Οκτώ ερωτήσεις και απαντήσεις για όλα όσα θέλουν να ξέρουν οι γονείς για το doomscrolling

Πόσες φορές έχετε «πιάσει» το παιδί σας να είναι απορροφημένο στο κινητό ή το τάμπλετ του και να βλέπει ειδήσεις και το ένα βίντεο, το ένα reel, το ένα post μετά το άλλο χωρίς να σταματάει; Και πόσες φορές έχετε παρατηρήσει πως μπορεί να αισθάνεται άβολα, ακόμα και κάπως θλιμμένο ή ανήσυχο όσο παρακολουθεί/διαβάζει αυτό το περιεχόμενο, και παρόλα αυτά να μην μπορεί να απομακρυνθεί από την οθόνη που κρατάει στα χέρια του; Μάλλον πολλές.

Αν αναρωτιέστε αν έχει κάποιο όνομα αυτή η συνήθεια, η απάντηση είναι καταφατική: doomscrolling. Όσο για το αν είναι τόσο σοβαρή όσο φαίνεται από το όνομά της, η απάντηση είναι πάλι καταφατική. Σύμφωνα με τους ειδικούς, το doomscrolling συνδέεται με δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης και αλλαγές στη ρύθμιση της προσοχής, της ανταμοιβής και του στρες ειδικά κατά τη διάρκεια της εφηβείας και της νεαρής ενήλικες ζωής (12-25 χρονών), όποτε ο εγκέφαλος και οι ψυχοκοινωνικές δεξιότητες βρίσκονται σε φάση γρήγορης ωρίμανσης.

Έτσι, το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF υλοποιεί την Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, με το Εθνικό Πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ Στη Ζωή Σου», με στόχο να ευαισθητοποιήσει και να ενημερώσει το κοινό γύρω από τις ψηφιακές συνήθειες των νέων και τον αντίκτυπο που έχουν. Και επειδή είμαστε ότι οι απορίες είναι πολλές, συγκεντρώσαμε εδώ μερικές SOS ερωτήσεις και απαντήσεις για το doomscrolling.

#1 Τι είναι το doomscrolling;

Το doomscrolling είναι η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου, συχνά μέσω ροών κοινωνικών δικτύων, που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής. Αξίζει να σημειώσουμε πως τα τελευταία χρόνια η έννοια έχει διευρυνθεί και πλέον χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού ή αυτοκαταστροφικού scrolling, ανεξάρτητα από το αν το περιεχόμενο είναι αρνητικό ή ουδέτερο.

#2 Σε ποιες ηλικίες παρατηρείται;

Το doomscrolling παρατηρείται συχνότερα στους εφήβους όμως μπορεί να επηρεάσει ακόμη και παιδιά 10 – 11 χρονών, από την ηλικία δηλαδή που αρχίζουν να χρησιμοποιούν ανεξάρτητα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή εφαρμογές ενημέρωσης.

#3 Πώς μπορώ να καταλάβω αν το παιδί μου κάνει υπερβολικό doomscrolling;

Αυξημένο άγχος ή ευερεθιστότητα, δυσκολίες στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση στο σχολείο, πεσμένη διάθεση μετά από χρόνο στο κινητό και αντίδραση ή η απροθυμία να απομακρυνθεί από τις συσκευές είναι κάποια από τα σημάδια που «δείχνουν» προς την κατεύθυνση του doomscrolling.

#4 Αν κάνουμε κι εμείς doomscrolling, αυτό μπορεί να επηρεάσει και το παιδί;

Η αλήθεια είναι πως είναι πιθανό καθώς τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις συναισθηματικές καταστάσεις και στις συνήθειες των γονιών τους. Υπάρχει, όμως, ένα ισχυρό εργαλείο: το παράδειγμα των συνηθειών που θέλουμε να καλλιεργήσουμε, με τρόπο ορατό και ειλικρινή. Το να παραδεχτούμε στο παιδί μας πως και για εμάς δεν είναι εύκολο το να σταματήσουμε το doomscrolling συχνά έχει μεγαλύτερη επίδραση από το να κάνουμε πως είναι κάτι που δεν μας «αγγίζει».

#5 Υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στο doomscrolling και το άγχος;

Για κάποιους νέους ανθρώπους, η αλήθεια είναι πως, ναι, το doomscrolling συνδέεται με προϋπάρχον άγχος, καθώς η συνεχής αναζήτηση λειτουργεί ως ένας τρόπος να νιώσουν ότι έχουν κάποιον έλεγχο σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα.

#6 Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου;

Αρχικά, είναι σημαντικό να συζητήσουμε για το doomscrolling με το παιδί μας και να θέσουμε όρια, όχι να το απαγορεύσουμε. Γι’ αυτό προσεγγίζουμε το θέμα όχι με κριτική διάθεση αλλά με περιέργεια. Μία ερώτηση όπως «Παρατήρησα ότι κάποιες φορές φαίνεσαι στεναχωρημένος/η μετά το scrolling, τι είδους πράγματα έβλεπες;» μπορεί να «ξεκλειδώσει» τη συζήτηση. Σε πιο πρακτικό επίπεδο, μερικές κινήσεις μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά όπως το να καθιερώσουμε κοινά συμφωνημένες ώρες χωρίς οθόνες (π.χ. κατά το φαγητό ή πριν τον ύπνο) και το να δώσουμε εμείς το παράδειγμα στα παιδιά μας αφήνοντας τις κινητές συσκευές έξω από το υπνοδωμάτιο.

#7 Πρέπει να χρησιμοποιούμε γονικούς ελέγχους;

Οι γονικοί έλεγχοι μπορούν να είναι χρήσιμοι, ειδικά για μικρότερα παιδιά, όμως λειτουργούν καλύτερα όταν συνδυάζονται με ανοιχτή επικοινωνία και όχι ως υποκατάστατό της. Οι έφηβοι, δε, είναι πιθανότερο να δεχτούν όρια που έχουν συμφωνηθεί από κοινού παρά σε περιορισμούς που τους επιβάλουμε εμείς.

#8 Πότε πρέπει να απευθυνθώ σε ειδικό;

Αν το παιδί παρουσιάζει επίμονες ενδείξεις άγχους, κατάθλιψης, διαταραχών ύπνου ή κοινωνικής απομόνωσης που φαίνεται να σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου, αξίζει να απευθυνθούμε στον οικογενειακό μας γιατρό ή έναν/μία επαγγελματία ψυχικής υγείας για να μας υποστηρίξει αποτελεσματικά.

Τελικά, η πρόληψη ξεκινά από την ενημέρωση και την κατανόηση. Και προγράμματα όπως το «ΡΙΣΠΕΚΤ Στη Ζωή Σου» βοηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση.

*Η Εθνική Δράση χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU