Νέα δεδομένα για τον αυτοτραυματισμό στους νέους: Τι πρέπει να γνωρίζουμε

Μία μητέρα παρατηρεί πως τους τελευταίους μήνες ο 17χρονος γιος της εμφανίζει συχνά στους ώμους του ανεξήγητες πληγές κι έχει αρχίσει να τους καλύπτει, ακόμα και όταν ο καιρός είναι πιο ζεστός. Ένας πατέρας βρίσκει στο κομοδίνο της 20χρονης κόρης του, που είναι φοιτήτρια, ένα κοπίδι. Πίσω από τέτοιες εικόνες μπορεί να κρύβεται κάτι που πολλοί γονείς δυσκολεύονται ακόμη και να ονομάσουν: Ο αυτοτραυματισμός.

Ο αυτοτραυματισμός στους εφήβους και τις έφηβες αλλά και τους νέους ανθρώπους δεν είναι «αναζήτηση προσοχής», ούτε μια «φάση που θα περάσει». Συχνά αποτελεί έναν τρόπο διαχείρισης έντονων και δύσκολων συναισθημάτων, τα οποία δεν μπορούν να τα αντέξουν και να τα αντιμετωπίσουν κατάλληλα, όπως το άγχος και η ψυχική δυσφορία.

Τα σημάδια που χρειάζονται προσοχή

Σύμφωνα με έρευνα που διενεργήθηκε στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου», με πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF, τουλάχιστον 1 στους 6 νέους ανθρώπους 17-24 χρονών στη χώρα μας έχει αυτοτραυματιστεί, την ώρα που μόνο 1 στους 5 γονείς γνωρίζει πως το παιδί του/της αυτοτραυματίζεται και έχει συζητήσει γι’ αυτό μαζί του.

Τα σημάδια δεν είναι πάντα ορατά. Κάποιες φορές μπορεί να υπάρχουν ουλές, εκδορές ή εγκαύματα σε σημεία όπως οι ώμοι, τα χέρια και τα πόδια. Άλλες φορές, υπάρχουν συναισθηματικές και συμπεριφορικές αλλαγές: Πίεση, δυσφορία, θυμός, απόσυρση, απότομες μεταβολές στη διάθεση.

Όποια και να είναι τα σημάδια, αυτό που οφείλουμε να κάνουμε είναι να αποδεχτούμε αυτή τη δύσκολη κατάσταση, αποφεύγοντας τις τιμωρητικές συμπεριφορές, και να την προσεγγίσουμε με ψυχραιμία, ευαισθησία και, κυρίως, χωρίς κριτική. Ένας νέος άνθρωπος που αυτοτραυματίζεται δεν χρειάζεται επιπλέον ενοχές ή πίεση, αλλά να ξέρει ότι δεν είναι μόνος για να νιώσει και πάλι δυνατός. Εδώ ακριβώς είναι που συνειδητοποιούμε, για άλλη μία φορά, γιατί είναι απαραίτητοι οι ειδικοί.

Η πρώτη οργανωμένη δράση για την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα υλοποιείται το Εθνικό Πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη δύναμή σου», με πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF, ένα συνεκτικό πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης του αυτοτραυματισμού στους νέους. Στόχοι του προγράμματος είναι μεταξύ άλλων η προαγωγή της ψυχικής υγείας κι ευημερίας των νέων, η αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού με επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές και η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση όλων μας γύρω από αυτό το σοβαρό φαινόμενο.

Κεντρικό ρόλο σε αυτήν την προσπάθεια έχει το Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών παρέχοντας δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης, διάγνωσης, υποστήριξης και ατομικής ή και ομαδικής ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας στους νέους και τους γονείς τους. Αξίζει να σταθούμε στο ότι υπάρχει η δυνατότητα υποστήριξης εξ αποστάσεως μέσω τηλεψυχιατρικής καθώς έτσι μπορούν να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες του Κέντρου ακόμα και όσοι και όσες δεν μπορούν να μετακινηθούν ή βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές εκτός Αττικής.

Παράλληλα, η πρωτοβουλία επιχειρεί να μειώσει το κοινωνικό στίγμα γύρω από τον αυτοτραυματισμό, ενισχύοντας την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση μέσα από διάφορες δράσεις (π.χ. καλλιτεχνικές), αλλά και να ενισχύσει τις δεξιότητες αναγνώρισης και έγκαιρης παρέμβασης σε επαγγελματίες υγείας και σε ειδικούς ψυχικής υγείας.

Γιατί πίσω από ένα σημάδι στο σώμα μπορεί να υπάρχει ένας νέος άνθρωπος που προσπαθεί να διαχειριστεί κάτι που τον πιέζει και τον «βαραίνει» ψυχικά. Το πρώτο βήμα για να τον βοηθήσουμε είναι να αναγνωρίσουμε τα σημάδια, να τον ακούσουμε πραγματικά και να είμαστε δίπλα του σε κάθε του βήμα.

*Η Εθνική Δράση χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU