8 κομψοί τρόποι να απαντάς όταν δέχεσαι επίθεση

Η ψυχολογία του να υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου χωρίς να γίνεσαι αμυντική: Το να δέχεσαι επίθεση είναι μία από τις πιο παλιές εμπειρίες που γνωρίζει το νευρικό σου σύστημα.

Κάποτε, αν κάποιος ή κάτι σε απειλούσε, έπρεπε να αντιδράσεις αμέσως για να προστατευτείς. Δεν υπήρχε χρόνος για σκέψη. Ο εγκέφαλός σου έμαθε να αναγνωρίζει τον κίνδυνο και να αντεπιτίθεται πριν καν επεξεργαστεί τι πραγματικά συμβαίνει.

Σήμερα, όμως, οι «επιθέσεις» είναι διαφορετικές. Μπορεί να έρθουν σε μια επαγγελματική συνάντηση, μέσα από ένα μήνυμα, σε ένα οικογενειακό τραπέζι ή σε ένα email που είναι ευγενικό στην επιφάνεια αλλά γεμάτο αιχμές.

Το σώμα σου, όμως, αντιδρά σαν να βρίσκεται ακόμα σε κατάσταση κινδύνου. Ακούει τον τόνο της φωνής, ενεργοποιεί τους ίδιους αμυντικούς μηχανισμούς και αρχίζει να ετοιμάζει την αντεπίθεση πριν καν ολοκληρωθεί η πρόταση του άλλου.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μην υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου. Είναι να το κάνεις χωρίς να αφήνεις τις αυτόματες αντιδράσεις να παίρνουν τον έλεγχο.

1. Ζήτησε από τον άλλον να το επαναλάβει

Μια απλή φράση, όπως «Μπορείς να το πεις άλλη μία φορά;», μπορεί να αλλάξει εντελώς τη δυναμική μιας συζήτησης.

Δεν είναι ένας τρόπος να κερδίσεις χρόνο ούτε μια έξυπνη τακτική καθυστέρησης. Είναι ένας τρόπος να δώσεις στον άλλον την ευκαιρία να ακούσει πραγματικά τι μόλις είπε.

Όταν κάποιος μιλάει παρασυρμένος από θυμό ή ένταση, συχνά δεν αντιλαμβάνεται τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται. Τη δεύτερη φορά, όμως, οι περισσότεροι μαλακώνουν τον τόνο τους, αφαιρούν τις υπερβολές και διατυπώνουν την κριτική τους πιο ψύχραιμα.

Δεν χρειάζεται να τους αντικρούσεις. Αρκεί να τους βοηθήσεις να ακούσουν τον ίδιο τους τον εαυτό.

2. Συμφώνησε μόνο με το μέρος που είναι αληθινό

Σχεδόν κάθε επίθεση περιέχει δύο στοιχεία: ένα πραγματικό γεγονός και μια γενίκευση για τον χαρακτήρα σου.

«Άργησες, άρα δεν σέβεσαι τον χρόνο μου», «Ξέχασες να πάρεις τηλέφωνο, άρα δεν σκέφτεσαι ποτέ κανέναν άλλο.»

Μην μπεις στη διαδικασία να αντικρούσεις και τα δύο. Αναγνώρισε μόνο το γεγονός. «Έχεις δίκιο, άργησα» και σταμάτα εκεί.

Χωρίς «αλλά», χωρίς εξηγήσεις, χωρίς να προσπαθήσεις να αποδείξεις τι άνθρωπος είσαι.

Ο ψυχολόγος Manuel Smith ονόμασε αυτή την τεχνική fogging («ομίχλη»). Φαντάσου ότι η κριτική πέφτει πάνω σε μια πυκνή ομίχλη: το αληθινό μέρος μένει, ενώ οι υπερβολές χάνονται μέσα της.

3. Δείξε περιέργεια αντί να κλειστείς σε άμυνα

Είναι δύσκολο να είσαι πραγματικά περίεργη και ταυτόχρονα απόλυτα αμυντική. Αντί να απαντήσεις αμέσως, δοκίμασε να κάνεις μια ειλικρινή ερώτηση.

«Τι σε έκανε να το δεις έτσι»; «Πώς θα ήθελες να το είχα χειριστεί»;

Δεν σημαίνει ότι συμφωνείς με όσα ακούς. Απλώς μετατρέπεις μια σύγκρουση σε συζήτηση.

Συνήθως, όταν ο άλλος αναγκάζεται να εξηγήσει τι πραγματικά εννοεί, ο θυμός του αρχίζει να υποχωρεί. Είναι δύσκολο να παραμένεις έξαλλος όταν πρέπει να εξηγήσεις ήρεμα τη θέση σου.

4. Καθυστέρησε επίτηδες την απάντησή σου

Δύο δευτερόλεπτα αρκούν. Τόσο χρειάζεται το νευρικό σου σύστημα για να αντιληφθεί ότι ενεργοποιήθηκε η άμυνα.

