Καλό το άρωμα, η τσάντα, το κοστούμι αλλά να ξέρουμε και την κουλτούρα: 55 χρόνια χωρίς την Chanel
Το όνομά της κυκλοφορεί σήμερα -κυρίως- σαν badge κοινωνικής ανόδου και όχι σαν πολιτισμικό γεγονός. Chanel ως άρωμα, τσάντα, κοστούμι και όχι ως ιστορία, ρήξη, σκέψη. Η πολυτέλεια έγινε cosplay, καθαρισμένη από τις γωνίες της για να χωρά σε βιτρίνες και reels αφού η κουλτούρα αφαιρέθηκε -γιατί πουλάει πιο εύκολα έτσι. Η ριζοσπαστική γυναίκα που έκοψε κορσέδες και ανακάτεψε ρόλους, μετατράπηκε σε safe luxury και logo, παρότι η πραγματική Coco Chanel δεν ήταν ποτέ βολική αλλά αντιφατική, πολιτικά σκοτεινή και βαθιά μη instagrammable. Και κάπου εδώ μπερδεύτηκαν τα πράγματα: άλλο να ξέρεις τι φοράς και άλλο να το επιδεικνύεις. «Κάποιοι πιστεύουν ότι η πολυτέλεια είναι το αντίθετο της φτώχειας. Δεν είναι. Είναι το αντίθετο της χυδαιότητας».
Πενήντα πέντε χρόνια μετά τον θάνατο της Coco Chanel, το όνομά της εξακολουθεί να κυκλοφορεί παντού, αλλά όχι πάντα εκεί που ανήκει. Περισσότερο ως σύμβολο κοινωνικής ανόδου και λιγότερο ως πολιτισμικό αποτύπωμα, σαν να έχει αποσπαστεί από το ιστορικό του βάρος και να έχει μετατραπεί σε αντικείμενο καθαρής κατανάλωσης.
Αποστειρωμένο, γυαλισμένο, έτοιμο να φορεθεί χωρίς ερωτήσεις, χωρίς ανάγνωση, χωρίς καν την υποψία ότι κάποτε υπήρξε ρήξη και όχι απλώς στυλ.
Η Chanel σήμερα είναι άρωμα, τσάντα, κοστούμι. Ένα σύνολο από αντικείμενα που αποτελούν διαβατήριο σε έναν κόσμο κοινωνικής αποδοχής. Όμως η Chanel ως ιδέα, ως πρόταση ζωής, ως στάση απέναντι στο σώμα, στην εργασία, στη γυναικεία παρουσία, έχει σε μεγάλο βαθμό αφαιρεθεί. Και όχι σαφως επειδή ξεχάστηκε, αλλά διότι η αφαίρεση την κάνει πιο εύπεπτη, πιο ασφαλή, πιο κατάλληλη για βιτρίνες και reels.
Κι όμως, η γυναίκα πίσω από το όνομα δεν υπήρξε ποτέ βολική.
Γεννημένη στις 19 Αυγούστου του 1883 στο Σωμύρ, μεγαλωμένη σε ορφανοτροφείο, διαμορφωμένη από πειθαρχία, έλλειψη και πείσμα, δεν σχεδίασε μόδα για να ομορφύνει τη ζωή της, αλλά για να την αντέξει. Και αυτό είναι ίσως το πρώτο σημείο που χάνεται όταν η Chanel μετατρέπεται σε φετίχ. Γιατί η δική της κομψότητα δεν ξεκινούσε από την εικόνα, αλλά από την ανάγκη να κινείται μια γυναίκα ελεύθερα, να εργάζεται, να αναπνέει, να υπάρχει χωρίς να εγκλωβίζεται σε κορσέδες, υφασμάτινους ή κοινωνικούς.
Το jersey που χρησιμοποίησε όταν κανείς δεν το θεωρούσε άξιο υψηλής ραπτικής, τα ανδρικά στοιχεία που ενσωμάτωσε στο γυναικείο ντύσιμο, το μικρό μαύρο φόρεμα που δεν ήταν πρόταση θλίψης αλλά απελευθέρωσης, το ταγέρ που έδινε δομή χωρίς να φυλακίζει το σώμα. Όλα αυτά δεν ήταν αισθητικές επιλογές αλλά πολιτικές πράξεις. Απαντήσεις σε έναν κόσμο που ήθελε τη γυναίκα διακοσμητική, ακίνητη, σιωπηλή.
