Ειρήνη Φαναριώτη: «Γυναικεία ενδυνάμωση για μένα είναι το ειλικρινές μοίρασμα. Δε θέλω άλλα ψέματα»

Πόση σιωπή μπορεί να αντέξει το γυναικείο σώμα; Πόσες κοινωνικές προσδοκίες, ιατρικούς αριθμούς, προσωπικές ματαιώσεις και αθέατο πόνο μπορεί να χωρέσει μια αίθουσα αναμονής;

Το «MITeRA», η νέα solo performance της ηθοποιού και σκηνοθέτιδας, Ειρήνης Φαναριώτη που ολοκληρώνει την τριλογία «Γυναίκες στην Κορυφή του Κόσμου», φέρνει στο φως ένα θέμα που παραμένει βαθιά ευαίσθητο, σχεδόν ταμπού: τη σκληρή πραγματικότητα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και την ωμή, μη ωραιοποιημένη πλευρά της μητρότητας.

Γεννημένη μέσα από τις καταγραφές των δικών της βιωμάτων - με αποκορύφωμα τη συγκλονιστική στιγμή μιας αποβολής - η παράσταση αυτή δεν είναι απλώς μια θεατρική πράξη. Είναι μια αληθινή κατάθεση ψυχής και σώματος.

Με το ταξίδι του «MITeRA» να έχει ξεκινήσει ήδη στον νέο χώρο ADELPHI (μέχρι τις 16 Νοεμβρίου), η Ειρήνη Φαναριώτη μας εξηγεί γιατί αυτό της το δημιούργημα (η ίδια δεν ερμηνεύει μόνο, αλλά έχει γράψει και σκηνοθετεί το έργο) δεν επιχειρεί να δώσει έτοιμες απαντήσεις, αλλά επιχειρεί να σπάσει την αλυσίδα της ντροπής και της αυθυποβολής γύρω από το γυναικείο σώμα, αφήνοντας μια υπόσχεση - αγκαλιά για κάθε γυναίκα που αγωνιά στο σκοτάδι με στόχο την μητρότητα: «Ό,τι κι αν γίνει, όλα θα είναι καλά, αρκεί να μην ξεχάσεις ποτέ την "εαυτή" σου».

Ειρήνη Φαναριώτη: «Υπάρχει ακόμα η προκατάληψη πως οι γυναίκες δημιουργοί δεν είναι τόσο ικανές»

«Καμία γυναίκα δεν αξίζει να το περνά αυτό αισθανόμενη μόνη και λίγη»

Το MITeRA καταπιάνεται με τη σκληρή πραγματικότητα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και την αθέατη πλευρά της μητρότητας. Τι ήταν αυτό που σε ώθησε να φέρεις ένα τόσο ευαίσθητο και συχνά ταμπού θέμα στη σκηνή;

Σε πρώτο βαθμό η απέραντη μοναξιά που ένιωθα μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία τα τελευταία χρόνια με αποκορύφωμα την περασμένη χρονιά. Εκεί, όταν εντόπισα πόση σιωπή υπάρχει σχεδόν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο γύρω από το τι πραγματικά συμβαίνει στην ψυχολογία, στο σώμα της γυναίκας, στο ζευγάρι, εκεί άρχισα να πνίγομαι.

Στο κείμενο τίθεται η ερώτηση «Ποια είμαι όταν δεν μπορώ να γίνω αυτό που όλοι περιμένουν από εμένα;». Πώς διαχειρίζεται η ηρωίδα - και η σύγχρονη γυναίκα - τις κοινωνικές προσδοκίες και τις προσωπικές ματαιώσεις;

Με τεράστιο στρες και προσωπικές θυσίες. Έχουμε μάθει να πρέπει να δείχνουμε δυνατές, πως τα καταφέρνουμε σε κάθε συνθήκη και με πολυεπίπεδα απαιτητικά και ποικίλα ζητήματα να τρέχουν παράλληλα στη ζωή μας. Μου φαίνεται πια τρελό, πολύ κουραστικό και στην τελική αχρείαστο.

Επίσης οι στερεοτυπικές ερωτήσεις στις οποίες καλούμαστε να δώσουμε απαντήσεις για ζητήματα που μας συμβαίνουν αντικειμενικά, χωρίς να τα επιλέξουμε απλώς γιατί είναι στη φύση μας, μου μοιάζει μια τελείως άδικη στάση της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα. Σε συνδυασμό με έναν τελείως μη ρεαλιστικό διάλογο για το τι πρέπει να κάνει η καθεμία μας με το σώμα της.

