Πριν γίνει η βία πράξη, τι έχουμε μάθει στα αγόρια για τον θυμό, την απόρριψη και το «όχι»;

Πόσο συχνά ακούμε τον τελευταίο καιρό για περιστατικά βίας μεταξύ εφήβων; Και πόσο σχεδόν αυθόρμητα γεννιούνται πολλά ερωτήματα, όπως: Τι συμβαίνει τα τελευταία χρόνια; Γιατί βλέπουμε αγόρια αλλά και κορίτσια να εκφράζουν τόσο έντονα την επιθετικότητά τους; Τι τους συμβαίνει; Μήπως δεν μπορούν να διαχειριστούν τον θυμό, την απόρριψη ή ένα «όχι» που πιθανά θα ακούσουν; Μήπως ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώνουμε σήμερα τα παιδιά, σε αρκετές περιπτώσεις πιο προστατευτικά και με μικρότερη έκθεση και ανοχή στη ματαίωσή τους, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες; Μήπως, στην προσπάθειά μας να τα προστατεύσουμε, δεν τους δίνουμε πάντα αρκετές ευκαιρίες να μάθουν ότι στη ζωή δεν μπορούν να γίνονται όλα όπως τα θέλουν;

Παράλληλα, αναρωτιόμαστε για τον ρόλο που παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η συνεχής διαδικτυακή έκθεση και ο τρόπος επικοινωνίας μέσα από μια οθόνη. Επηρεάζουν άραγε τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι σχετίζονται μεταξύ τους; Τι συμβαίνει με την ενσυναίσθηση, την ικανότητα δηλαδή να αναγνωρίζουν ότι απέναντί τους υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος, με δικά του συναισθήματα, σκέψεις, ανάγκες και όρια;

5 «αθώα» ψέματα που λες στην κόρη σου για τα αγόρια (και πρέπει να σταματήσεις να το κάνεις)

Μήπως είναι η ώρα λοιπόν να αναρωτηθούμε τι βρίσκεται πίσω από αυτά τα βίαια εφηβικά ξεσπάσματα και να μην εστιάζουμε τόσο πολύ στην πράξη; Ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί ένας έφηβος ή μία έφηβη αντέδρασε βίαια, τι προηγήθηκε του ξεσπάσματος και πώς έφτασε μέχρι αυτό το σημείο. Πώς βίωσε μια απόρριψη, μια προσβολή ή ένα «όχι»; Ένιωσε αδικία, φόβο, αδυναμία, ντροπή ή ταπείνωση; Και, κυρίως, έχει μάθει ποτέ τι μπορεί να κάνει με όλα αυτά τα συναισθήματα;

Εδώ ακριβώς βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο ουσιαστικά ερωτήματα για εμάς τους ενήλικες: έχουμε μάθει άραγε στα παιδιά μας πώς να διαχειρίζονται τον θυμό τους; Και δεν εννοώ να τα μάθουμε να μην θυμώνουν. Ο θυμός είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα, το οποίο μπορεί να μας πληροφορεί ότι κάτι μας απειλεί, μας αδικεί, μας ματαιώνει ή παραβιάζει τα όριά μας. Το σημαντικό είναι τι κάνουμε με αυτό το συναίσθημα και με ποιον τρόπο επιλέγουμε να το εκφράσουμε.

Πιο απλά, έχει μάθει ότι στη ζωή θα υπάρξουν και δύσκολες εμπειρίες; Ότι μία φιλία ή ένας έρωτας μπορεί να φτάσουν στο τέλος τους; Ότι κάποιος μπορεί να τον απορρίψει ή να τον αφήσει στο περιθώριο, με λόγο ή ακόμη και χωρίς να του εξηγήσει το γιατί; Ότι μπορεί να συναντήσει ανθρώπους που θα λειτουργήσουν χειριστικά ή θα του φερθούν άδικα;

Το σημαντικό, λοιπόν, δεν είναι να προσπαθήσουμε να απαλλάξουμε τα παιδιά μας από κάθε δύσκολη εμπειρία ούτε να τα μεγαλώσουμε μέσα σε μια προστατευτική «γυάλα». Είναι να είμαστε δίπλα τους, ώστε σταδιακά να μάθουν ότι μπορούν να βιώσουν τη ματαίωση, την απογοήτευση και την απόρριψη χωρίς να καταρρεύσουν και χωρίς να χρειάζεται να στραφούν στην επιθετικότητα. Να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν ψυχική ανθεκτικότητα, αλλά και την ικανότητα να αναγνωρίζουν, να εκφράζουν και να ρυθμίζουν τα δύσκολα συναισθήματά τους.

Και αν όλα τα παραπάνω αφορούν γενικότερα τους εφήβους, χρειάζεται να σταθούμε λίγο περισσότερο στα αγόρια, λόγω της μεγάλης σημασίας να κατανοήσουμε τι τα έχουμε μάθει πώς «επιτρέπεται» από μικρά για το πώς «πρέπει» να νιώθουν και να εκφράζονται.

Ένα συγκλονιστικό βίντεο ΑΙ έδωσε ξανά «φωνή» στα θύματα της έμφυλης βίας

Ας σκεφτούμε κάτι πολύ απλό. Τι ακούει ένα αγόρι όταν φοβάται, όταν κλαίει, όταν ντρέπεται ή όταν πληγώνεται; «Κορίτσι είσαι και κλαις;», «οι άντρες δεν κλαίνε», «να είσαι δυνατός», «μην αφήνεις κανέναν να σε πατάει».

Μπορεί αυτές οι φράσεις να μας φαίνονται αθώες ή να πιστεύουμε ότι ανήκουν σε άλλες εποχές. Ακόμη όμως και όταν δεν λέγονται ακριβώς έτσι, το μήνυμα μπορεί να παραμένει το ίδιο: μην δείχνεις ότι είσαι ευάλωτος. Και κάπως έτσι, αρκετά αγόρια μαθαίνουν ότι πρέπει να είναι δυνατά, να αντέχουν, να μη δείχνουν φόβο και να τα καταφέρνουν μόνα τους. Η λύπη, η ανασφάλεια, η απογοήτευση ή ακόμη και η ανάγκη να ζητήσουν βοήθεια μπορεί να βιώνονται σαν αδυναμία. Και εδώ συμφωνεί και η επιστημονική έρευνα. Όταν τα αγόρια μεγαλώνουν με πιο άκαμπτες αντιλήψεις γύρω από το τι σημαίνει «να είσαι άνδρας», όπως το να μη δείχνεις τα συναισθήματά σου και να πρέπει πάντα να φαίνεσαι δυνατός και αυτάρκης, φαίνεται ότι δυσκολεύονται περισσότερο να ζητήσουν βοήθεια και μπορεί να αντιμετωπίζουν περισσότερες ψυχολογικές δυσκολίες (Exner-Cortens et al., 2021).

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι τέτοιου είδους μηνύματα οδηγούν από μόνα τους στη βία. Σημαίνει όμως ότι έχει μεγάλη σημασία ένα αγόρι να μεγαλώνει νιώθοντας ότι μπορεί να φοβηθεί, να λυπηθεί, να απογοητευτεί, να κλάψει και να ζητήσει βοήθεια χωρίς αυτό να μειώνει τη δύναμη ή την αξία του. Να μπορεί, δηλαδή, να εκφράζει όλα όσα νιώθει και όχι μόνο εκείνα που έχουμε μάθει να θεωρούμε πιο «ταιριαστά» ή περισσότερο «αποδεκτά» για ένα αγόρι.

Μαρίνα Μόσχα

Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Αγωγής Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας