5 εξετάσεις που κάθε γυναίκα πρέπει να προγραμματίζει μέσα στη χρονιά, σύμφωνα με γυναικολόγο

Μέσα στους γρήγορους ρυθμούς της καθημερινότητας, είναι εύκολο να αφήνεις τη φροντίδα της υγείας σου για αργότερα. Ωστόσο, ο προληπτικός έλεγχος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βήματα που μπορείς να κάνεις για τον εαυτό σου.

Αν λοιπόν έπρεπε να δώσω μια περιληπτική απάντηση στο ποιες είναι οι πέντε εξετάσεις που συνιστάται να κάνει μία γυναίκα μέσα στη χρονιά θα έλεγα:

Το test Παπανικολάου «βλέπει» τον καρκίνο; (vid)

• το test Παπανικολάου (με ή χωρίς το HPV-DNA test) (μετά τα 21 ή αφού ξεκινήσουν οι σεξουαλικές επαφές),

• η γυναικολογική εξέταση,

• το υπερηχογράφημα μήτρας και ωοθηκών,

• η μαστογραφία (μετά τα 40),

• το υπερηχογράφημα μαστών.

Πριν αρχίσουμε… Τι είναι οι προληπτικές εξετάσεις;

Ένας εκ των βασικών λόγων επίσκεψης σε ένα ιατρείο είναι η περιοδική εκτίμηση της υγείας ατόμων, τα οποία δεν αναφέρουν κάποιο (εμφανές) σύμπτωμα στην υγεία τους. Μάλιστα στις Η.Π.Α. έχει υπολογιστεί πως το 30,5% των επισκέψεων στον ιατρό αφορούν ακριβώς τέτοια περιστατικά. Ο λόγος πίσω από αυτές τις επισκέψεις είναι ο εντοπισμός ενδεχόμενων “κρυφών” προβλημάτων υγείας με απώτερο σκοπό την έγκαιρη αντιμετώπισή τους, πριν αυτά “εξαπλωθούν” ή “αποτελέσουν κίνδυνο για την υγεία”. Από κάποιους έχει διατυπωθεί η άποψη, πως ο τακτικός αυτός “προσυμπτωματικός” – όπως τον ονομάζουμε – έλεγχος σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε “υπερθεραπεία”, δηλαδή στην θεραπευτική παρέμβαση από τον ιατρό μετά από τον εντοπισμό ευρημάτων, τα οποία δεν θα έθεταν τελικά σε πραγματικό κίνδυνο την υγεία του ατόμου. Έτσι πάντα έχουμε στο μυαλό μας, όταν εκτελούμε αυτόν τον έλεγχο να βρούμε μια ισορροπία μεταξύ της “πραγματικής” πρόληψης, η οποία όντως θα ωφελήσει το άτομο και της “υπερβολής”, η οποία θα το “ταλαιπωρήσει”, χωρίς να το “προστατέψει” ουσιαστικά.

Θα μου επιτρέψεις στο σημείο αυτό να… απολογηθώ…

Θα ήθελα να δηλώσω, πως ο τίτλος του άρθρου είναι λίγο “παραπλανητικός”… Δεν θέλω φυσικά να σε “κοροϊδέψω”, αλλά, για να είμαι ειλικρινής, δεν υπάρχουν εξετάσεις, που “ΚΑΘΕ” γυναίκα, θα πρέπει να προγραμματίζει μέσα στη χρονιά.

Θυμήσου, πως το “προληπτικός” έλεγχος θα πρέπει να είναι “ισορροπημένος” και να προφυλάσσει, χωρίς να ταλαιπωρεί… Έτσι ο έλεγχος αυτός θα πρέπει να είναι και και “εξατομικευμένος”, δηλαδή “κομμένος και ραμμένος στα μέτρα” της κάθε γυναίκας, όσο βέβαια αυτό είναι δυνατόν. Συνεπώς, οι εξετάσεις, που “κάθε” γυναίκα συνιστάται να προγραμματίζει μέσα στη χρονιά εξαρτώνται από το ιστορικό της, δηλαδή από τα προβλήματα υγείας, που ενδεχομένως αντιμετωπίζει, το οικογενειακό της ιστορικό, αλλά κυρίως από την ηλικία της!