Κάνοντας και τη σκηνοθεσία της παράστασης έχεις επιλέξει να εκτεθεί αληθινά το σώμα σου στη σκηνή - με γυμνό, ενέσεις, αίμα. Ήταν για εσένα μια πράξη απελευθέρωσης ή μια επικίνδυνη βουτιά στην ευάλωτη φύση μας;

Θα έλεγα και τα δύο. Ήταν κάτι που το επιθυμούσα πολύ και χαίρομαι εν τέλει που διάλεξα αυτό το δρόμο να αφηγηθώ αυτή την ιστορία. Χωρίς όμως να σημαίνει πως δε με τρόμαζε η ιδέα της τόσο μεγάλης έκθεσης. Δεν σκέφτηκα ωστόσο ούτε στιγμή να κάνω πίσω σε σχέση με αυτή μου την απόφαση. Ακριβώς γιατί αυτή είναι η φύση μας, Στο μυαλό μου και στο σώμα μου δεν υπήρχε άλλος δρόμος έκφρασης αυτών που ήθελα να επικοινωνήσω και που ένιωθα.

Αυτό τελικά βοηθάει πολύ και σε κάτι που δεν υπολόγιζα συνειδητά από την αρχή. Ότι με αυτό τον τρόπο μιλάω κατευθείαν στην συνείδηση των γυναικών για την ντροπή. Για την ντροπή που νιώθουμε πολύ συχνά για το σώμα μας, την ανατομία μας, την αιμορραγία της περιόδου κάθε μήνα από μικρά κορίτσια, για την έκθεση του στήθους μας σε μια κοινωνίας υποκρισίας που ο κάθε άντρας μπορεί να κυκλοφορεί οποιαδήποτε στιγμή το θελήσει γυμνόστηθος ενώ το Instagram κατεβάζει δημοσιεύσεις στις οποίες υπάρχει έστω υπόνοια γυναικείας ρώγας. Μου φαίνεται εξαιρετικά γελοίο και υποκριτικό. Και παράλογο πλέον.

Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή συνδέεται συχνά με την ψυχρή γλώσσα της ιατρικής, τα ραντεβού και τους αριθμούς. Πώς βρίσκει κανείς την τρυφερότητα και την αλήθεια μέσα σε μια τόσο μηχανική και εξαντλητική διαδικασία;

Ειλικρινά δεν ξέρω. Την βρίσκει μάλλον κάπου μέσα της η κάθε γυναίκα. Στην τεράστια θέληση της να κρατήσει το μωρό της στην αγκαλιά της και την υπομονή και επιμονή που χρειάζεται να επιδείξει για να το πετύχει αυτό. Προσωπικά πιστεύω πως πρόκειται για μια τεράστια δοκιμασία ορίων που η κάθε γυναίκα καλείται να επικαλεστεί σε διάφορες φάσεις. Είναι και το κατά πόσο θες και να παραμυθιαστείς βέβαια. Γιατί η ωμότητα, η σκληρότητα και η ψυχρότητα από μεριάς επιστημόνων βγάζουν μάτι. Απλώς είναι τεράστια η θέληση και το πείσμα ότι εγώ θα τα καταφέρω against all odds. Μετά βέβαια είμαστε κατάκοπες.

«Γυναικεία ενδυνάμωση για μένα είναι το ειλικρινές μοίρασμα. Δε θέλω άλλα ψέματα»

Η σχέση μητέρας - κόρης είναι ένας πυρήνας που διατρέχει το έργο. Πώς μπορούμε να σπάσουμε αυτόν κύκλο των τραυμάτων που έχουμε «κληρονομήσει» ή των προσδοκιών που κουβαλάμε οι γυναίκες από τις μητέρες μας;

Θέλει πολλή πολλή δουλειά. Είναι ύπουλη αυτή η κληρονομιά. Γιατί μαζί με όλα τα τραύματα έχει πολλά καλά και πολλά συναισθήματα που έχουμε ανάγκη σαν γυναίκες για να υπάρξουμε. Καθώς επίσης και το ύψιστο συναίσθημα του ότι είμαστε η συνέχεια μιας ιστορίας, μιας ιστορίας που στο μυαλό μας, στο αφήγημα που έχουμε για εμάς είναι, τις πιο πολλές φορές, σπουδαία. Δε θέλεις να χάσεις τη συνέχειά σου, να αφήσεις το νήμα που συνδέει εσένα με τις προγονές σου. Κι είναι απόλυτα λογικό. Αυτό είναι η οικογένεια. Ιστορία και μνήμη. Απλώς καλό θα είναι να μελετάμε την προσωπικότητα μας ως μονάδα αρχικά και να επιλέγουμε τι κρατάμε και τι όχι τελικά. Κάτι που συμβαίνει - αν συμβεί - ανάποδα. Είμαστε προγραμματισμένοι να λατρεύουμε τις μητέρες μας όποιες κι αν είναι. Αυτό θολώνει τα νερά του τι ταιριάζει πραγματικά στην δική μας προσωπικότητα.