Η Chanel δεν μίλησε ποτέ για μόδα αποκομμένη από την κοινωνία.
Αντίθετα, κατάλαβε νωρίς ότι το τι φοράμε και το πώς ζούμε είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Γι’ αυτό και βρέθηκε κοντά σε ανθρώπους όπως ο Στραβίνσκι, ο Πικάσο, ο Κοκτώ. Όχι ως μούσα, αλλά ως ισότιμη δημιουργός. Αποφασισμένη να σπάσει κώδικες, όχι να τους υπηρετήσει. Και γι’ αυτό ακριβώς ο μύθος που φέρει το όνομά της δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα logo ή σε μια αισθητική υπογραφή.
Η σημερινή εμμονή με τη Chanel ως status symbol αποκαλύπτει, όμως, και κάτι βαθύτερο. Ένα κενό ανάμεσα στο fashion literacy και στο fashion flex. Ανάμεσα στη γνώση και στην επίδειξη. Γιατί άλλο είναι να φοράς κάτι γνωρίζοντας από πού προέρχεται και τι σηματοδοτεί και άλλο να το χρησιμοποιείς σαν πιστοποιητικό αξίας, σαν απόδειξη ότι ανήκεις, ότι τα κατάφερες, ότι βρίσκεσαι στη σωστή πλευρά του βλέμματος.
Κι εδώ ακριβώς προκύπτει το μεγάλο παράδοξο.
Ότι η Chanel, μια γυναίκα που απέρριψε την ιδέα της επίδειξης και μίλησε για την κομψότητα ως άρνηση, έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο επιδεικτικά brands του σύγχρονου κόσμου. Και όλο αυτό όχι επειδή το ίδιο το έργο της το απαιτεί, αλλά επειδή η αγορά έτσι λειτουργεί.
Και βέβαια, η Chanel δεν υπήρξε άγια, ούτε θα μπορούσε να είναι. Οι κατηγορίες για αντισημιτισμό και συνεργασία με τους Ναζί κατά τη διάρκεια της Κατοχής βαραίνουν την ιστορία της και δεν μπορούν να σβηστούν. Όμως ακριβώς αυτή η σκοτεινή πλευρά είναι που την καθιστά ανθρώπινη και όχι μύθο βιτρίνας. Γιατί οι προσωπικότητες που αλλάζουν τον κόσμο δεν είναι πάντα «καθαρές». Συχνά είναι αντιφατικές, προβληματικές, δύσκολες. Και γι’ αυτό ακριβώς επικίνδυνες για την απλοϊκή αφήγηση που προτιμά το marketing.
Όταν επέστρεψε το 1954, σε ηλικία που άλλες γυναίκες θεωρούνταν ήδη εκτός παιχνιδιού, δεν ζήτησε συγχώρεση ούτε επεδίωξε εξιλέωση.
Διεκδίκησε ξανά τον χώρο της. Επανέφερε το ταγέρ της. Επανέγραψε τους κανόνες. Απέδειξε ότι η ηλικία δεν είναι αισθητική παράμετρος αλλά κοινωνική κατασκευή. Και αυτό από μόνο του αποτελεί μια από τις πιο ριζοσπαστικές της πράξεις.
Πενήντα πέντε χρόνια μετά, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Chanel παραμένει επίκαιρη. Είναι αν εμείς παραμένουμε ικανοί να την αντέξουμε. Αν μπορούμε να τη δούμε πέρα από το φίλτρο της κατανάλωσης. Αν έχουμε τη διάθεση να αντιμετωπίσουμε την ιστορία της ολόκληρη και όχι αποσπασματικά. Αν είμαστε διατεθειμένοι να παραδεχτούμε ότι η μόδα χωρίς κουλτούρα είναι απλώς ακριβό περίβλημα και πολλές φορές με μπόλικο καθόλου.
Η Chanel δεν μας ζήτησε ποτέ να την αντιγράψουμε. Μας ζήτησε να σκεφτούμε, να αρνηθούμε, να επιλέξουμε. Και ίσως αυτό είναι το πιο άβολο κομμάτι του μύθου της. Ότι δεν αρκεί να τη φοράς. Πρέπει να τη διαβάζεις. Και αυτή η απαίτηση παραμένει βαθιά ριζοσπαστική, και πόσω μάλλον σήμερα!