Θα ήθελα επίσης να διευκρινίσω, πως φυσικά και θα αναφερθώ στις “γυναικολογικές” προληπτικές εξετάσεις, που θα πρέπει να προγραμματίζεις μέσα στη χρονιά, αφού γυναικολόγος είμαι και ένα σημαντικό ποσοστό των γυναικών, που επισκέπτονται το ιατρείο μου έρχονται ακριβώς για το λόγο αυτόν. Όμως, υπάρχουν και άλλες εξετάσεις, που δεν “άπτονται” (δεν “αφορούν” δηλαδή) της ειδικότητάς μου, αλλά θα σου είναι πολύ χρήσιμες και θα σε προστατέψουν από σημαντικά προβλήματα, όπως είναι η κολονοσκόπηση για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου και ο ετήσιος προληπτικός αιματολογικός έλεγχος για την πρόληψη καρδιολογικών προβλημάτων, σακχαρώδους διαβήτη ή προβλημάτων του θυρεοειδούς αδένα.

1 στις 8 γυναίκες θα διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού -Εσύ πότε έκανες μαστογραφία τελευταία φορά;

Ο «βασιλιάς» της πρόληψης στη γυναικολογία: Το test Παπανικολάου

Δεν φαντάζομαι να ξαφνιάζεσαι, που ξεκινώ από την εξέταση αυτή… Ο Γεώργιος Παπανικολάου ξεκίνησε από την Κύμη Ευβοίας, πέρασε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και έφθασε μετά από (πολλές) περιπέτειες στο διάσημο Πανεπιστήμιο Cornell της Νέας Υόρκης, όπου τη δεκαετία του 1950 δημοσίευσε η μελέτη του πάνω στον τρόπο, που “φαίνονται” τα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας, όταν είναι υγιή και όταν “νοσούν” (είναι “άρρωστα”).

Στην ουσία, χάρη στις μελέτες του μεγάλου αυτού επιστήμονα, μπορέσαμε να “διαβάσουμε” τα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας και “δούμε”, αν υπάρχουν μεταξύ των υγιών κυττάρων κάποια, η παρουσία των οποίων σχετίζεται με τις λεγόμενες “προκακρινικές αλλοιώσεις”, δηλαδή “αλλαγές” στους ιστούς του τραχήλου της μήτρας, οι οποίες θα μπορούσαν μετά από κάποιο χρονικό διάστημα να οδηγήσουν σε “πραγματικό” καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Αν όμως με το test Παπανικολάου εμείς εντοπίσουμε τις αλλοιώσεις αυτές νωρίς, τότε η θεραπεία είναι πολύ πιο ανώδυνη και φυσικά πολύ πιο αποτελεσματική!

Η διαδικασία λήψης του test Παπανικολάου, μπορεί να είναι “άβολη”, αλλά τελικά είναι απλή και ανώδυνη και σώζει από σοβαρότατα προβλήματα. Πάντως, το test Παπανικολάου δεν είναι “τέλειο”. Φαίνεται, πως η “ακρίβειά” του είναι μάλλον χαμηλή στον εντοπισμό τέτοιων προκαρκινικών αλλοιώσεων. Συγκεκριμένα, μετά από μόνον ένα test Παπανικολάου εντοπίζονται, σύμφωνα με υπολογισμούς μόνον το το 51% τέτοιων αλλοιώσεων. Ευτυχώς όμως η ακρίβεια του test αυξάνεται κατακόρυφα, αν αυτό επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση. Έτσι μετά από δύο tests με διαφορά ενός έτους το ένα από το άλλο η ακρίβεια αυξάνεται στο 76% και μετά από τρία ετήσια tests η ακρίβεια φθάνει ακόμα και το 88%! Σήμερα, η ακρίβεια του test Παπανικολάου αυξάνεται ακόμα περισσότερο, αν μαζί με αυτό γίνεται και test για παρουσία στον τράχηλο DNA του ιού HPV (το γνωστό HPV-DNA test) με αυτήν στη συγκεκριμένη περίπτωση να “εκτοξεύεται” στο 96%.

Μας ενδιαφέρει να δούμε, αν στον τράχηλο της μήτρας είναι “παρών” ο ιός HPV (για να είμαστε πιο ακριβείς: κάποιο από τα “στελέχη”, δηλαδή τα “μέλη” της οικογένειας του ιού του HPV), διότι ο ιός αυτός είναι και το “αίτιο” της εκδήλωσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Άρα με το test Παπανικολάου απαντάμε στο ερώτημα “υπάρχουν βλάβες στον τράχηλο, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καρκίνο;”, ενώ με το HPV-DNA test απαντάμε στο ερώτημα “μήπως ακόμα και αν δεν υπάρχουν βλάβες στον τράχηλο, υπάρχει ο ιός HPV, που θα μπορούσε να τις προκαλέσει κάποια στιγμή;”. Επομένως, με τις δύο αυτές εξετάσεις έχουμε “διπλό” έλεγχο του τραχήλου και πολύ περισσότερες πιθανότητες να εντοπίσουμε ενδεχόμενο πρόβλημα, πριν αυτό γίνει πραγματικό πρόβλημα!

