«Θέλω τόσο πολύ να το δοκιμάσω»: Πώς το TikTok μπορεί να επηρεάσει τι τρώει το έφηβο παιδί σου

Το TikTok έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας των εφήβων και, μαζί με όλα όσα τους δείχνει, τους δίνει και αμέτρητες ιδέες για το τι θα φάνε. Ένα viral πιάτο, μια εύκολη συνταγή, ένα trend ή η διατροφή ενός influencer μπορούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να τους ανοίξουν την όρεξη και να τους κάνουν να θέλουν να δοκιμάσουν κάτι καινούργιο.

Το πρόβλημα είναι ότι μαζί με τις συνταγές και τις ιδέες για φαγητό τους φέρνει καθημερινά αντιμέτωπους με τη διατροφική κουλτούρα της δίαιτας, μη ρεαλιστικά πρότυπα σώματος και ισχυρισμούς για την υγεία που δεν είναι πάντα αξιόπιστοι.

Μια πρόσφατη μελέτη σε εφήβους ηλικίας 15 και 16 ετών εξέτασε ακριβώς αυτό: πώς το περιεχόμενο γύρω από το φαγητό στο TikTok επηρεάζει τις επιθυμίες και τις διατροφικές τους συνήθειες, αλλά και ποιον ρόλο μπορούν να παίξουν οι γονείς.

Τα συμπληρώματα ομορφιάς έγιναν viral στο TikTok: Πόσο ασφαλή είναι τελικά για τους εφήβους;

Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα βίντεο με φαγητό μπορούν να προκαλέσουν λιγούρες, να κάνουν τους εφήβους να θέλουν να δοκιμάσουν καινούργιες γεύσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να τους επηρεάσουν ακόμη και στον τρόπο που τρώνε, καθώς προσπαθούν να μιμηθούν influencers.

«Οι έφηβοι περιέγραψαν το TikTok ως ένα ιδιαίτερα ελκυστικό περιβάλλον, όπου το περιεχόμενο γύρω από το φαγητό μπορεί πολύ γρήγορα να τραβήξει την προσοχή τους και να τους δημιουργήσει την επιθυμία να φάνε ή να δοκιμάσουν κάτι καινούργιο», εξηγεί η Adrianna N. Bell, μία από τις συγγραφείς της μελέτης.

Τα ευρήματα έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία κυβερνήσεις και αρμόδιες αρχές εξετάζουν όλο και πιο προσεκτικά τον αντίκτυπο των social media στα παιδιά και τους νέους.

Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, η Meta βρίσκεται αντιμέτωπη με νομικές προσφυγές σχετικά με καταγγελίες ότι σχεδίασε το Facebook και το Instagram με τρόπο που ενθαρρύνει την εθιστική χρήση από νεότερους χρήστες. Στην Ευρώπη, την ίδια στιγμή, το TikTok έχει βρεθεί στο επίκεντρο ελέγχων για πιθανές παραβιάσεις των ευρωπαϊκών κανόνων σχετικά με το διαδικτυακό περιεχόμενο και την προστασία των παιδιών.

Η συγκεκριμένη έρευνα προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη συζήτηση: τι συμβαίνει όταν τα social media δεν επηρεάζουν μόνο το πώς νιώθει ένας έφηβος, αλλά και το τι θέλει να φάει;

Μήπως το παιδί σας είναι εθισμένο στο TikTok; Αναγνωρίστε τα σημάδια

«Με κάνει να θέλω να το δοκιμάσω»

Η μελέτη εξέτασε πώς οι ίδιοι οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την επιρροή του TikTok στη διατροφή τους και ποιον ρόλο παίζουν οι γονείς τους. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου οι τάσεις, οι διαφημίσεις, οι συνταγές, οι κριτικές εστιατορίων και το περιεχόμενο των influencers μπορούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να μετατρέψουν την απλή περιέργεια σε… όρεξη.

Ιδιαίτερα ισχυρή φαίνεται να είναι η επιρροή των viral φαγητών. Είναι καινούργια, τα βλέπεις παντού και – κυρίως – βλέπεις ότι όλοι οι άλλοι τα δοκιμάζουν. Ένας από τους εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα εξήγησε ότι, όταν βλέπει ένα φαγητό να γίνεται trend, αναρωτιέται γιατί τόσος κόσμος θέλει να το δοκιμάσει και τι είναι αυτό που το κάνει τόσο ξεχωριστό. Και κάπως έτσι, η περιέργεια μετατρέπεται σε επιθυμία να το δοκιμάσει κι εκείνος.

Ρόλο παίζει και η εικόνα.

Ένα λαχταριστό πιάτο, ένα καλοφτιαγμένο βίντεο και τα θετικά σχόλια κάτω από μια ανάρτηση μπορούν να ενισχύσουν την επιθυμία για ένα συγκεκριμένο φαγητό. Οι έφηβοι ανέφεραν επίσης ότι κοιτούν τα σχόλια για να αποφασίσουν αν μια διατροφική πρόταση αξίζει να την εμπιστευτούν.

Eξίσου σημαντικό ρόλο παίζουν και οι influencers. Ένας από τους συμμετέχοντες περιέγραψε πώς άλλαξε τον τρόπο που τρεφόταν αφού παρακολούθησε έναν influencer με πολύ γυμνασμένο σώμα. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο influencer δεν χρειάζεται απαραίτητα να διαφημίζει κάποιο συγκεκριμένο προϊόν. Μπορεί απλώς να παρουσιάζει έναν ολόκληρο τρόπο ζωής, με τη διατροφή να εμφανίζεται ως μέρος της διαδρομής προς ένα συγκεκριμένο σώμα ή μια συγκεκριμένη εμφάνιση. Και αυτό μπορεί να είναι ακόμη πιο δύσκολο να αναγνωριστεί από έναν έφηβο ως διαφήμιση ή ως περιεχόμενο που έχει σχεδιαστεί για να τον επηρεάσει.

Η μελέτη αναδεικνύει και έναν ακόμη παράγοντα: τον αλγόριθμο του TikTok.

Οι έφηβοι δήλωσαν ότι οι διατροφικές τους επιλογές μπορούσαν να επηρεαστούν από όσα εμφανίζονταν στη δική τους εξατομικευμένη σελίδα «For You». Και η συνεχής έκθεση σε συγκεκριμένα είδη φαγητού μπορεί να αλλάξει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο τα αντιλαμβάνονται.

Ένας συμμετέχων περιέγραψε, για παράδειγμα, ότι έβλεπε τόσο συχνά fast food στο TikTok, ώστε σταδιακά έπαψε να το θεωρεί ανθυγιεινό, παρότι γνώριζε ότι είναι. Και εδώ βρίσκεται ένα μεγαλύτερο ζήτημα που έχει απασχολήσει ήδη την έρευνα γύρω από το food marketing στα social media.

Το επικίνδυνο TikTok challenge που ξεσηκώνει τα παιδιά – Τι να προσέξεις

Οι έφηβοι εκτίθενται συχνά σε διαφημίσεις τροφίμων στο διαδίκτυο και φαίνεται να ανταποκρίνονται περισσότερο σε διαφημίσεις που εμφανίζονται μέσα στα social media απ’ ό,τι στην παραδοσιακή τηλεόραση. Μάλιστα, πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση έδειξε ότι οι celebrities και οι influencers που προωθούν τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, ζάχαρη και αλάτι μπορούν να αυξήσουν την κατανάλωση αυτών των τροφίμων από τους εφήβους.

