«Πλύνε τα χέρια σου, διάβασε, κοιμήσου» - Μιλάς στο παιδί σου ή απλώς του δίνεις εντολές;

Αν στο τέλος της ημέρας μπορούσες να κάνεις μια μικρή παύση και να ακούσεις σε ηχογράφηση όλα όσα είπες στο παιδί σου, πιθανότατα θα συνειδητοποιούσες κάτι που ίσως δεν θα σου άρεσε και τόσο: τις περισσότερες ώρες δεν του μιλάς πραγματικά, του δίνεις εντολές (οδηγίες αν σε κάνει να νιώσεις καλύτερα): «Ντύσου», «Μάζεψε τα παιχνίδια σου», «Βάλε τα παπούτσια σου», «Μην το κάνεις αυτό», «Πρόσεχε», «Διάβασε», «Πήγαινε να πλύνεις τα χέρια σου».

Και κάπως έτσι, χωρίς καν να το καταλάβεις, έχεις γίνει «manager» της καθημερινότητάς του, μοιράζοντας οδηγίες, προθεσμίες και εντολές.

Θα αναρωτηθείς, μα δεν είναι λογικό; Έχεις ένα παιδί που πρέπει να ετοιμαστεί για το σχολείο, να φάει, να πλυθεί, να ντυθεί, να φύγει στην ώρα του, να μην κάνει κάτι επικίνδυνο και παράλληλα να μάθει πώς να συνυπάρχει με τους άλλους. Κι όλα αυτά ενώ προσπαθείς να διαχειριστείς μια καθημερινότητα που κάθε άλλο παρά εύκολη είναι.

Οι οδηγίες γίνονται εύκολα η γλώσσα της καθημερινότητας

Τι να κάνεις όταν το «διάβασε!» απλά δεν πιάνει στο παιδί σου

Σε μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Early Childhood Research Quarterly, οι ερευνητές παρακολούθησαν 127 ζευγάρια γονέων και παιδιών προσχολικής ηλικίας κατά τη διάρκεια κοινής δραστηριότητας παιχνιδιού. Τους ενδιέφερε ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα για να καθοδηγήσουν τη συμπεριφορά των παιδιών. Οι ερευνητές χώρισαν αυτή τη «γλώσσα διαχείρισης» σε διαφορετικές κατηγορίες. Από τη μία ήταν οι άμεσες οδηγίες - το «κάνε αυτό», χωρίς να ζητείται η γνώμη του παιδιού - και από την άλλη οι προτάσεις, οι ερωτήσεις και οι διατυπώσεις που άφηναν κάποιο περιθώριο επιλογής.

Και υπήρχε ένα ενδιαφέρον εύρημα: η πιο συνηθισμένη μορφή άμεσης καθοδήγησης ήταν ακριβώς η εντολή που λέει στο παιδί τι να κάνει, χωρίς να του δίνει χώρο να αποφασίσει για το επόμενο βήμα. Με άλλα λόγια, το «βάλε τώρα τα παιχνίδια στο κουτί» είναι πολύ διαφορετικό από το «τι λες, πώς θα μπορούσαμε να τα μαζέψουμε;».Δεν σημαίνει ότι το δεύτερο είναι πάντα καλύτερο. Αν πρέπει να φύγετε σε δύο λεπτά, δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για δημοκρατικές διαδικασίες σχετικά με τα παπούτσια.

Το ενδιαφέρον είναι να δεις πόσο συχνά υπάρχει μόνο το πρώτο.

Το ένα πράγμα που μια safety expert δεν επιτρέπει ποτέ στο παιδί της να κάνει μόνο του – εσύ;

Γιατί οι εντολές είναι τόσο εύκολο να γίνουν η βασική γλώσσα

Γιατί λειτουργούν ή γιατί ακόμα κι αν δεν είναι τόσο αποτελεσματικές, παραμένουν πιο εύκολες. Όταν το πρωί τρέχεις πανικόβλητη να ετοιμαστείς, να τσεκάρεις τσάντες και lunchbox δεν θα επιστρατεύσεις την καλή σου διάθεση για να πεις «θέλεις να σκεφτείς τι θα μπορούσαμε να κάνουμε ώστε να ετοιμαστούμε για το σχολείο;». Στην καλύτερη θα ξεκινήσεις με ένα «πάλε την τσάντα σου, σε παρακαλώ, φεύγουμε» κι αν δεν έχει αποτέλεσμα - που συνήθως δεν έχει - « φεύγουμε, τώρα!».

Όμως, τα παιδιά χρειάζονται όρια, κανόνες και ξεκάθαρη καθοδήγηση. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, μάλιστα, συστήνει στους γονείς να θέτουν σαφή και σταθερά όρια και να εξηγούν τους κανόνες με τρόπο που να μπορεί να καταλάβει το παιδί ανάλογα με την ηλικία του.

Και φυσικά δεν χρειάζεται να φύγεις από το ένα άκρο και να φτάσεις στο άλλο. Να μετατρέψεις δηλαδή μια απλή οδηγία σε μια συζήτηση για την αυτονομία και την ελεύθερη βούληση. Υπάρχουν στιγμές που το παιδί χρειάζεται μια ξεκάθαρη οδηγία, - «Κράτα το χέρι μου στον δρόμο», «Μείνε εδώ μέχρι να έρθω», «Τώρα πρέπει να φύγουμε» - αλλά και στιγμές που σταδιακά πρέπει να μάθει να σκέφτεται, να αποφασίζει, να εκφράζει τη γνώμη του, να διαπραγματεύεται, να προσπαθεί και να κάνει λάθος.

Τι λένε οι ειδικοί για τη γλώσσα που χρησιμοποιείς

Η αναπτυξιακή ψυχολόγος Samantha W. Bindman, μαζί με τους Annemarie Hindman, Ryan Bowles και Frederick Morrison, μελέτησε ακριβώς τη διαφορά ανάμεσα στη γλώσσα που υπαγορεύει στο παιδί τι πρέπει να κάνει και στη γλώσσα που του αφήνει κάποιο περιθώριο επιλογής. Το σημαντικό μήνυμα δεν είναι ότι πρέπει να εξαφανίσεις τις οδηγίες από την καθημερινότητά σου. Είναι ότι η γλώσσα που αφήνει χώρο για συμμετοχή και επιλογή μπορεί να δώσει στο παιδί περισσότερες ευκαιρίες να πάρει μέρος στη διαδικασία, αντί απλώς να ακολουθεί.

Κάτι αντίστοιχο προκύπτει και από έρευνα στο Journal of Child Language, όπου μελετήθηκαν 73 οικογένειες με νήπια ηλικίας 21 έως 27 μηνών. Οι ερευνητές ξεχώρισαν τις εντολές και τις απαγορεύσεις από τις ερωτήσεις, την ενθάρρυνση και την πιο ήπια καθοδήγηση.

Οι ίδιοι σημειώνουν ότι οι ερωτήσεις και οι μορφές λόγου που προσκαλούν το παιδί να συμμετέχει μπορούν να του δώσουν χώρο να εκφράσει ανάγκες και ιδέες, ενώ οι εντολές έχουν περισσότερο ρυθμιστικό χαρακτήρα: έχουν στόχο να κατευθύνουν τη συμπεριφορά.

5 πράγματα που θυμούνται τα παιδιά στην ενηλικίωσή τους αν μεγάλωσαν με υποστηρικτικούς γονείς

Μερικές φορές λοιπόν μιλάς για να κάνεις το παιδί να κάνει κάτι και άλλες για να δεις τι σκέφτεται. Το μόνο βέβαιο είναι πώς χρειάζεται και τα δύο.

Μια οδηγία που σχετίζεται με αυτό που κάνει ήδη το παιδί είναι διαφορετική από μια συνεχή παρέμβαση σε κάθε του κίνηση. Έρευνα για τη θετική γονεϊκή συμπεριφορά και την ανάπτυξη της γλώσσας κάνει αυτή τη διάκριση: οι οδηγίες που συνδέονται άμεσα με το ενδιαφέρον και τη δραστηριότητα του παιδιού δεν είναι το ίδιο πράγμα με τις παρεμβατικές και ελεγκτικές οδηγίες που διακόπτουν συνεχώς τη δική του πρωτοβουλία.

Ο στόχος, λοιπόν, δεν είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που δεν ακούει ποτέ «κάνε αυτό» αλλά να μη χρειάζεται να του λες συνέχεια τι να κάνει.