Doomscrolling: Τα σημάδια που δείχνουν ότι οι ψηφιακές συνήθειες ενός παιδιού το επηρεάζουν

Δεν πρόκειται απλώς για πολύ χρόνο στο κινητό, αλλά για μια συνήθεια που μπορεί να σε «τραβάει» σε μια συνεχή ροή πληροφορίας, την οποία, τις περισσότερες φορές, δεν μπορείς να σταματήσεις εύκολα ή να διαχειριστείς. Μια συνήθεια που, στην ουσία, δεν αφορά μόνο στον χρόνο μπροστά στην οθόνη, αλλά κυρίως στον τρόπο που το περιεχόμενο επηρεάζει τη σκέψη και τη διάθεσή σου.

Όπως καταλαβαίνεις, μία τέτοια συνήθεια γίνεται ακόμα πιο επικίνδυνη όταν μιλάμε για παιδιά και εφήβους. Βλέπεις, στην εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή (12–25 ετών), όπου ο εγκέφαλος και οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες βρίσκονται σε φάση ταχείας ωρίμανσης, αυτή η συνήθεια συνδέεται με δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης και με αλλαγές στη ρύθμιση της προσοχής, της ανταμοιβής και του στρες.

Για αυτό και το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με τη UNICEF, στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης για την Προαγωγή της Υγείας των Παιδιών και των Οικογενειών τους και του πυλώνα «ΡΙΣΠΕΚΤ Στη Ζωή Σου», δίνει έμφαση στην ενημέρωση γύρω από τις ψηφιακές συνήθειες και το πώς αυτές επηρεάζουν την καθημερινότητα των νέων.

Τι είναι το doomscrolling;

Στην πραγματικότητα, ορίζεται ως η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου (συχνά μέσω ροών κοινωνικών δικτύων) που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής. Τα τελευταία χρόνια, η έννοια έχει διευρυνθεί και πλέον χρησιμοποιείται για να περιγράφει κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού ή αυτοκαταστροφικού scrolling, ανεξάρτητα από το αν το περιεχόμενο είναι αρνητικό ή ουδέτερο.

Μάλιστα, αυτό που κάνει το φαινόμενο ιδιαίτερα ανθεκτικό είναι ο συνδυασμός δύο παραγόντων. Από τη μία πλευρά, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι σχεδιασμένες ώστε να κρατούν την προσοχή του χρήστη για όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο. Από την άλλη, ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει φυσική τάση να δίνει μεγαλύτερη προσοχή σε απειλές και αρνητικά ερεθίσματα, κάτι που ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτήν τη συμπεριφορά.

Κάπως έτσι, γίνεται κατανοητό πως ένα τέτοιο φαινόμενο μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερο τον τρόπο που αισθάνονται και λειτουργούν τα παιδιά και οι έφηβοι μέσα στην ημέρα. Συγκεκριμένα, η συνεχής έκθεσή τους σε αγχωτικό ή αρνητικό περιεχόμενο μπορεί να ενισχύσει το άγχος ή να οδηγήσει σε συναισθηματική κόπωση, ακόμα και όταν δεν υπάρχει προφανής εξωτερικός λόγος.

Ένα ακόμα βασικό πεδίο που επηρεάζεται είναι ο ύπνος. Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να χαλαρώσουν το βράδυ, καθώς το μυαλό τους παραμένει σε εγρήγορση από όσα έχουν ήδη δει στις οθόνες. Παράλληλα, η συνεχής εναλλαγή έντονων ερεθισμάτων μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, κάνοντας πιο δύσκολες δραστηριότητες όπως το διάβασμα ή η παρακολούθηση του μαθήματος στο σχολείο.

Σημάδια που μπορούν να παρατηρήσουν γονείς και εκπαιδευτικοί

Όταν ένα παιδί κάνει υπερβολικό doomscrolling, οι αλλαγές στη συμπεριφορά δεν είναι πάντα άμεσες, αλλά σταδιακές. Μπορεί, για παράδειγμα, να εμφανίζει αυξημένο άγχος ή να αποσύρεται από κοινωνικές επαφές μετά τη χρήση του κινητού.

Στο σχολείο, αυτό συχνά μεταφράζεται σε δυσκολία συγκέντρωσης, μειωμένη συμμετοχή στο μάθημα ή πτώση στην απόδοση. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα παιδιά δεν συνδέουν αυτή την εμπειρία με τη χρήση του κινητού, αλλά τη βιώνουν ως «βαρεμάρα» ή γενική αδυναμία συγκέντρωσης, κάτι που μπορεί να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την αναγνώριση του προβλήματος.

Τρόποι αντιμετώπισης

Παρότι το doomscrolling αποτελεί χαρακτηριστικό της ψηφιακής εποχής, υπάρχουν τρόποι να περιοριστεί, τόσο από τα ίδια τα παιδιά όσο και από το περιβάλλον τους. Σύμφωνα με το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ Στη Ζωή Σου», η πιο αποτελεσματική προσέγγιση δεν είναι η απαγόρευση των κινητών, αλλά η καθοδήγηση και η κατανόηση.

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν μέσα από ανοιχτές, καθημερινές συζητήσεις για το τι βλέπουν τα παιδιά online και πώς αυτό τα επηρεάζει συναισθηματικά, δημιουργώντας ένα κλίμα εμπιστοσύνης χωρίς κριτική. Παράλληλα, μικρές αλλαγές στην καθημερινή ρουτίνα, όπως όρια στη χρήση του κινητού πριν τον ύπνο και ενίσχυση δραστηριοτήτων εκτός οθόνης, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την υπερβολική έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις.

Στο σχολείο, επίσης, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμβάλουν ενισχύοντας τον ψηφιακό γραμματισμό και βοηθώντας τους μαθητές να ξεχωρίζουν την ενημέρωση από την υπερκατανάλωση πληροφορίας.

Γιατί, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να απομακρυνθούν τα παιδιά από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά να μάθουν να κινούνται μέσα σε αυτόν με τρόπο που δεν επιβαρύνει την ψυχική τους ισορροπία. Και προγράμματα όπως το «ΡΙΣΠΕΚΤ Στη Ζωή Σου» ανοίγουν τον δρόμο προς τον ψηφιακό γραμματισμό και την απομάκρυνση από συνήθειες όπως είναι το doomscrolling.

*Η Εθνική Δράση χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU