Δύο εβδομάδες για να πενθήσεις: Η νέα άδεια στη Βρετανία για απώλεια κύησης κάνει το αυτονόητο, νόμο

Η απώλεια και το πένθος δεν γνωρίζουν γραφειοκρατικούς περιορισμούς, ούτε χωρούν σε αυστηρά καλούπια. Με μια ιστορική θεσμική μεταρρύθμιση, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου επιβεβαίωσε την επέκταση των δικαιωμάτων άδειας πένθους, διαμορφώνοντας ένα πλαίσιο που αναγνωρίζει την ανθρώπινη ευαλωτότητα και προστατεύει την ανάγκη σου για χρόνο και εσωτερική επούλωση.

Το νέο πλαίσιο για την άδεια πένθους και την απώλεια κύησης

Από τον Απρίλιο του 2027, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή στη Μεγάλη Βρετανία το νέο θεσμικό δικαίωμα για άδεια πένθους, έως δύο εβδομάδες άδειας, χωρίς αποδοχές, το οποίο θεσπίστηκε αρχικά μέσω του Νόμου για τα Εργασιακά Δικαιώματα (Employment Rights Act) τον Δεκέμβριο του 2025. Το μέτρο αυτό αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα από την πρώτη κιόλας ημέρα ανάληψης εργασίας. Το μέτρο αποτελεί μέρος των ευρύτερων αλλαγών της κυβέρνησης στο πλαίσιο του Make Work Pay και έρχεται να καλύψει ένα κενό που μέχρι σήμερα άφηνε αρκετούς ανθρώπους εξαρτημένους από την κατανόηση και την πολιτική του εκάστοτε εργοδότη.

Μέχρι σήμερα, στη Βρετανία υπήρχε θεσμοθετημένη άδεια πένθους μόνο για γονείς που έχαναν:

• Παιδί ηλικίας κάτω των 18 ετών, ή
• Μωρό λόγω θνησιγένειας μετά τις 24 εβδομάδες κύησης.

Για όλες τις άλλες περιπτώσεις (απώλεια συζύγου, γονέα, αδελφών, ή αποβολή πριν τις 24 εβδομάδες), δεν υπήρχε κανένα απολύτως νομικό δικαίωμα. Οι εργαζόμενοι μπορούσαν να εξαρτώνται από την πολιτική του εργοδότη, την κανονική τους άδεια ή, εφόσον υπήρχε λόγος υγείας, την αναρρωτική άδεια. Η νέα νομοθεσία δημιουργεί έτσι ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας για όλους.

Εργάζεσαι με μερική ή παράλληλη απασχόληση; Δες αν δικαιούσαι κι εσύ την 9μηνη άδεια μητρότητας

Τι αλλάζει με το νέο νόμο

Ο νέος νόμος δημιουργεί για πρώτη φορά ένα καθολικό «δίχτυ ασφαλείας», δίνοντας δικαίωμα για έως 2 εβδομάδες άδεια άνευ αποδοχών από την 1η ημέρα δουλειάς (Day 1 right) σε δύο νέες κατηγορίες:

Απώλεια εγκυμοσύνης πριν τις 24 εβδομάδες: Για αποβολή, διακοπή κύησης ή αποτυχία IVF - τόσο για τη γυναίκα όσο και για τον σύντροφό της.

Διευρυμένος κύκλος συγγενών: Για απώλεια συζύγου/συντρόφου, γονέα, ενήλικου τέκνου ή αδελφού - συμπεριλαμβάνοντας πλέον ετεροθαλή αδέλφια, θετούς γονείς, αναδόχους και συγγενείς φροντιστές

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για την απώλεια εγκυμοσύνης πριν από την 24η εβδομάδα. Γυναίκες και οι σύντροφοί τους θα μπορούν να λάβουν έως δύο εβδομάδες άδειας μετά από απώλεια εγκυμοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της αποβολής, της διακοπής κύησης και της απώλειας που συνδέεται με ανεπιτυχή μεταφορά εμβρύου στο πλαίσιο εξωσωματικής γονιμοποίησης. Το δικαίωμα δεν περιορίζεται στη γυναίκα που κυοφορούσε.

Καλύπτει επίσης τον άλλο βιολογικό γονέα, τον σύντροφο που αναμενόταν να αναλάβει τη φροντίδα του παιδιού, καθώς και τους μελλοντικούς γονείς σε περίπτωση παρένθετης μητρότητας. Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη συμβολική αλλά και πρακτική σημασία: αναγνωρίζει ότι η απώλεια μιας εγκυμοσύνης δεν αφορά μόνο το σώμα της γυναίκας, αλλά μπορεί να αποτελεί βαθύ πένθος για ολόκληρη την οικογένεια.