Αν τώρα, από τις εξετάσεις αυτές προκύψει υποψία προκαρκινικών αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας σου, ενδεχομένως ο ιατρός να σου συστήσει να υποβληθείς σε επιπλέον εξέταση, που ονομάζεται κολποσκόπηση. Στα πλαίσια της εξέτασης αυτής ο ιατρός “χρωματίζει” τον τράχηλο με ειδικά υγρά και τον παρατηρεί κάτω από το κολποσκόπιο.

Το κολποσκόπιο είναι ένα είδος κάμερας, που επιτρέπει στον ιατρό να παρατηρήσει τον τράχηλό σου “σε μεγέθυνση”. Έτσι μπορεί να εντοπίσει “ύποπτες” περιοχές του τραχήλου, από τις οποίες δεν αποκλείεται να πάρει μία μικρή βιοψία (ακούγεται επώδυνο, όμως στην πραγματικότητα δεν είναι). Η βιοψία είναι πραγματικά μικρή (μετά βίας φαίνεται με το μάτι), αλλά, όταν τη στείλει στον ειδικό παθολογοανατόμο, που θα την εξετάσει κάτω από το μικροσκόπιο, αυτή μοιάζει “τεράστια”. Με τον τρόπο αυτό η διάγνωση γίνεται εξαιρετικά πιο ακριβής. Δεν αποκλείεται όμως, αν τελικά – όντως – εντοπισθεί αλλοίωση στον τράχηλό σου, ο ιατρός να “ενσωματώσει” την κολποσκόπηση στον τακτικό ετήσιο γυναικολογικό έλεγχο.

Μύθοι και αλήθειες για τη μαστογραφία

Και ο «πρίγκιπας» της πρόληψης στη γυναικολογία: Η μαστογραφία

Ενώ με το test Παπανικολάου μπορούμε να εντοπίσουμε προκαρκινικές αλλοιώσεις στον τράχηλο, πριν αυτές “εξαλλαγούν” σε πραγματικό καρκίνο, με τη μαστογραφία μπορούμε να ανιχνεύσουμε μόνον τον “πραγματικό” καρκίνο του μαστού. Αν όμως η εξέταση αυτή πραγματοποιείται σε τακτική βάση, τότε ο εντοπισμός του καρκίνου είναι πιθανόν να γίνει, όσο αυτός βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο (“αρχικό” στάδιο), οπότε και η αντιμετώπιση της νόσου είναι κατά κανόνα σαφώς λιγότερο επώδυνη και σημαντικά πιο αποτελεσματική. Οι συντάκτες μελέτης, στην οποία ελήφθησαν υπόψη στοιχεία από το ιστορικό σχεδόν 550.000 γυναικών από τη Σουηδία, κατέληξαν στο συμπέρασμα, πως η παρακολούθηση των γυναικών με τη μαστογραφία οδηγούσε σε σημαντική μείωση του κινδύνου αυτές να χάσουν τη ζωή τους από καρκίνο του μαστού κατά 41%, ενώ κατά 25% μειωνόταν η πιθανότητα, αν εντοπιζόταν τελικά η νόσος, αυτή να ήταν σε προχωρημένο στάδιο.

Ανατρέχοντας στις οδηγίες για την μαστογραφία, όπως αυτές διατυπώνονται από διαφόρους οργανισμούς, που ασχολούνται με τη δημόσια υγεία, παρατηρούμε, πως δεν υπάρχει απόλυτη “ομοιομορφία” στις οδηγίες αυτές. Πάντως, η πλέον “ασφαλής” μέθοδος φαίνεται, πως είναι η έναρξη της μαστογραφίας, όταν συμπληρώσεις τα 40 και η επανάληψη της εξέτασης σε ετήσια βάση.

