Θέλετε και με έναν τρόπο να τους προσγειώνετε στην πραγματικότητα χωρίς να τους κόβετε τα όνειρα και την αισιοδοξία τους;

Ο «αγώνας» του καθηγητή προς τους φοιτητές του είναι να φτιάξει ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης, αγάπης, σεβασμού και αποδοχής, ένα ασφαλές περιβάλλον. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο καλούνται να είναι παρόντες στη στιγμή τους. Να έχουν ανοιχτή καρδιά και φαντασία, να μη φοβούνται να κάνουν λάθη και να τολμούν. Τους ζητώ να έχουν ομαδικότητα και καλή συνεργασία ακόμα κι αν δεν ταιριάζουν με τον συμπαίκτη τους εκτός σκηνής. Να έχουν την πίστη του μικρού παιδιού στο παιχνίδι και ταυτόχρονα την αποδοχή των συνεπειών των επιλογών τους σαν ενήλικες. Ο δρόμος του ηθοποιού είναι μοναχικός και ανηφορικός.

Σ' αυτόν τον δρόμο, η ειλικρίνεια είναι πάντα η συντομότερη διαδρομή. Ένα μέρος της προσέγγισης της πραγματικότητας, π.χ., έγκειται στο να τους δώσω να καταλάβουν ότι αν απορριφθούν αυτό δεν έχει καθόλου να κάνει με τους ίδιους. Η δική τους ευθύνη, αυτό που περνά από το χέρι τους δηλαδή, είναι η προετοιμασία και ο επαγγελματισμός τους. Το κομμάτι της τύχης ή του «δεν ταιριάζουν στο συγκεκριμένο παζλ» είναι κάτι άλλο που δεν τους αφορά. Δεν είναι κάτω από τον δικό τους έλεγχο. Μια δασκάλα μου στη σχολή μας είχε πει: "το τρένο θα έρθει, φροντίστε να ανέβετε με τις βαλίτσες σας όσο γίνεται πιο γεμάτες". Κατά τη γνώμη μου είναι σχεδόν νομοτελειακό, η ευκαιρία θα έρθει δεν έχει σημασία αν θα ανέβεις στο πρώτο βαγόνι ή στο τελευταίο, σημασία έχει να είσαι παρών στη στιγμή. Ο Σένεκας είχε πει: «Τύχη είναι η στιγμή που η προετοιμασία συναντά την ευκαιρία».

Νιώθετε ότι σας μαθαίνουν και εκείνοι με τη σειρά τους σπουδαία μαθήματα; Και ποια είναι αυτά;

Απολύτως! Για να είμαι ειλικρινής, δεν το καταλάβαινα στην αρχή, μετά το συνειδητοποίησα βαθιά. Η σχέση μας είναι αμφίδρομη και συνεχώς ανανεούμενη. Καταρχάς οι φοιτητές μου με ξεβολεύουν. Με αναγκάζουν να μην επαναπαύομαι. Επειδή ο καθένας τους, μοναδικός και ξεχωριστός, με οδηγεί στη διαδικασία να βρίσκω νέες λύσεις και καινούργιους τρόπους και διαφορετικές προσεγγίσεις για τον καθένα τους.

Αυτό επίσης με κάνει να κατανοώ ακόμα πιο βαθιά τους ανθρώπους και ειδικά τη νεανική φύση. Άλλο ένα πολύτιμο μάθημα είναι ότι γίνονται ο καθρέφτης μου, βλέπω μέσα από τα μάτια τους τον εαυτό μου. Να μια πολύ ωραία γείωση, να επανατοποθετείσαι, την ώρα που προσπαθώ να τους αποκωδικοποιήσω, εκείνοι επαναπροσδιορίζουν εμένα. Μου δίνουν καθαρότητα και καινούργια ερεθίσματα. Ακολουθώ το ξεβόλεμα που μου προκαλούν και προσπαθώ να το μετατρέψω σε δημιουργία μαζί τους. Επίσης, ένα πολύ ωραίο μάθημα, η ταπεινότητα του «δεν ξέρω». Προτιμώ να τους πω: «πάμε να το βρούμε μαζί» παρά να παριστάνω την αλάνθαστη αυθεντία. Οι φοιτητές μου με έχουν βοηθήσει πάρα πολύ με πάρα πολλούς τρόπους ερήμην τους! Τους ευχαριστώ και τους ευγνωμονώ!

Τι κοινά έχει η Αλεξάνδρα Βελή στην Καρυάτιδα και η υπέροχη Μπήλιω Καρατάσσου στα Φαντάσματα, αν και τόσο διαφορετικές;

Το πρώτο κοινό που σκέφτομαι είναι η ηθοποιός που τις υποδύεται! Και οι δύο τους αναγκαστικά κουβαλούν κάτι από εμένα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι δύο γυναίκες – σύμβολα της ελληνικής τρέλας και ιστορίας. Και στα δύο έργα, τόσο του Καπουτζίδη όσο και του Παπαπέτρου, είναι καθαρόαιμες κωμωδίες.

Σίγουρα δεν είναι συνηθισμένες, έχουν ορμή, πάθος και ίσως αποτελούν δύο από τις πολλές διαφορετικές πλευρές της ελληνικής ψυχής. Από μεριάς μου, τις κατανοώ, τις αγαπώ και τις υπερασπίζομαι με όλο μου το είναι.

* Η παράσταση παίζει κάθε Τετάρτη, Πέμτπη, Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή στο Θέατρο ΚΑΠΠΑ, Κυψέλης 2, Κυψέλη.