Η πρώτη παρόρμηση είναι να απαντήσεις αμέσως, πριν «περάσει» η κατηγορία. Όμως αυτή η βιασύνη είναι συνήθως προϊόν του φόβου, όχι της δύναμης.

Σε όσους παρακολουθούν τη συζήτηση, η γρήγορη απολογία ή η άμεση αντίδραση συχνά μοιάζει με ενοχή. Αντίθετα, μια μικρή παύση δείχνει αυτοκυριαρχία. Κοίταξε τον συνομιλητή σου, πάρε μία βαθιά ανάσα και μετά απάντησε. Πολλές φορές, η παύση είναι πιο δυνατή από τα ίδια τα λόγια.

5. Περιέγραψε αυτό που συμβαίνει, όχι τον άνθρωπο απέναντί σου

Μερικές φορές, η πιο αποτελεσματική κίνηση είναι να περιγράψεις τη δυναμική της συζήτησης αντί να χαρακτηρίσεις τον άλλον. Μπορείς να πεις:

«Νομίζω ότι αυτή η συζήτηση έχει μετατραπεί σε προσωπική επίθεση και δεν πιστεύω ότι αυτό βοηθά κανέναν» ή «Έχω την αίσθηση ότι δεν μιλάμε πλέον για το αρχικό θέμα.»

Ο νευροεπιστήμονας Matthew Lieberman, από το UCLA, έχει δείξει ότι όταν ονομάζεις αυτό που συμβαίνει, μειώνεται η ένταση που δημιουργεί ο εγκέφαλος απέναντι στην απειλή.

Δίνοντας όνομα στη δυναμική της στιγμής, βοηθάς τόσο τον εαυτό σου όσο και τον συνομιλητή σου να βγουν από τον αυτόματο πιλότο.

6. Απάντησε στην κριτική που θα ήθελες να είχε κάνει

Κάτω από τις υπερβολές και τον θυμό, συνήθως υπάρχει ένας μικρός πυρήνας αλήθειας. Εστίασε σε αυτόν.

Οι φιλόσοφοι ονομάζουν αυτή τη στάση «αρχή της φιλανθρωπίας» (principle of charity): προσπαθείς πρώτα να διατυπώσεις την πιο λογική και δίκαιη εκδοχή του επιχειρήματος του άλλου πριν απαντήσεις. Μπορείς, για παράδειγμα, να πεις:

«Ακούω ότι σε ενόχλησε το γεγονός πως δεν επικοινώνησα ξανά μαζί σου και έχεις δίκιο, θα έπρεπε να το είχα κάνει νωρίτερα.»

Οι χαρακτηρισμοί και οι υπερβολές μένουν χωρίς τροφή και σταδιακά χάνουν τη δύναμή τους.

Αυτό λειτουργεί μόνο όταν είσαι ειλικρινής. Αν το κάνεις ειρωνικά, ο άλλος θα το εκλάβει ως νέα επίθεση.

7. Μην αισθανθείς ότι πρέπει πάντα να απολογηθείς

Δεν χρειάζεται κάθε κατηγορία να συνοδεύεται από μια εξήγηση ή μια απολογία. Μερικές φορές, η πιο δυνατή απάντηση είναι η ήρεμη σιωπή. Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή τη στάση μη συμπληρωματική συμπεριφορά.

Συνήθως οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στον θυμό με θυμό και στην επιθετικότητα με επιθετικότητα. Όταν εσύ δεν ακολουθήσεις αυτό το μοτίβο, ο κύκλος της σύγκρουσης διακόπτεται.

Μπορεί να αρκεστείς σε μια φράση όπως: «Σε ευχαριστώ που μου είπες πώς νιώθεις». Χωρίς απολογία. Χωρίς άμυνα. Χωρίς αντιπαράθεση.

Πολύ συχνά, αυτή η στάση αποφορτίζει περισσότερο την ένταση από δεκάδες επιχειρήματα.

8. Φύγε χωρίς να χρειαστεί να πεις την τελευταία κουβέντα

Υπάρχουν συγκρούσεις που δεν κερδίζονται μέσα στη συζήτηση. Κερδίζονται όταν αποφασίζεις να αποχωρήσεις.

Μπορείς να πεις απλά:

«Θα απομακρυνθώ για τώρα και θα το συζητήσουμε άλλη στιγμή».

Δεν σημαίνει ότι παραδέχεσαι πως ο άλλος έχει δίκιο. Δεν σημαίνει ότι δεν μπορείς να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Σημαίνει ότι επιλέγεις να μη συνεχίσεις να ξοδεύεις την ενέργειά σου σε μια συζήτηση που δεν οδηγεί πουθενά.

Η μεγαλύτερη παγίδα είναι να θελήσεις να πεις «μία τελευταία κουβέντα» πριν φύγεις. Συνήθως, αυτή η τελευταία φράση είναι που ξαναφουντώνει τη σύγκρουση. Μερικές φορές, το πιο ξεκάθαρο όριο είναι η ίδια η αποχώρησή σου. Δεν χρειάζεται καμία επιπλέον εξήγηση.