Σημειώνεται δε, πως συχνά συνιστάται να υποβληθείς σε μία “μαστογραφία αναφοράς” μεταξύ των 35 και των 40 ετών. Στην ηλικία αυτή οι πραγματικές πιθανότητες καρκίνου του μαστού είναι εξαιρετικά χαμηλές, εκτός αν φυσικά υπάρχουν “ειδικές” συνθήκες, όπως συγγενής πρώτου βαθμού με καρκίνο του μαστού σε νεαρή ηλικία. Η μαστογραφία αυτή χρησιμοποιείται ως “αφετηρία” της σύγκρισης με τις επόμενες μαστογραφίες, προκειμένου ο ιατρός να έχει πλήρη εικόνα της “εξέλιξης” των μαστών σου μέσα στο χρόνο.

Τι γίνεται με τις άλλες εξετάσεις, που ανέφερες στην αρχή του άρθρου;

Φυσικά και είναι χρήσιμο να υποβάλλεσαι τακτικά και σε:

• γυναικολογικό έλεγχο – ο έλεγχος αυτός περιλαμβάνει την επισκόπηση του τραχήλου (ο γυναικολόγος σου θα παρατηρήσει τον τράχηλό σου, συνήθως όταν σου παίρνει δείγμα για test Παπανικολάου) προκειμένου να εντοπίσει, αν υφίσταται έντονη φλεγμονή ή μορφώματα, όπως πολύποδες. Ακολουθεί η λεγόμενη αμφίχειρη γυναικολογική εξέταση.

Στα πλαίσια της εξέτασης αυτής ο γυναικολόγος εισάγει εντός του κόλπου ένα (ή δύο) δάκτυλα και ψηλαφεί τον τράχηλο της μήτρας, τον οποίο και σπρώχνει, έτσι με το άλλο χέρι και πιέζοντας λίγο πάνω από τη λεκάνη (η ουροδόχος κύστη χρειάζεται να είναι άδεια) μπορεί να ψηλαφήσει τη μήτρα κατά κύριο λόγο και να διαπιστώσει το μέγεθός της, αλλά και το αν επί αυτής εντοπίζονται μορφώματα (συνήθως ινομυώματα). Η αξία της εξέτασης αυτής σε ό,τι αφορά τον εντοπισμό μορφωμάτων επί της μήτρας έχει μάλλον περιορισθεί χάρη στην χρήση του υπερηχογράφου (δευτερευόντως και της μαγνητικής τομογραφίας, η οποία είναι όμως ακριβή και «δύσχρηστη» εξέταση, οπότε επιφυλάσσεται για ειδικές περιπτώσεις). Εντούτοις, δια της αμφίχειρης γυναικολογικής εξέτασης είναι δυνατόν ο γυναικολόγος να διαπιστώσει τη σύσταση της μήτρας (είναι «σκληρή»; είναι «μαλακή»;), την κινητικότητά της, αλλά και το κατά πόσον είναι επώδυνη στην ψηλάφηση. Αλλαγές στη σύσταση της μήτρας παρατηρούνται σε παθολογίες, όπως είναι η αδενομύωση (η μήτρα στην ψηλάφηση είναι πιο «μαλακή»), ενώ η κινητικότητα της μήτρας μειώνεται παρουσία ενδομητρίωσης. Εξάλλου, η επώδυνη ψηλάφησή της συνδέεται συχνά με την εκδήλωση φλεγμονής της μήτρας (ενδομητρίτιδας). Οι ωοθήκες συνήθως δεν είναι ψηλαφητές, παρά μόνον αν επ’ αυτών εντοπίζονται μορφώματα όπως κύστεις. Μη ψηλαφητές είναι και οι σάλπιγγες, εκτός αν είναι οιδηματώδεις («πρησμένες»), όπως συμβαίνει στην περίπτωση υδροσάλπιγγας.

• Διακολπικό υπερηχογράφημα της μήτρας και των ωοθηκών. Δια του ελέγχου αυτού ελέγχεται το ενδεχόμενο παρουσίας μορφωμάτων της μήτρας (συνηθέστερα ινομυώματα), αλλά και της ενδομητρικής κοιλότητας (π.χ. πολύποδες ή υπερπλασία του ενδομητρίου). Εκτός της μήτρας, δια του υπερηχογράφου ελέγχονται και οι ωοθήκες για τυχόν μορφώματα, όπως κύστεις. Οι σάλπιγγες κατά κανόνα δεν είναι ορατές στον υπερηχογραφικό έλεγχο, εκτός αν μία (σπανιότερα αμφότερες) παρουσιάζεται εξαιρετικά διατεταμένη (σοβαρή υδροσάλπιγγα).

