Όταν το παιδί σου λέει «δεν μπορώ», μην του απαντάς «μπορείς» - Μια ψυχολόγος εξηγεί τον λόγο

Το σκηνικό λίγο πολύ σου είναι γνωστό: το παιδί σου προσπαθεί να λύσει μια άσκηση επί ώρες ή να ισορροπήσει στο ποδήλατο χωρίς βοηθητικές, κι είναι έτοιμο να τα παρατήσει. Σε κοιτάζει γεμάτο απογοήτευση και σου πετάει το κλασικό: «Δεν μπορώ!».

Εκείνη τη στιγμή, το μητρικό σου ένστικτο αναλαμβάνει δράση. Θέλεις να το εμψυχώσεις, να του δώσεις φτερά, οπότε η αυτόματη ατάκα σου έρχεται χωρίς δεύτερη σκέψη: «Φυσικά και μπορείς, προσπάθησε ξανά».

Το λες για να το ενθαρρύνεις και να του τονώσεις την αυτοπεποίθηση. Πώς θα σου φαινόταν όμως αν σου έλεγαν ότι αυτή η τόσο αθώα φράση, αντί να το βοηθάει, στην πραγματικότητα μπλοκάρει το παιδί και κάνει τα πράγματα χειρότερα;

Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτή η γεμάτη καλή πρόθεση κουβέντα μπορεί να κάνει ένα παιδί να νιώσει ότι δεν το καταλαβαίνεις. Και αντί να του χτίσει την αυτοπεποίθηση, μπορεί άθελά σου να ακυρώσει τα συναισθήματα που βιώνει εκείνη τη στιγμή.

Ο ρόλος της αυτοπεποίθησης στη ζωή ενός παιδιού

Γιατί το «Μπορείς!» δεν πιάνει πάντα;

Σύμφωνα με την ψυχολόγο Δρ Annie Simpson, όταν το παιδί σου σου λέει «Δεν μπορώ», συνήθως νιώθει κάτι πολύ βαθύτερο από μια απλή αδυναμία να ολοκληρώσει μια εργασία. Εκείνη τη στιγμή νιώθει φόβο, πίεση ή απογοήτευση. Όταν εσύ απαντάς «μπορείς», δημιουργείται μια σύγκρουση με τη δική του συναισθηματική πραγματικότητα. Το παιδί, που ήδη φοβάται ότι θα αποτύχει, εισπράττει αυτή τη φράση σαν να του επιβάλλεις να μη φοβάται. Έτσι, ξαφνικά, έχει να διαχειριστεί δύο προβλήματα: το ίδιο το δύσκολο έργο που έχει μπροστά του, και μια «διαμάχη» μαζί σου για το αν έχει δίκιο που νιώθει έτσι.

Πολυετής ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι η αυτοπεποίθηση σπάνια εμφανίζεται πριν από τη δράση. Αυτό που χρειάζονται τα παιδιά σε τέτοιες στιγμές δεν είναι μια συζήτηση για το αν είναι ικανά, αλλά καθοδήγηση για το πώς να κάνουν το επόμενο βήμα.

Η ψυχολόγος προτείνει τρεις συγκεκριμένες φράσεις που μπορείς να χρησιμοποιήσεις την επόμενη φορά που θα ακούσεις να λέει το παιδί σου «δεν μπορώ»:

«Όχι ακόμα»

Με αυτή την απλή αντικατάσταση, δεν έρχεσαι σε αντιπαράθεση μαζί του. Απλώς βάζεις ένα χρονοδιάγραμμα. Το «δεν μπορώ» μετατρέπεται σε «δεν το έχω καταφέρει ακόμα». Αντί να αμφισβητήσεις την τωρινή του πεποίθηση, του εισάγεις την ιδέα ότι οι ικανότητες αναπτύσσονται με τον χρόνο και την εξάσκηση. Είναι αυτό που η ψυχολογία ονομάζει growth mindset: το παιδί καταλαβαίνει ότι η δυσκολία δεν είναι μόνιμη.

«Δεν χρειάζεται να το θέλεις. Χρειάζεται απλώς να ξεκινήσεις»

Στην ψυχολογία, η δράση προηγείται και το κίνητρο ακολουθεί. Τα παιδιά δεν χρειάζεται να νιώθουν πανέτοιμα ή ενθουσιασμένα για να αρχίσουν κάτι, πρέπει απλώς να κάνουν την αρχή. Αυτή η φράση τα επιτρέπει να νιώθουν εκνευρισμό ή άγχος, δείχνοντας ότι αποδέχεσαι τα αρνητικά τους συναισθήματα. Έτσι μαθαίνουν ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να δοκιμάσουν, χτίζοντας μια ανθεκτικότητα που θα τα συνοδεύει σε όλη τους τη ζωή.

Αν έχετε κορίτσια χωρίς αυτοπεποίθηση & θάρρος τότε πρέπει να διαβάσετε το παρακάτω άρθρο

«Ποιο είναι το πρώτο, μικρό βήμα;»

Όταν τα παιδιά βλέπουν μια πρόκληση σαν ένα τεράστιο βουνό, πελαγώνουν και τα παρατούν πριν καν αρχίσουν. Μίκρυνε, λοιπόν, όλο αυτό το «τρομακτικό» πράγμα στο πρώτο του στάδιο. Ρωτώντας το «ποιο είναι το πρώτο μικρό βήμα;», μετατοπίζεις την προσοχή του από τον τελικό (και αγχωτικό) στόχο σε μια μικρή, απόλυτα διαχειρίσιμη πράξη. Για παράδειγμα, αντί να του πεις «τελείωσε την εργασία σου», ρώτησέ το: «μπορείς να σκεφτείς τον τίτλο;».

Η δύναμη αυτών των απαντήσεων, σύμφωνα με την Δρ Annie Simpson κρύβεται στο ότι καμία τους δεν αρνείται ή υποτιμά το συναίσθημα του παιδιού σου. Δεν προσπαθείς να το «πείσεις» να μη νιώθει έτσι, αλλά το βοηθάς να περάσει μέσα από αυτό το συναίσθημα.

Φράσεις εμπνευσμένες από τη μέθοδο Μοντεσσόρι που ενισχύουν την παιδική αυτοπεποίθηση

Με τον καιρό, το παιδί θα εσωτερικεύσει αυτούς τους διαλόγους. Αντί να ψάχνει μια εξωτερική φωνή να του πει «μπορείς», θα αρχίσει να ρωτάει τον εαυτό του: «Ποιο είναι το πρώτο μικρό βήμα που μπορώ να κάνω τώρα;». Και αυτό είναι το πιο πρακτικό εφόδιο που μπορείς να του δώσεις για το μέλλον του.