Με το MITeRA ολοκληρώνεται η τριλογία «Γυναίκες στην Κορυφή του Κόσμου». Κοιτάζοντας πίσω, από το Nina μέχρι σήμερα, πώς έχει αλλάξει η ίδια η Ειρήνη μέσα από αυτή την πορεία και τι σημαίνει τελικά για εσένα "γυναικεία ενδυνάμωση" σήμερα;

Έχω μετατοπιστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό. Στη Νίνα είχα πιάσει κάποια ζητήματα αντίστοιχα, αλλά ήταν σε πρωταρχικό στάδιο τότε και τα είχα πιο επιδερμικά. Από το 2024 που έπαιξα τη Νίνα τελευταία φορά, έγιναν πολλά στη ζωή μου. Έμεινα αρκετά σιωπηλή μέσα σε αυτά και παρατήρησα τον κόσμο γύρω μου. Είχα ανάγκη να καταλάβω, να μάθω την αλήθεια και να απελευθερώσω έναν κόμπο που με κρατούσε κλειδωμένη. Ίσως όμως για να είμαι ειλικρινής ήταν και να γίνει όλο αυτό. Κάποια πράγματα δε τα θεωρώ τυχαία. Έγιναν κι αναγκάστηκα εκ των συνθηκών να τα ανεχτώ και να τα αντέξω. Αλλά θα λυπόμουν πολύ αν έμενα σε αυτό. Κι έτσι τα μετουσίωσα σ’ αυτή την perfromance.

Ως δημιουργός που κινείται ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο, συνεργαζόμενη με κορυφαία ονόματα όπως η Katie Mitchell, τι έχεις κρατήσει από αυτές τις διεθνείς συναντήσεις ως γυναίκα καλλιτέχνης;

Η συνεργασία μου με την Katie συνέπεσε με όλη αυτή την εμπειρία. Τύχη; Κάρμα; Δεν ξέρω και δεν θα μάθω και ποτέ. Όταν άκουσα την πρώτη ημέρα την Katie να μιλάει για τις γυναίκες σκηνοθέτριες, το πόσο απαξιωμένες είμαστε και το τι εκείνη πίστευε για όλο αυτό ένιωθα πως εγκαταλείπω το σώμα μου από τον πανικό. Από τη συνειδητοποίηση ότι όλα αυτά που σκέφτομαι και πιστεύω είναι αλήθεια ή τουλάχιστον δεν είμαι μόνο εγώ που τα πιστεύω. Είναι και η KatieMitchell! Ήθελα να κλάψω πάρα πολύ, με πόνο πραγματικό. Ταυτόχρονα ένιωθα για πρώτη φορά χαρά που υπάρχει αυτή η γυναίκα και ήμουν τόσο τυχερή να είμαι δίπλα της, να την ακούω. Ήμουν ακόμη πιο τυχερή να αναπτύξω μια επαγγελματική και προσωπική σχέση μαζί της. Να μάθω τη μέθοδό της και να την έχω στήριγμα τον τελευταίο χρόνο σε όλη αυτή την δυσάρεστη κι επίπονη εμπειρία παράλληλα με τη συνεργασία μας. Να μου εμπιστευτεί το έργο της και να με στηρίξει σε κάθε φάση δίνοντας μου περισσότερες πρωτοβουλίες.

Είναι μια συνάντηση ζωής για μένα. Δε μου είχε τύχει ξανά να μου προσφέρουν χωρίς προσδοκίες και εκφοβισμό. Ήταν από τους πρώτους ανθρώπους - αν όχι η πρώτη - που έμαθε για την MITeRA και κάναμε πολλές συζητήσεις στην πορεία για το τι και το πως. Καλλιτεχνικά και προσωπικά με πήγε σε άλλο επίπεδο.

Αν μπορούσες να δώσεις μια αγκαλιά ή μια συμβουλή σε κάθε γυναίκα που βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε μια αίθουσα αναμονής, περιμένοντας ένα αποτέλεσμα με την αγωνία στο βλέμμα, τι θα της έλεγες;