• Τμήμα της γυναικολογικής εξέτασης είναι και η ψηλάφηση των μαστών. Στα πλαίσια της εξέτασης αυτής ο ιατρός εκτός από τους μαστούς ψηλαφεί και τις μασχάλες, αλλά και τις περιοχές πάνω και κάτω από εκάστη κλείδα, καθώς και την περιοχή του στέρνου, προκειμένου να διαπιστώσει την εκεί παρουσία διογκωμένων λεμφαδένων. Θα πρέπει να σημειωθεί, πως η ψηλάφηση των μαστών είναι «συμπληρωματική» της μαστογραφίας και του υπερηχογραφήματος των μαστών. Πλην του ελέγχου ενδεχόμενης ύπαρξης ψηλαφητών μορφωμάτων στους μαστούς ή διογκωμένων λεμφαδένων, αξιολογείται και η «σύσταση» των μαστών, καθώς και το κατά πόσον η ψηλάφησή τους είναι επώδυνη. Αν δια της ψηλάφησης εντοπισθεί κάποιο μόρφωμα αξιολογείται η σύστασή του, το κατά πόσον η ψηλάφησή του είναι επώδυνη, αλλά και η κινητικότητά του.

• Υπερηχογράφημα μαστών. Η εξέταση αυτή αντιμετωπίζεται ως “συμπληρωματική” της μαστογραφίας, αφού μας βοηθάει να αξιολογήσουμε καλύτερα τα ευρήματα της μαστογραφίας.

Δες παρακάτω και το σχετικό video, που φτιάξαμε για εσένα!

Δρ Μενέλαος ΚΩΝ.Λυγνός, MSc, PhD

Μαιευτήρας Χειρούργος Γυναικολόγος

Master of Science University College London

Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας

www.eleftheia.gr

IG: @dr.menelaos_lygnos

You Tube

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{Altaiam A, Almomani J. Preventive Healthcare for Women in Primary Care: A Narrative Review of Updated Screening, Risk Assessment, and Counseling Recommendations. Cureus. 2026 Mar 24;18(3):e105748. doi: 10.7759/cureus.105748. PMID: 42037857; PMCID: PMC13108110.}

^{Araujo GC, Ribeiro CB, Costa MCM, Evangelista MLP, Lima MF, De Paula MC, Ferreira VL, Araujo FAGDR. Evidence-Based Periodic Health Examinations for Adults: A Practical Guide. Cureus. 2025 Mar 3;17(3):e79963. doi: 10.7759/cureus.79963. PMID: 40177455; PMCID: PMC11964159.}

^{Duffy SW, Tabár L, Yen AM, Dean PB, Smith RA, Jonsson H, Törnberg S, Chen SL, Chiu SY, Fann JC, Ku MM, Wu WY, Hsu CY, Chen YC, Svane G, Azavedo E, Grundström H, Sundén P, Leifland K, Frodis E, Ramos J, Epstein B, Åkerlund A, Sundbom A, Bordás P, Wallin H, Starck L, Björkgren A, Carlson S, Fredriksson I, Ahlgren J, Öhman D, Holmberg L, Chen TH. Mammography screening reduces rates of advanced and fatal breast cancers: Results in 549,091 women. Cancer. 2020 Jul 1;126(13):2971-2979. doi: 10.1002/cncr.32859. Epub 2020 May 11. PMID: 32390151; PMCID: PMC7318598.}

^{Huh WK. The changing face of cervical cancer screening in the United States. J Natl Compr Canc Netw. 2010 Dec;8(12):1329-30. doi: 10.6004/jnccn.2010.0100. PMID: 21147899; PMCID: PMC5590109.}

^{Okunade KS. Human papillomavirus and cervical cancer. J Obstet Gynaecol. 2020 Jul;40(5):602-608. doi: 10.1080/01443615.2019.1634030. Epub 2019 Sep 10. Erratum in: J Obstet Gynaecol. 2020 May;40(4):590. doi: 10.1080/01443615.2020.1713592. PMID: 31500479; PMCID: PMC7062568.}

^{Tan SY, Tatsumura Y. George Papanicolaou (1883-1962): Discoverer of the Pap smear. Singapore Med J. 2015 Oct;56(10):586-7. doi: 10.11622/smedj.2015155. PMID: 26512152; PMCID: PMC4613936.}

^{Witkop CT, Nelson HD. From Breast Cancer Screening to Diagnosis: New Recommendations for Expanded Coverage and Patient Navigation. JAMA Intern Med. 2025;185(9):1059–1060. doi:10.1001/jamainternmed.2025.2532}