Στο TikTok, όμως, το όριο ανάμεσα στη διαφήμιση και την ψυχαγωγία μπορεί να είναι ακόμη πιο δυσδιάκριτο. Ένα βίντεο μπορεί να είναι διαφήμιση μιας μάρκας, πρόταση ενός influencer, κριτική ενός εστιατορίου, μια viral συνταγή ή απλώς ένας δημιουργός περιεχομένου που συμμετέχει σε ένα trend. Το εμπορικό μήνυμα μπορεί να είναι κρυμμένο μέσα σε ένα βίντεο που μοιάζει με οποιοδήποτε άλλο περιεχόμενο ενός χρήστη.

Και κάπου εδώ μπαίνεις κι εσύ.

Οι περισσότεροι έφηβοι δήλωσαν ότι οι γονείς τους είχαν μικρή ή και καθόλου συμμετοχή στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούσαν καθημερινά το TikTok. Όταν όμως οι γονείς παρενέβαιναν, μπορούσαν να παίξουν σημαντικό ρόλο. «Περιέγραψαν επίσης περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς διέκοπταν την έκθεσή τους σε περιεχόμενο σχετικά με το φαγητό και ενθάρρυναν συζητήσεις γύρω από αυτό», εξηγεί η Bell.

Και δεν χρειάζεται πάντα να του πεις να αφήσει το κινητό από τα χέρια του. Μερικές φορές, ένα οικογενειακό γεύμα, λίγος χρόνος με τα αδέλφια του ή απλώς η δική σου παρουσία αρκούν για να διακόψουν το ατελείωτο scrolling και, μαζί, την έκθεσή του σε περιεχόμενο γύρω από το φαγητό.

Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, είναι να του μάθεις να μην παίρνει ως δεδομένο ό,τι βλέπει online.

Κάποιοι έφηβοι που συμμετείχαν στην έρευνα περιέγραψαν πώς οι γονείς τους τούς βοήθησαν να βλέπουν πιο κριτικά το περιεχόμενο του TikTok. Ένας από αυτούς ανέφερε ότι η μητέρα του τού εξήγησε πως κάθε influencer έχει διαφορετικό σώμα, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικό τρόπο ζωής. Επομένως, το να ακολουθήσει τη διατροφή κάποιου άλλου δεν σημαίνει ότι θα έχει και τα ίδια αποτελέσματα. Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις γιατί αυτή η συζήτηση έχει σημασία. Ένας άλλος έφηβος ανέφερε ότι ακολούθησε μια δίαιτα που είδε στο TikTok, επειδή πίστεψε την υπόσχεση ότι θα μπορούσε να αδυνατίσει μέσα σε μόλις 22 ημέρες.

Ίσως, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι να ελέγχεις κάθε τι που βλέπει το παιδί σου στο TikTok, αλλά να το βοηθήσεις να μάθει να το φιλτράρει. Να αναρωτιέται ποιος δημιούργησε ένα περιεχόμενο, για ποιον λόγο, αν προσπαθεί να του πουλήσει κάτι και κατά πόσο αυτό που παρουσιάζεται ως «λύση» ή «μυστικό» έχει πραγματικά βάση.

Γιατί το TikTok δεν δείχνει απλώς στους εφήβους τι μπορούν να φάνε. Μπορεί να επηρεάσει και το τι τους φαίνεται λαχταριστό, δημοφιλές, φυσιολογικό ή ακόμη και απαραίτητο για να μοιάσουν στην εικόνα που θαυμάζουν.

Η συγκεκριμένη μελέτη είναι μικρή και διερευνητική, καθώς συμμετείχαν μόλις 25 έφηβοι. Τα ευρήματά της, όμως, δείχνουν κάτι που αξίζει να έχεις στο μυαλό σου: η επιρροή του TikTok δεν σταματά στην οθόνη. Μπορεί να περάσει στο πιάτο, στις διατροφικές επιλογές και στον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί βλέπει το σώμα του.

Και κάποιες φορές, όπως το περιέγραψε ένας από τους εφήβους που συμμετείχαν στην έρευνα, αρκεί ένα βίντεο για να γεννηθεί η σκέψη: «Θέλω τόσο πολύ να το δοκιμάσω».