Δεν χρειάζεται να πάρεις τις δύο εβδομάδες συνεχόμενα

Η άδεια δεν είναι υποχρεωτικό να λαμβάνεται ως ένα ενιαίο δεκαπενθήμερο. Θα μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ευέλικτα, ακόμη και σε μεμονωμένες ημέρες, μέσα σε διάστημα έως 56 εβδομάδων από την απώλεια. Για τις πρώτες οκτώ εβδομάδες μετά την απώλεια, η ενημέρωση του εργοδότη θα μπορεί να γίνεται όσο το δυνατόν πιο άμεσα και εύλογα. Για μεταγενέστερη χρήση της άδειας θα απαιτείται, κατά κανόνα, προειδοποίηση μίας εβδομάδας. Σημαντικό είναι επίσης ότι δεν θα απαιτείται αποδεικτικό της απώλειας για να ασκηθεί το συγκεκριμένο δικαίωμα.

Η άδεια μητρότητας της 35χρονης δημάρχου Shoko Kawata είναι η νίκη που χρειαζόμασταν σήμερα

Η υπουργός για το Μέλλον της Εργασίας, Kate Dearden, το έθεσε με μια φράση που έγινε και ο τίτλος της κυβερνητικής ανακοίνωσης:

Και πρόσθεσε: «Αυτές οι αλλαγές στηρίζουν τους ανθρώπους στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους, όποιοι κι αν είναι, όπου κι αν εργάζονται.»

Η κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι αρκετοί εργοδότες ήδη προσφέρουν μεγαλύτερη στήριξη, ακόμη και αμειβόμενη άδεια. Το νέο δικαίωμα έρχεται, επομένως, ως δίχτυ ασφαλείας όταν αυτή η στήριξη δεν υπάρχει.

Ωστόσο, οι δύο εβδομάδες θα είναι απουσία από την εργασία χωρίς μισθό. Η Miscarriage UK χαιρέτισε την απόφαση ως σημαντικό βήμα για την αναγνώριση της απώλειας εγκυμοσύνης ως μορφής πένθους, σημειώνοντας όμως ότι θα συνεχίσει να ζητά αμειβόμενη άδεια πένθους. Αντίστοιχη θέση έχει εκφράσει και η οργάνωση Sands. Και υπάρχει ένας προφανής λόγος: το πένθος δεν είναι μόνο συναισθηματικό. Μπορεί να έχει οικονομικό κόστος, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία μια οικογένεια μπορεί ήδη να αντιμετωπίζει ιατρικά έξοδα, απώλεια εισοδήματος ή άλλες πιέσεις. Η CBI, από την πλευρά των επιχειρήσεων, αναγνωρίζει τη σημασία της παροχής χρόνου και χώρου στους εργαζομένους και επισημαίνει ότι πολλές επιχειρήσεις ήδη διαθέτουν πολιτικές αδειών για προσωπικούς λόγους.Παράλληλα, ζητά να υπάρξει συνεργασία κυβέρνησης, εργοδοτών και συνδικάτων ώστε οι νέες διατάξεις να εφαρμοστούν στην πράξη με σαφήνεια.

Και στην Ελλάδα;

Στην Ελλάδα, το πλαίσιο προστασίας γύρω από το πένθος και την απώλεια κύησης παραμένει πιο περιορισμένο. Στον ιδιωτικό τομέα, βάσει της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (ΕΓΣΣΕ), δικαιούσαι μόλις δύο ημέρες άδειας με αποδοχές σε περίπτωση θανάτου συζύγου, τέκνων, γονέων ή αδελφών. Στον δημόσιο τομέα, ο Δημοσιοϋπαλληλικός Κώδικας προβλέπει τρεις εργάσιμες ημέρες για απώλεια συζύγου ή συγγενούς έως και β' βαθμού, με μόνη εξαίρεση την απώλεια τέκνου όπου η άδεια φτάνει τις 20 ημέρες. Η κάλυψη αυτή παραμένει αυστηρά περιορισμένη στους στενούς συγγενείς, χωρίς καμία δυνατότητα ευέλικτης χρήσης των ημερών σε βάθος χρόνου ή θεσμικής μέριμνας για αναδόχους και θετούς συγγενείς.

Όταν μιλάμε για ισότητα, η άδεια πατρότητας είναι δεδομένη - Γιατί είναι σημαντική και τι ισχύει;

'Οσον αφορά την απώλεια εγκυμοσύνης, η ελληνική εργατική νομοθεσία δεν αναγνωρίζει αυτοτελώς την «άδεια απώλειας κύησης». Αν βιώσεις μια αποβολή ή διακοπή κύησης πριν από την 24η εβδομάδα, η αποχή σου από την εργασία αντιμετωπίζεται αμιγώς ως κοινή αναρρωτική άδεια. Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται ιατρική γνωμάτευση και η απουσία σου υπόκειται στους γενικούς κανόνες ασθένειας του ασφαλιστικού φορέα (e-ΕΦΚΑ), με τις αντίστοιχες μισθολογικές περικοπές. Παράλληλα, για τον σύντροφο δεν προβλέπεται κάποια διευκόλυνση ή άδεια απουσίας, ενώ η πλήρης άδεια μητρότητας ενεργοποιείται μόνο στην περίπτωση θνησιγένειας μετά την 24η εβδομάδα κύησης ( η απώλεια θεωρείται «τοκετός θνησιγενούς τέκνου» (stillbirth). Επειδή η γυναίκα βιώνει οργανικά και σωματικά τη διαδικασία της γέννας, ο νόμος εξισώνει την περίσταση με κανονικό τοκετό).