Η Coco Chanel με δικά της λόγια
«Η μόδα δεν υπάρχει μόνο στα φορέματα, είναι στον ουρανό, στον δρόμο, έχει να κάνει με ιδέες, με τον τρόπο που ζούμε, με ό,τι συμβαίνει γύρω μας»
«Μην ξοδεύεις τον χρόνο σου χτυπώντας έναν τοίχο, ελπίζοντας να τον μετατρέψεις σε πόρτα»
«Ντύσου πρόχειρα και θα θυμούνται το ρούχο, ντύσου άψογα και θα θυμούνται τη γυναίκα»
«Για να είσαι αναντικατάστατος, πρέπει πάντα να είσαι διαφορετικός»
«Ζεις μόνο μία φορά, οπότε καλό είναι να είσαι και λίγο απολαυστικός»
«Η επιτυχία συνήθως έρχεται σε όσους δεν ξέρουν ότι η αποτυχία είναι αναπόφευκτη»
«Η απλότητα είναι το κλειδί κάθε αληθινής κομψότητας»
«Αν γεννήθηκες χωρίς φτερά, μην κάνεις τίποτα που να εμποδίσει την ανάπτυξή τους»
«Η ζωή μου δεν μου άρεσε, γι’ αυτό δημιούργησα τη δική μου»
«Δεν με νοιάζει τι σκέφτεσαι για μένα, δεν σκέφτομαι καθόλου εσένα»
«Δεν κάνω μόδα, είμαι η μόδα»
«Η μόδα αλλάζει, το στυλ όμως αντέχει»
«Μια γυναίκα που δεν φορά άρωμα, δεν έχει μέλλον»
«Ένα κορίτσι πρέπει να είναι δύο πράγματα, αυτό που θέλει και αυτό που είναι»
«Πού πρέπει να βάζει κανείς άρωμα, ρώτησε μια νεαρή γυναίκα, εκεί όπου θέλει να τη φιλήσουν»
«Δεν υπάρχει χρόνος για άψυχη μονοτονία, υπάρχει χρόνος για δουλειά και χρόνος για αγάπη, δεν περισσεύει τίποτα άλλο»
«Δεν κάνω μόδα, είμαι η μόδα»
«Από τη στιγμή που ξέρεις ότι οι άντρες είναι σαν παιδιά, ξέρεις τα πάντα»
«Δεν καταλαβαίνω πώς μια γυναίκα μπορεί να βγει από το σπίτι χωρίς να φροντίσει λίγο τον εαυτό της, έστω από ευγένεια, και ποτέ δεν ξέρεις, μπορεί να είναι η μέρα που θα συναντήσει το πεπρωμένο της, καλύτερα να είναι όσο πιο όμορφη γίνεται γι’ αυτό»
«Οι γυναίκες σκέφτονται όλα τα χρώματα εκτός από την απουσία χρώματος, το μαύρο τα έχει όλα, το λευκό επίσης, η ομορφιά τους είναι απόλυτη, είναι η τέλεια αρμονία»
«Μπορείς να είσαι πανέμορφη στα τριάντα, γοητευτική στα σαράντα και ακαταμάχητη για το υπόλοιπο της ζωής σου»
«Το καλύτερο χρώμα στον κόσμο είναι αυτό που σου πάει»
«Η κομψότητα είναι άρνηση»
«Κάποιοι πιστεύουν ότι η πολυτέλεια είναι το αντίθετο της φτώχειας, δεν είναι, είναι το αντίθετο της χυδαιότητας»
«Πόσες έγνοιες χάνει κανείς όταν αποφασίζει να μην είναι κάτι, αλλά να είναι κάποιος»
«Ο στολισμός, τι επιστήμη, η ομορφιά, τι όπλο, η σεμνότητα, τι κομψότητα»
«Ήθελα να δώσω στις γυναίκες ρούχα άνετα, που να κινούνται μαζί με το σώμα τους, μια γυναίκα είναι πιο κοντά στη γύμνια όταν είναι σωστά ντυμένη»
«Μια γυναίκα που κόβει τα μαλλιά της ετοιμάζεται να αλλάξει τη ζωή της»
Bloggers
