Νέα έρευνα αποκαλύπτει πώς η αυστηρή πειθαρχία μπορεί να επηρεάσει το παιδί σου κατά την εφηβεία

Αν πιστεύεις ότι οι φωνές ή οι αυστηρές τιμωρίες είναι τρόποι για να βάλεις όρια στο παιδί σου, μια νέα μελέτη έρχεται να σε κάνει να δεις διαφορετικά τις συνέπειές τους. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Journal of Affective Disorders, οι σκληρές πρακτικές πειθαρχίας συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης και επιθετικής συμπεριφοράς κατά την εφηβεία.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές δεν εντόπισαν απλώς μια σχέση ανάμεσα στην αυστηρή ανατροφή και την ψυχική υγεία. Προσπάθησαν να καταλάβουν τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό ενός παιδιού όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Και φαίνεται πως οι έφηβοι παγιδεύονται σε έναν συνεχόμενο, εσωτερικό κύκλο θυμού και λύπης που δυσκολεύονται να διαχειριστούν.

Μια έφηβη εύχεται να μην υπήρχαν τα smartphones και νέα έρευνα δείχνει πως δεν είναι η μόνη

Όταν η αυστηρότητα γίνεται πηγή άγχους

Σε πολλές οικογένειες σε όλο τον κόσμο, η ψυχολογική πίεση - αλλά και η σωματική τιμωρία - εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως μέσα πειθαρχίας. Σε ορισμένες κοινωνίες, μάλιστα, αυτές οι πρακτικές θεωρούνται παραδοσιακά κομμάτι της γονεϊκής ευθύνης και της φροντίδας.

Οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν αυτή η πολιτισμική αποδοχή μπορεί να περιορίζει τις αρνητικές συνέπειες της αυστηρής ανατροφής ή αν τελικά η επίδρασή της παραμένει επιβαρυντική για την ψυχολογική ανάπτυξη των παιδιών. Για τον λόγο αυτό, αντί να εξετάσουν την κατάσταση σε μία μόνο χρονική στιγμή, παρακολούθησαν παιδιά για αρκετά χρόνια. Στόχος τους ήταν να δουν πώς οι εμπειρίες μέσα στην οικογένεια μπορούν να επηρεάσουν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο ένας έφηβος διαχειρίζεται τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις του.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε η μηρυκαστική σκέψη (rumination), δηλαδή η συνήθεια να επιστρέφεις ξανά και ξανά στις ίδιες δυσάρεστες σκέψεις, στα ίδια συναισθήματα και στις αιτίες τους, χωρίς να καταφέρνεις να βρεις λύση ή να προχωρήσεις.

Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, όταν μετά από έναν έντονο καβγά συνεχίζεις να σκέφτεσαι τι σου είπαν, γιατί συνέβη, πόσο άδικο ήταν και τι θα μπορούσες να είχες κάνει διαφορετικά. Όσο περισσότερο εγκλωβίζεσαι σε αυτόν τον κύκλο σκέψεων, τόσο δυσκολότερο γίνεται να αποστασιοποιηθείς από το συναίσθημα.

Οι ερευνητές ξεχώρισαν δύο βασικές μορφές αυτής της διαδικασίας.

Η μηρυκαστική σκέψη που συνδέεται με τη θλίψη αφορά την επίμονη ενασχόληση με συναισθήματα απώλειας, αδυναμίας, απογοήτευσης ή αναξιότητας. Η μηρυκαστική σκέψη που συνδέεται με τον θυμό, από την άλλη, επικεντρώνεται περισσότερο στην αδικία, στην απογοήτευση και στην επιθυμία για ανταπόδοση.

Με απλά λόγια, μπορεί είτε να μένεις παγιδευμένη στο «γιατί νιώθω τόσο άσχημα;» είτε στο «γιατί μου το έκαναν αυτό και πώς θα τους το ανταποδώσω;».

Νέα έρευνα συνδέει τη γονεϊκή συμπεριφορά στα 3 χρόνια με την ανάπτυξη του εγκεφάλου στην εφηβεία

Τι συνέβη στα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα

Οι ερευνητές παρακολούθησαν 878 μαθητές γυμνασίου στην Κίνα για διάστημα τριών ετών. Όταν τα παιδιά ήταν περίπου 12 ετών, συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς τους αντιμετώπιζαν τη συμπεριφορά τους. Στις πρακτικές που εξετάστηκαν περιλαμβάνονταν η ψυχολογική επιθετικότητα, ήπιες μορφές σωματικής τιμωρίας, όπως το τσίμπημα, αλλά και πιο σοβαρές μορφές σωματικής κακοποίησης, όπως η κλωτσιά. Έναν χρόνο αργότερα, οι μαθητές αξιολόγησαν πόσο συχνά εγκλωβίζονταν σε σκέψεις που σχετίζονταν με τη θλίψη ή τον θυμό. Τον τρίτο χρόνο, οι ερευνητές εξέτασαν τα συμπτώματα κατάθλιψης, αλλά και δύο διαφορετικές μορφές επιθετικότητας.

Η αντιδραστική επιθετικότητα αφορά το ξέσπασμα ως απάντηση σε μια απειλή, μια απογοήτευση ή μια κατάσταση που αντιλαμβάνεσαι ως άδικη. Η προδραστική επιθετικότητα, αντίθετα, είναι πιο συνειδητή και στοχευμένη και μπορεί να χρησιμοποιείται για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου στόχου ή την επιβολή στους άλλους.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά που βίωναν περισσότερη σκληρότητα στο σπίτι είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν τόσο επίμονες σκέψεις γύρω από τη θλίψη όσο και σκέψεις γύρω από τον θυμό. Στη συνέχεια, όμως, οι δύο αυτές διαδρομές φάνηκε να διαφοροποιούνται. Όσο περισσότερο ένα παιδί εγκλωβίζεται σε σκέψεις και συναισθήματα θλίψης, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εμφανίσει αργότερα συμπτώματα κατάθλιψης. Αντίστοιχα, όταν μένει για μεγάλο διάστημα παγιδευμένο σε σκέψεις θυμού και αδικίας, αυξάνεται ο κίνδυνος να εκδηλώσει αντιδραστική ή προδραστική επιθετικότητα.

Με άλλα λόγια, οι συνέπειες της σκληρής πειθαρχίας δεν σταματούν όταν τελειώσει το περιστατικό. Ένα παιδί μπορεί να συνεχίσει να επεξεργάζεται αυτό που συνέβη, επιστρέφοντας ξανά και ξανά στις σκέψεις και στα συναισθήματα που του προκάλεσε.

5 τρόποι να μεγαλώσεις έναν ανθεκτικό έφηβο σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα

Αγόρια και κορίτσια δεν φαίνεται να αντιδρούν πάντα με τον ίδιο τρόπο

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τα αγόρια και τα κορίτσια, εντόπισαν ορισμένες διαφορετικές τάσεις. Οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από το φύλο μπορεί να παίζουν ρόλο στον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται το στρες. Τα αγόρια συχνά μεγαλώνουν με την προσδοκία να δείχνουν δυνατά και να μην εκφράζουν εύκολα την ευαλωτότητά τους, γεγονός που μπορεί να κάνει τον θυμό και την επιθετικότητα πιο εύκολους τρόπους έκφρασης. Τα κορίτσια, από την άλλη, συχνά ενθαρρύνονται περισσότερο να είναι συναισθηματικά ευαίσθητα και να δίνουν έμφαση στις σχέσεις τους. Έτσι, μπορεί να έχουν μεγαλύτερη τάση να εσωτερικεύουν το στρες, βιώνοντάς το ως θλίψη.

Ωστόσο, στην πραγματική ζωή τα συναισθήματα σπάνια λειτουργούν μεμονωμένα. Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν όλες τις παραμέτρους μαζί, ο μηρυκασμός λύπης αναδείχθηκε ως ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου, καθώς προέβλεπε τόσο την κατάθλιψη όσο και την επιθετικότητα. Όταν ένας έφηβος εξαντλείται ψυχικά από τη συνεχή λύπη, χάνει την ικανότητα να ρυθμίζει τις παρορμήσεις του. Ειδικά για τα κορίτσια, η παρατεταμένη θλίψη που προκαλείται από την αυστηρή συμπεριφορά των γονιών φαίνεται να μπλέκεται με τη ματαίωση, αυξάνοντας τελικά την επιθετική συμπεριφορά.

Είναι η κατάθλιψη «κολλητική»; Η νέα έρευνα για τους εφήβους που ανατρέπει όσα ξέρεις

Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η αυστηρή ανατροφή προκαλεί από μόνη της κατάθλιψη ή επιθετικότητα. Οι ερευνητές βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν τα ίδια τα παιδιά, ενώ όλοι οι συμμετέχοντες προέρχονταν από ιδιωτικά σχολεία μιας συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής. Επιπλέον, δεν είχαν μετρήσει τα επίπεδα μηρυκαστικής σκέψης των παιδιών από την αρχή της έρευνας. Επομένως, δεν μπορούν να αποκλείσουν το ενδεχόμενο κάποια παιδιά να είχαν ήδη μεγαλύτερη τάση να εγκλωβίζονται σε αρνητικές σκέψεις.

Παρά τους περιορισμούς, τα ευρήματα στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η υπερβολική αυστηρότητα, οι φωνές και οι ποινές δεν «διορθώνουν» τη συμπεριφορά ενός παιδιού. Αντίθετα, δημιουργούν ένα εύθραυστο συναισθηματικό υπόβαθρο που μπορεί να συνοδεύει τον έφηβο για χρόνια. Η υιοθέτηση εναλλακτικών, θετικών μεθόδων παιδαγωγικής δεν είναι απλώς μια επιλογή επιείκειας, αλλά μια αναγκαία ασπίδα για την ψυχική υγεία των παιδιών.