Η φύση δείχνει ξανά τη δύναμή της: Τι προκάλεσε την καταστροφή στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ;

To πρωί της Τετάρτης 26 Αυγούστου, ένα μεγάλο τμήμα παγετώνα αποκολλήθηκε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων στα Ιμαλάια. Η τεράστια μάζα πάγου και βράχων έπεσε περίπου 1.200 μέτρα προς την κοιλάδα και μέσα σε ελάχιστο χρόνο πυροδότησε μια καταστροφική αλληλουχία γεγονότων στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ.

01

06

Νερό, λάσπη και βράχοι κινήθηκαν με τεράστια ορμή μέσα από την κοιλάδα του ποταμού Lhende Khola, παρασύροντας χωριά, σπίτια και υποδομές. Τουλάχιστον 160 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ σχεδόν 1.500 αγνοούνται σε Νεπάλ και Θιβέτ, ανάμεσά τους εκατοντάδες ξένοι τουρίστες. Τουλάχιστον 19 γέφυρες και περίπου 40 χιλιόμετρα δρόμων καταστράφηκαν, ενώ η στάθμη του ποταμού Trishuli φέρεται να ανέβηκε έως και εννέα μέτρα μέσα σε μόλις μισή ώρα.

Οι ωκεανοί «βράζουν»: Τι σημαίνει το νέο ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας στον πλανήτη

Οι εικόνες από τις πληγείσες περιοχές είναι δύσκολο να χωρέσουν σε αριθμούς. Ολόκληρες εκτάσεις έχουν καλυφθεί από λάσπη και συντρίμμια, την ώρα που σωστικά συνεργεία επιχειρούν με ελικόπτερα, drones και ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους για να εντοπίσουν επιζώντες.

Και κάπου εδώ γεννιέται αναπόφευκτα ένα μεγαλύτερο ερώτημα: Τι συμβαίνει στα Ιμαλάια και γιατί μια περιοχή που ήταν πάντα ευάλωτη στις φυσικές καταστροφές φαίνεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα και περισσότερους κινδύνους;

Πώς να κρατήσεις το σπίτι δροσερό χωρίς κλιματιστικό -6 tips που κάνουν τη διαφορά

Τι προκάλεσε τις φονικές πλημμύρες

Η αρχή της καταστροφής εντοπίζεται ψηλά στα Ιμαλάια. Σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες, ένα σημαντικό τμήμα του χαμηλότερου άκρου ενός παγετώνα αποκολλήθηκε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων και κατέπεσε προς την κοιλάδα.

Η Ευρώπη βυθίστηκε στο σκοτάδι για λίγα λεπτά: Οι viral εικόνες από την ολική έκλειψη Ηλίου

Στην πορεία του, ο πάγος παρέσυρε βράχους και άλλα υλικά, δημιουργώντας μια τεράστια χιονοστιβάδα πάγου και πετρωμάτων. Όταν έφτασε στον ποταμό Lhende στο Θιβέτ, περίπου 20 χιλιόμετρα από τα σύνορα με το Νεπάλ, τα φερτά υλικά φαίνεται πως δημιούργησαν προσωρινά ένα φυσικό φράγμα.

Όταν αυτό υποχώρησε, η συσσωρευμένη ποσότητα νερού απελευθερώθηκε με τεράστια δύναμη προς τα κατάντη. Το νερό πέρασε στον Lhende Khola, στη συνέχεια στον Bhote Koshi και στον Trishuli, προκαλώντας τις σαρωτικές πλημμύρες.

Αρχικά υπήρξαν πληροφορίες ότι ένας σεισμός μεγέθους 4,4 βαθμών είχε προκαλέσει την κατάρρευση. Ωστόσο, το USGS αναθεώρησε την εκτίμησή του, αναφέροντας ότι το σεισμικό σήμα προκλήθηκε από την ίδια την κατολίσθηση και όχι από σεισμό που προηγήθηκε.

Δεν γίνεται κάθε καλοκαίρι να χρειαζόμαστε νέους ήρωες πυροσβέστες

Γιατί το Νεπάλ είναι τόσο ευάλωτο στη δύναμη της φύσης;

Για να καταλάβουμε γιατί τέτοια φαινόμενα μπορούν να αποκτήσουν τόσο καταστροφικές διαστάσεις στο Νεπάλ, αρκεί να κοιτάξουμε τον χάρτη.Η χώρα βρίσκεται ανάμεσα στα Ιμαλάια και τις πεδιάδες που συνορεύουν με την Ινδία, με το τοπίο να αλλάζει δραματικά μέσα σε πολύ μικρές αποστάσεις. Από περίπου 60 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας στις πεδιάδες Terai, το έδαφος φτάνει μέχρι τα 8.848,86 μέτρα στην κορυφή του Έβερεστ.

