Το «Toy Story 5» έκανε trend το «καλοκαίρι χωρίς οθόνες»: Τι λένε όμως οι ειδικοί;

Χαζεύοντας στο TikTok είναι πολύ πιθανό να έχεις δει βίντεο με γονείς που κρύβουν τα tablets των παιδιών τους, γεμίζουν το σπίτι με επιτραπέζια παιχνίδια και υπόσχονται ένα καλοκαίρι χωρίς οθόνες. Για κάποιους πρόκειται για μια συνειδητή απόφαση, για άλλους είναι απλώς ακόμη ένα trend στα social media. Σε κάθε περίπτωση, η αφορμή φαίνεται πως ήταν το Toy Story 5.

Στη νέα ταινία, η Jessie βρίσκεται αντιμέτωπη με τη Lilypad, ένα tablet σε σχήμα βατράχου που μονοπωλεί την προσοχή της οκτάχρονης Bonnie. Καθώς η μικρή αφιερώνει όλο και περισσότερο χρόνο στη συσκευή της, τα παιχνίδια της προσπαθούν να βρουν τη θέση τους σε έναν κόσμο όπου το παιχνίδι συνυπάρχει με τις οθόνες, τις εφαρμογές και τη συνεχή ψηφιακή διέγερση.

Αν και ο όρος «αναλογικό καλοκαίρι» υπήρχε ήδη, μετά την κυκλοφορία της ταινίας γνώρισε ακόμ μεγαλύτερη απήχηση. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις γιατί. Μετά από χρόνια αυξημένης χρήσης οθονών, ειδικά από την περίοδο της πανδημίας και μετά, πολλοί γονείς αναζητούν έναν πιο ισορροπημένο τρόπο ζωής για τα παιδιά τους.

Μη μετράς μόνο τις ώρες που περνά το παιδί σου μπροστά σε μια οθόνη: δες τι πραγματικά το επηρεάζει

Το Toy Story 5 δεν παρουσιάζει τις οθόνες ως τον «κακό» της υπόθεσης

Αν δεις προσεκτικά το μήνυμα του Toy Story 5, θα διαπιστώσεις ότι είναι πιο σύνθετο από όσο δείχνουν τα βίντεο στα social media. Η Lilypad ξεκινά ως αντίπαλος των παιχνιδιών, όμως στο τέλος συνεργάζεται μαζί τους, βοηθώντας τη Bonnie να δημιουργήσει αληθινές φιλίες.Ο Matthew Johnson, Διευθυντής Εκπαίδευσης στο MediaSmarts (το καναδικό κέντρο για την ψηφιακή παιδεία και τον αλφαβητισμό στα μέσα), επισημαίνει ότι η ταινία παρουσιάζει το παραδοσιακό παιχνίδι ως πιο δημιουργικό, όμως η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Όπως εξηγεί, ακόμη και παιχνίδια όπως ο Buzz Lightyear δημιουργήθηκαν επειδή τα παιδιά ήθελαν να φέρουν στο σπίτι τους κόσμους που γνώριζαν μέσα από δημοφιλή μέσα ψυχαγωγίας, όπως το Star Wars. Με άλλα λόγια, ακόμη και τα παραδοσιακά παιχνίδια ήταν πάντα συνδεδεμένα με την ποπ κουλτούρα.

Η ταινία αναδεικνύει και κάτι άλλο: οι γονείς της Bonnie απενεργοποιούν τελικά τη λειτουργία ομαδικής συνομιλίας της συσκευής, αλλά το κάνουν καθυστερημένα και χωρίς να ξέρουν πραγματικά πώς να το διαχειριστούν στη συνέχεια — όπως ακριβώς νιώθουν και οι περισσότεροι γονείς στην πραγματική ζωή. 'Οχι;

Νέα έρευνα δείχνει ότι οι επιπτώσεις των οθονών στα παιδιά μπορεί να είναι μη αναστρέψιμες

Ένα καλοκαίρι χωρίς οθόνες δεν είναι απαραίτητα η λύση

Αν σκέφτεσαι να εφαρμόσεις μια αυστηρή αποχή από τις οθόνες, οι έρευνες δείχνουν ότι ίσως αξίζει να το ξανασκεφτείς.

Σύμφωνα με τον Johnson, οι παρεμβάσεις που στοχεύουν αποκλειστικά στη μείωση του συνολικού χρόνου μπροστά στις οθόνες δεν φαίνεται να βελτιώνουν την ψυχική ευεξία των παιδιών.Μάλιστα, για ορισμένες ομάδες παιδιών και εφήβων, το διαδίκτυο λειτουργεί ως σημαντικός χώρος κοινωνικοποίησης, υποστήριξης και έκφρασης. Η πλήρης αποκοπή από αυτό μπορεί να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα, ενώ οι υπερβολικά αυστηροί κανόνες συχνά οδηγούν σε ακόμη πιο προβληματική χρήση της τεχνολογίας. Ο Johnson τονίζει και κάτι ακόμη που προβληματίζει πολλούς γονείς: οι ενοχές γύρω από τον χρόνο που περνούν τα παιδιά στις οθόνες μπορεί να επιβαρύνουν περισσότερο την οικογενειακή καθημερινότητα από τις ίδιες τις οθόνες. Έρευνες δείχνουν ότι οι τύψεις των γονιών και η πεποίθηση ότι οι οθόνες είναι εκ των πραγμάτων επιβλαβείς, δημιουργούν συχνά μεγαλύτερο άγχος και εντάσεις στην οικογένεια από ό,τι ο ίδιος ο χρόνος που αφιερώνεται στις συσκευές.

Επομένως, δεν χρειάζεται να εξαφανίσεις το τάμπλετ. Χρειάζεται απλώς να αλλάξεις τον τρόπο που το αντιμετωπίζεις.

Δες την τεχνολογία σαν το φαγητό, όχι σαν τη ζάχαρη

Αντί να αντιμετωπίζεις την τεχνολογία σαν κάτι που πρέπει να εξαφανιστεί από την καθημερινότητα, ο Johnson προτείνει να τη βλέπεις όπως το φαγητό. Όπως δεν αποκλείεις κάθε τροφή αλλά επιδιώκεις μια ισορροπημένη διατροφή, έτσι και με τα ψηφιακά μέσα χρειάζεται να δίνεις προτεραιότητα στην ποιότητα και όχι μόνο στη διάρκεια χρήσης.

Αντί να επιβάλλεις διαρκώς περιορισμούς, μπορείς να δημιουργήσεις οικογενειακές συνήθειες που διασφαλίζουν ότι οι οθόνες δεν στερούν από το παιδί τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα ή τον χρόνο με φίλους και οικογένεια. Αυτό σημαίνει ότι μετακινείσαι από τους αυστηρούς απαγορευτικούς κανόνες στις «οικογενειακές προσδοκίες»: ένα πλαίσιο που βασίζεται σε αμοιβαίους κανόνες και αξίες, και όχι στην αστυνόμευση. Αντί για το αόριστο «άλλο λιγότερο το κινητό», ο στόχος είναι να χτίσεις μια καθημερινότητα όπου οι οθόνες δεν εκτοπίζουν τα ουσιώδη: τον ύπνο, τη σωματική άσκηση και την πραγματική, δια ζώσης επαφή με φίλους.

Οι αναλογικές δραστηριότητες — όπως τα παζλ, τα επιτραπέζια και οι βόλτες στη φύση— έχουν τη δική τους ξεχωριστή θέση, όχι όμως ως «τιμωρητικός» αντικαταστάτης της οθόνης, αλλά ως συμπλήρωμα. Μάλιστα, η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά: εφαρμογές όπως το Pokémon Go ή το Merlin (μια εφαρμογή για την αναγνώριση πουλιών) μπορούν να κάνουν μια βόλτα στο βουνό ή στο πάρκο πολύ πιο ελκυστική για ένα παιδί.

Δεν είναι όλος ο χρόνος μπροστά στην οθόνη ίδιος

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα των ειδικών είναι ότι δεν έχει την ίδια αξία κάθε δραστηριότητα που γίνεται μέσω μιας οθόνης.Ο Johnson εξηγεί ότι δραστηριότητες που είναι δημιουργικές, κοινωνικές ή εκπαιδευτικές έχουν σαφώς μεγαλύτερο όφελος. Το να δεις μια ταινία μαζί με το παιδί σου και να τη συζητήσετε μετά, να κάνει ένα μάθημα προγραμματισμού, να δημιουργήσει μουσική ή να μιλήσει μέσω βιντεοκλήσης με τους παππούδες του είναι παραδείγματα δημιουργικής αξιοποίησης της τεχνολογίας. Αντίθετα, το ατελείωτο και παθητικό scrolling, ειδικά αργά το βράδυ ή αμέσως μόλις ξυπνήσει, είναι αυτό που προβληματίζει περισσότερο τους ειδικούς.

Toy Story 5 τρέιλερ: Ο Woody (με καράφλα) και ο Buzz επιστρέφουν με αντίπαλο στις οθόνες

Το σημαντικότερο μήνυμα, σύμφωνα με τον Matthew Johnson, είναι ότι η ψυχική ευεξία των παιδιών εξαρτάται περισσότερο από το κατά πόσο νιώθουν ότι ελέγχουν εκείνα τη χρήση της τεχνολογίας και όχι το αντίστροφο.

Όταν παρουσιάζεις τις οθόνες ως κάτι «επικίνδυνο» ή «εθιστικό», υπάρχει ο κίνδυνος το παιδί να πιστέψει ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί μόνο του τη σχέση του με αυτές. Γι' αυτό και ο ρόλος σου δεν είναι να λειτουργείς ως «αστυνομικός» της τεχνολογίας, αλλά να βοηθήσεις το παιδί να αποκτήσει τις δεξιότητες που χρειάζεται για να χρησιμοποιεί τα ψηφιακά μέσα με μέτρο και συνειδητά.

Ίσως, λοιπόν, αυτό το καλοκαίρι να μη χρειάζεται να κρύψεις το tablet σε κάποιο συρτάρι. Αυτό που αξίζει περισσότερο είναι να δημιουργήσεις μια καθημερινότητα όπου οι οθόνες συνυπάρχουν με το παιχνίδι, τις βόλτες, τις εμπειρίες και τον ποιοτικό χρόνο μαζί.