«Ύφεση φιλίας»: Γιατί είναι τόσο δύσκολο να κάνεις φίλες μετά τα 30 (ειδικά αν είσαι μαμά);

Θυμάσαι πώς φανταζόσουν τη ζωή σου μετά τα 20 ή τα 30; Οι περισσότερες από εμάς μεγαλώσαμε με το πρότυπο των «Friends» ή του «Sex and the City»: μια δεμένη, αχώριστη παρέα που μοιράζεται τα πάντα, από τον πρωινό καφέ μέχρι τα υπαρξιακά της προβλήματα, σε ένα μόνιμο, ζεστό «μαζί».

Όταν όμως η πραγματικότητα προσγειώνεται στην καθημερινότητά σου - ειδικά αν είσαι μαμά - συνειδητοποιείς ότι οι φίλες σου μετρώνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Δεν πρόκειται για προσωπική σου αποτυχία. Αυτό που βιώνεις είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν πλέον «ύφεση της φιλίας» (friendship ρecession).

5+1 ερωτήσεις που πρέπει να κάνεις στον εαυτό σου αν πιστεύεις ότι είσαι σε μια τοξική φιλία

Τι λένε τα δεδομένα για τη «μοναξιά των 30αρηδων»

Τα στοιχεία των τελευταίων ετών δείχνουν ότι ο χρόνος που περνάμε με φίλους μειώνεται σταθερά εδώ και δύο δεκαετίες. Μάλιστα, η πτώση στις ηλικίες 15-24 αγγίζει το σοκαριστικό 70%. Και πριν βιαστείς να κατηγορήσεις τα smartphones και τα social media, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν: η απομάκρυνση από τον φυσικό κόσμο είχε ξεκινήσει πολύ πριν το Instagram γίνει κομμάτι της ζωής μας.

Όπως επισημαίνει ο γνωστός Αμερικανός δημοσιογράφος και αναλυτής Derek Thompson σε έρευνές του για την κοινωνική απομόνωση, βιώνουμε μια «ύφεση πάνω στην ύφεση». Από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, οι δομές της κοινωνίας άλλαξαν: λιγότερη συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες, απομονωμένες γειτονιές στις πόλεις και μια κουλτούρα που αποθεώνει την απόλυτη ανεξαρτησία και την αυτονομία.

Όταν πλέον το να ζεις μόνος σου ή να δουλεύεις από το σπίτι θεωρείται το ιδανικό status, η φιλία παύει να είναι κάτι που «τυχαίνει» μέσα στην ημέρα σου. Γίνεται κάτι που πρέπει να προγραμματίσεις με τρομερή προσπάθεια.

Οι πιο ευτυχισμένες γυναίκες κάνουν αυτά τα 5 πράγματα στις φιλίες τους, σύμφωνα με την ψυχολογία

Από την «πλατεία» στο απόλυτο τρέξιμο

Στην Ελλάδα έχουμε συνδέσει τη ζωή μας με την εξωστρέφεια. Μεγαλώσαμε σε γειτονιές όπου οι πόρτες ήταν ανοιχτές, οι καφέδες κρατούσαν ώρες και οι παρέες του σχολείου ή του πανεπιστημίου ήταν «συμβόλαιο ζωής».

Τι συμβαίνει όμως σήμερα; Η καθημερινότητά μας έχει εγκλωβιστεί στην παγίδα της «βελτιστοποίησης», καθώς ζούμε με τη διαρκή εμμονή να είμαστε συνεχώς παραγωγικές. Κάθε μικρό κενό στο ημερολόγιο πρέπει οπωσδήποτε να γεμίσει με μια δραστηριότητα που προσφέρει «εξέλιξη», είτε αυτό είναι το γυμναστήριο, είτε κάποιο σεμινάριο και ένα side project.

Αυτή η τάση τροφοδοτείται από την κουλτούρα της εξάντλησης, όπου η εργασία έχει μετατραπεί πλέον σε μια 24ωρη υποχρέωση. Αναγκάζεσαι να απαντάς σε επαγγελματικά emails αργά το βράδυ, ξαπλώνεις στο κρεβάτι και σκέφτεσαι τις εκκρεμότητες της επόμενης μέρας και, όταν τελικά έρθει το Σαββατοκύριακο, το μόνο που σου έχει απομείνει είναι λίγη ενέργεια απλώς για να κοιτάξεις μια οθόνη. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η φιλία δυστυχώς έρχεται σε δεύτερη μοίρα, αφού απαιτεί χρόνο και ψυχική ενέργεια που στο τέλος της ημέρας απλά δεν σου περισσεύει.

Γιατί οι φίλοι είναι πολύ σημαντικοί στην ενήλικη ζωή (και πώς να κάνεις φιλίες με διάρκεια)

Γιατί η μητρότητα αλλάζει τελείως την εξίσωση;

Αν η φιλία μετά τα 30 είναι δύσκολη μια φορά, για μια μητέρα είναι δέκα φορές πιο σύνθετη. Η μητρότητα αναδιαμορφώνει τον χρόνο σου και, συχνά, δημιουργεί ένα τεράστιo χάσμα ανάμεσα σε σένα και τις παλιές σου φίλες.

Σήμερα, οι γυναίκες κάνουν παιδιά σε πολύ διαφορετικές φάσεις της ζωής τους. Μπορεί εσύ να είσαι η πρώτη από την παρέα που γέννησε και να έχεις «αποκλειστεί» ανάμεσα σε πάνες και ωράρια ύπνου, την ώρα που οι φίλες σου κανονίζουν ποτά. Ή μπορεί να είσαι η τελευταία, και οι δικές τους υποχρεώσεις με τα μεγαλύτερα παιδιά να μην συμπίπτουν πουθενά με τις δικές σου.

Επιπλέον, έχουμε μεταφέρει την εμμονή της «παραγωγικότητας» και στα παιδιά μας. Το πρόγραμμα ενός σημερινού παιδιού μοιάζει με ...στελέχους επιχειρήσεων: αγγλικά, αθλήματα, δραστηριότητες, φροντιστήρια. Περνάς ώρες στο αυτοκίνητο κάνοντας τη σοφέρ. Ναι, μπορεί να ανταλλάξεις δυο κουβέντες με μια άλλη μαμά στην κερκίδα του ποδοσφαίρου ή στο λόμπι του μπαλέτου, αλλά αυτό από μόνο του σπάνια αρκεί για να χτιστεί μια βαθιά, ουσιαστική σχέση.

Όπως τονίζει η Αμερικανίδα ψυχολόγος και ειδικός σε θέματα φιλίας, Δρ Marisa G. Franco (συγγραφέας του βιβλίου Platonic): «Για να αναπτυχθεί μια φιλία, χρειάζεται αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν "επαναλαμβανόμενη, απρογραμμάτιστη αλληλεπίδραση". Όταν όμως η ζωή μας είναι πλήρως προγραμματισμένη και εξαντλητική, η φιλία απαιτεί μια εσκεμμένη προσπάθεια (intentionality) που οι κουρασμένοι γονείς δυσκολεύονται να καταβάλουν».

Η φιλία είναι, από τη φύση της, απαιτητική. Απαιτεί να είσαι εκεί στα δύσκολα, να σηκώσεις το τηλέφωνο όταν είσαι κομμάτια, να κανονίσεις baby-sitting. Όταν, λοιπόν, η κοινωνία σε κάνει να νιώθεις ότι απλά παλεύεις να επιβιώσεις στην καθημερινότητα, το «χωριό» που όλες χρειαζόμαστε για να μεγαλώσουμε τα παιδιά, απλά διαλύεται.

Η μητρότητα θα σε βοηθήσει να κάνεις καινούριες φιλίες!

Πώς θα σπάσεις την «ύφεση» στην πράξη

Δεν ζούμε στα '90s και η ζωή δεν πρόκειται να γίνει ξαφνικά πιο απλή, όμως οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να αποδεχτούμε τη μοναξιά ως μια μόνιμη κατάσταση. Οι κοινωνιολόγοι που μελετούν την «ύφεση της φιλίας» προτείνουν μια αλλαγή στρατηγικής, ξεκινώντας από τη μείωση των προσδοκιών μας. Οι μελέτες δείχνουν ότι δεν χρειάζεται να αναζητούμε την απόλυτη αδελφή ψυχή με την πρώτη ματιά· μια άλλη μαμά στο σχολείο με την οποία υπάρχει κοινό χιούμορ αποτελεί μια καλή αφετηρία, αρκεί η επικοινωνία να μεταφερθεί από το όρθιο single-talking του πεζοδρομίου σε έναν γρήγορο καφέ.

Παράλληλα, οι ψυχολόγοι ενθαρρύνουν τη συμμετοχή σε ομάδες κοινών ενδιαφερόντων, όπως ένα book club, ένα εργαστήριο κεραμικής ή μια ομάδα πεζοπορίας. Όταν υπάρχει μια συγκεκριμένη δραστηριότητα στο επίκεντρο, η αρχική αμηχανία της γνωριμίας εξελίσσεται σε καλύτερη επικοινωνία.

Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί της επικοινωνίας μάς καθησυχάζουν όσον αφορά τη διατήρηση των παλιών μας σχέσεων: ακόμη κι αν το μόνο που επιτρέπουν οι ρυθμοί μας είναι η ανταλλαγή αστείων βίντεο στα social media ή μερικά φωνητικά μηνύματα κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος, αυτό είναι απολύτως αποδεκτό, καθώς κρατά το νήμα της σύνδεσης ζωντανό.

Το κλειδί, ωστόσο, βρίσκεται στην πρωτοβουλία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Δρ Marisa G. Franco, το μεγαλύτερο εμπόδιο στη φιλία των ενηλίκων είναι ο φόβος της απόρριψης. Έχουμε την τάση να υποθέτουμε αυθαίρετα ότι οι άλλοι είναι υπερβολικά απασχολημένοι για να μας εντάξουν στη ζωή τους, ενώ στην πραγματικότητα, τα δεδομένα δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι γύρω μας βιώνουν την ίδια ακριβώς απομόνωση και απλώς περιμένουν κάποιον άλλον να κάνει το πρώτο βήμα.

Το τελικό συμπέρασμα που προκύπτει μέσα από όλα αυτά είναι ότι οι φιλίες δεν είναι στατικές. Αντανακλούν τη φάση στην οποία βρίσκεται κάθε άνθρωπος και, όταν οι δρόμοι αποκλίνουν, η σχέση χρειάζεται να προσαρμοστεί, διατηρώντας πάντα την αμοιβαιότητα. Είναι απόλυτα φυσικό, λόγω των διαφορετικών εμπειριών ζωής, κάποιες φιλίες να αλλάζουν μορφή, άλλες να ξεθωριάζουν και άλλες να κάνουν τον κύκλο τους.

Αυτή η διαδικασία, αν και δεν είναι πάντα εύκολη, ξεκαθαρίζει τελικά τι έχει πραγματική αξία: ο αμοιβαίος σεβασμός, το ειλικρινές ενδιαφέρον, η καθαρή επικοινωνία και η διάθεση να μαθαίνει ο ένας από τον άλλον, ακόμη κι όταν οι καθημερινότητές μας μοιάζουν πλέον εντελώς ξένες.

Υπό αυτό το πρίσμα, το λεγόμενο «χάσμα της μητρότητας» παύει να φαντάζει τόσο δραματικό. Μια φιλία δεν είναι απαραίτητο ούτε να μένει αναλλοίωτη στον χρόνο, ούτε να κρατήσει για πάντα - και αυτό είναι απολύτως εντάξει.