Αυτές οι εξαιρετικά απότομες κλίσεις επιτρέπουν στο νερό, τη λάσπη και τους βράχους να κατεβαίνουν με τεράστια ταχύτητα. Παράλληλα, περισσότεροι από 6.000 ποταμοί και μικρότερα υδάτινα ρεύματα διασχίζουν τη χώρα, πολλά από τα οποία ξεκινούν από τα Ιμαλάια.
Και υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας. Τα Ιμαλάια είναι γεωλογικά «νεαρά» και εξακολουθούν να ανυψώνονται καθώς η ινδική τεκτονική πλάκα συγκρούεται με την ευρασιατική. Αυτό κάνει την περιοχή μία από τις πιο σεισμικά ενεργές στον κόσμο.

Και πού μπαίνει η κλιματική αλλαγή;

Το Νεπάλ ήταν ανέκαθεν μια χώρα εκτεθειμένη σε σεισμούς, πλημμύρες και κατολισθήσεις. Σήμερα όμως πάνω σε αυτή τη φυσική ευαλωτότητα προστίθεται ακόμη μία πίεση: Η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει σταδιακά το περιβάλλον των Ιμαλαΐων.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιταχύνουν την υποχώρηση των παγετώνων και μεταβάλλουν τις συνθήκες στα μεγάλα υψόμετρα. Καθώς οι παγετώνες υποχωρούν, μπορεί να σχηματιστούν παγετωνικές λίμνες πίσω από φυσικά φράγματα βράχων και φερτών υλικών. Αν αυτά καταρρεύσουν, τεράστιες ποσότητες νερού μπορούν να απελευθερωθούν ξαφνικά προς τις κοιλάδες.

Η θέρμανση του κλίματος και οι πιο έντονες βροχοπτώσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη σταθερότητα πάγου, βράχων και πλαγιών, ενισχύοντας ορισμένους από τους κινδύνους που ήδη υπάρχουν στην περιοχή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη κατάρρευση μπορεί να αποδοθεί αυτομάτως στην κλιματική αλλαγή. Για μια τέτοια σύνδεση χρειάζεται ειδική επιστημονική αξιολόγηση. Εκείνο που γνωρίζουμε, όμως, είναι ότι ένα θερμότερο κλίμα προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα κινδύνου σε ένα από τα πιο ευάλωτα ορεινά οικοσυστήματα του πλανήτη.

Όταν ένα φυσικό φαινόμενο μετατρέπεται σε καταστροφή

Υπάρχει, τέλος, και ο ανθρώπινος παράγοντας. Σε μια χώρα όπου η επίπεδη γη είναι περιορισμένη, πολλοί οικισμοί, δρόμοι και υποδομές έχουν αναπτυχθεί μέσα σε κοιλάδες και κοντά σε ποτάμια. Η αποψίλωση των δασών, η κατασκευή δρόμων σε απότομες πλαγιές και η άναρχη ανάπτυξη μπορούν να κάνουν ορισμένες περιοχές ακόμη πιο ευάλωτες.

Το Νεπάλ δεν μπορεί να σταματήσει την κίνηση των τεκτονικών πλακών, τους μουσώνες ή την εξέλιξη των παγετώνων. Μπορεί όμως να περιορίσει το ανθρώπινο κόστος. Γι' αυτό και τα τελευταία χρόνια επενδύει σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, παρακολούθηση των παγετώνων, χαρτογράφηση επικίνδυνων περιοχών και καλύτερη προετοιμασία απέναντι σε πολλαπλές φυσικές απειλές.

Γιατί αυτό που συνέβη στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να δημιουργηθεί ένα domino φυσικών φαινομένων: ένας παγετώνας καταρρέει, πάγος και βράχοι φράζουν έναν ποταμό, το φυσικό φράγμα σπάει και μέσα σε λίγα λεπτά το νερό κατεβαίνει προς κατοικημένες περιοχές με καταστροφική ορμή.