Η ψυχολογία εξηγεί γιατί όσοι μεγάλωσαν ως δυνατά παιδιά δυσκολεύονται να ξεκουραστούν ως ενήλικες
Ξέρεις εκείνη την περίεργη ενοχή που εμφανίζεται τη στιγμή που επιτέλους κάθεσαι;
Ο υπολογιστής κλειστός, το κινητό στο αθόρυβο, το σώμα εξαντλημένο κι όμως το μυαλό σου αρχίζει να φωνάζει: «Χάνεις χρόνο».
Η ψυχολογία πίσω από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις σχέσεις
Για κάποιους ανθρώπους, αυτό συμβαίνει σχεδόν κάθε φορά που προσπαθούν να ξεκουραστούν.
Αντί να σταματήσουν, σηκώνονται να καθαρίσουν την κουζίνα, απαντούν σε ένα «γρήγορο» επαγγελματικό email, τσεκάρουν αν είναι καλά ένα αδέρφι, στέλνουν μήνυμα σε μια αγχωμένη φίλη. Οτιδήποτε, αρκεί να μη μείνουν ακίνητοι.
Πολλοί από αυτούς μοιράζονται την ίδια παιδική ιστορία: ήταν «το δυνατό παιδί». Εκείνο που δεν έκλαιγε. Ο έφηβος που κρατούσε την οικογένεια όρθια. Ο μαθητής στον οποίο όλοι στηρίζονταν.
Χρόνια μετά, το σώμα σου έχει μεγαλώσει, το πρόγραμμά σου είναι γεμάτο αλλά το νευρικό σου σύστημα παραμένει σε κατάσταση συναγερμού. Το πιο δύσκολο; Συχνά δεν συνειδητοποιείς καν ότι αυτό συμβαίνει.
Όταν το να είσαι «η δυνατή» γίνεται δουλειά ζωής
Οι θεραπευτές βλέπουν ξανά και ξανά το ίδιο μοτίβο. Ένα παιδί αναλαμβάνει το συναισθηματικό βάρος που οι ενήλικες γύρω του δεν μπορούν να αντέξουν. Μαθαίνεις νωρίς ότι τα συναισθήματά σου είναι προαιρετικά, αλλά η χρησιμότητά σου αδιαπραγμάτευτη.
Έτσι μεγαλώνεις μετατρέποντας κάθε ήσυχη στιγμή σε «χρόνο παραγωγικότητας». Απ’ έξω φαίνεσαι υψηλής απόδοσης. Από μέσα, είσαι μονίμως σε επιφυλακή, περιμένοντας την επόμενη κρίση. Η ξεκούραση δεν μοιάζει δικαίωμα αλλά με ρίσκο.
Το νευρικό σου σύστημα έχει μάθει ότι ασφάλεια = να σε χρειάζονται.
Τι λέει η ψυχολογία
Η ψυχολογία έχει ονόματα γι’ αυτό: γονεοποίηση, υπερεπαγρύπνηση, χρόνια αυτάρκεια.
Όταν η αξία σου ως παιδί συνδέεται με το να είσαι ικανή και ψύχραιμη, ο εγκέφαλος μαθαίνει να κωδικοποιεί την ξεκούραση ως «επικίνδυνη» ή «εγωιστική».
Το σύστημα στρες μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο: συναγερμός → διόρθωση → ανακούφιση → επανάληψη, χωρίς χώρο για πραγματική αποκατάσταση.
Ως ενήλικη, δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις τις πραγματικές κρίσεις από το συνηθισμένο άγχος της ζωής. Το σώμα σου αντιδρά σε ένα ακατάστατο inbox σαν να έχει πάρει φωτιά το σπίτι. Γι’ αυτό ο ύπνος, τα αργά πρωινά ή το να πεις «όχι» μοιάζουν σχεδόν σωματικά άβολα.
Πώς να αρχίσεις να «ξεμαθαίνεις» το αντανακλαστικό του ποτέ-μη-σταματάς
Το πρώτο βήμα δεν είναι ένα spa ή ένα Σαββατοκύριακο εκτός πόλης.
Είναι να παρατηρήσεις τη στιγμή που το σώμα σου σφίγγεται όταν κάθεσαι. Εκείνη τη μικρή αιχμή πανικού. Τη σκέψη:
«Θα έπρεπε να κάνω κάτι».
Αντί να το πολεμήσεις, ονόμασέ το:
«Α, αυτός είναι ο παλιός μου συναγερμός της δυνατής».
Αυτό το μικρό όνομα δημιουργεί απόσταση ανάμεσα σε εσένα και το αντανακλαστικό.
Έπειτα, δοκίμασε μικρο-ξεκούραση, τόσο μικρή που δεν μπορείς να τη σαμποτάρεις:
δύο λεπτά κοιτάζοντας έξω από το παράθυρο,
τρεις αργές αναπνοές ανάμεσα σε emails,
60 δευτερόλεπτα ξαπλωμένη στο πάτωμα με το χέρι στο στήθος.
Μια συνηθισμένη παγίδα είναι να προσπαθείς να «βελτιστοποιήσεις» την ξεκούραση σαν ακόμη ένα project. Τέλεια πρωινή ρουτίνα, όμορφο ημερολόγιο, εφαρμογές ύπνου και μόλις παρεκκλίνεις λίγο, ξεκινά ο φαύλος κύκλος ντροπής.
Ας είμαστε ειλικρινείς: κανείς δεν το κάνει τέλεια κάθε μέρα.
Για όσες μεγάλωσαν δυνατές, η ξεκούραση συχνά ξεκινά αδέξια:
να σε παίρνει ο ύπνος με το κινητό στο χέρι,
να λες «όχι» άτσαλα και μετά να εξηγείς υπερβολικά,
να ακυρώνεις σχέδια, να νιώθεις ενοχές, αλλά να μην τα παίρνεις πίσω.
Αυτό το «τρεμούλιασμα» δεν είναι αποτυχία. Είναι επανακαλωδίωση.
«Όταν είσαι η δυνατή όλη σου τη ζωή, η ξεκούραση δεν θα μοιάζει φυσική στην αρχή. Θα μοιάζει με εξέγερση. Ο στόχος δεν είναι να ηρεμήσεις αμέσως, αλλά να μείνεις αρκετά ώστε το νευρικό σου σύστημα να μάθει ότι είσαι ασφαλής».
Ονόμασε τον ρόλο: «Έμαθα να είμαι η δυνατή. Δεν γεννήθηκα έτσι».
Δημιούργησε μια ζώνη “εκτός υπηρεσίας”: ένα δωμάτιο, μια καρέκλα, μια ώρα της ημέρας.
Ξεκίνα με πολύ μικρή ξεκούραση: 2–5 λεπτά.
Εξασκήσου στο να απογοητεύεις ήπια: μια καθυστερημένη απάντηση, ένα ευγενικό «δεν μπορώ».
Παρατήρησε το σώμα σου, όχι την απόδοσή σου.
Όταν η δύναμη χωρά και απαλότητα
Κάποια στιγμή συμβαίνει μια ήσυχη μετατόπιση. Συνειδητοποιείς ότι δεν χρειάζεται πια να αποδεικνύεις την αξία σου. Ότι η αγάπη δεν κερδίζεται με λυμένα προβλήματα και καταπιεσμένα δάκρυα.
Ίσως ξεκινά με μια απλή φράση: «Δεν μπορώ τώρα, ξεκουράζομαι».
Ή με το να αφήσεις κάποιον να σου φέρει σούπα αντί να πεις «όχι, είμαι καλά».
Η δύναμη παύει να είναι πανοπλία και γίνεται κάτι πιο απαλό. Πιο αναπνεύσιμο.
Bloggers
