Η Βουλγαρία εξέλεξε πρώτη φορά γυναίκα πρόεδρο, αλλά το 73% των ψηφοφόρων απείχε

Η Βουλγαρία εξέλεξε την πρώτη γυναίκα πρόεδρο στην ιστορία της και σχεδόν το 73% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων δεν μπήκε στον κόπο να συμμετάσχει στην εκλογή της. Η Iliana Yotova εξασφάλισε το 57,66% στον δεύτερο γύρο της 1ης Νοεμβρίου, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, με καταμετρημένο το 99,68% των εκλογικών τμημάτων. Περίπου 1,09 εκατομμύρια πολίτες την ψήφισαν, σε μια χώρα που μετρά αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, κυβερνητικές κρίσεις και μια ολοένα δυσκολότερη σχέση ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό της σύστημα.

Η ιστορική σημασία της εκλογής της είναι αδιαμφισβήτητη. Για πρώτη φορά, μια γυναίκα αποκτά μέσω της κάλπης την προεδρία της Βουλγαρίας. Το γεγονός ότι η Yotova είχε ήδη αναλάβει τα προεδρικά καθήκοντα τον Ιανουάριο του 2026, μετά την παραίτηση του Rumen Radev, προσθέτει μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στη διαδρομή της. Η πολιτική της παρουσία έχει μακρά ιστορία και η εκλογική της επικράτηση έρχεται να επισφραγίσει μια πορεία που ξεκίνησε από τη δημοσιογραφία και πέρασε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την αντιπροεδρία της χώρας.

Μια ιστορική εκλογή σε μια χώρα εξαντλημένη από τις κάλπες

Η Βουλγαρία έχει πραγματοποιήσει οκτώ βουλευτικές εκλογές από τον Απρίλιο του 2021, με την πολιτική αστάθεια να μετατρέπεται σε σχεδόν μόνιμο χαρακτηριστικό της δημόσιας ζωής. Οι αλλεπάλληλες κυβερνητικές διαπραγματεύσεις, οι βραχύβιες πλειοψηφίες και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς έχουν διαμορφώσει ένα περιβάλλον στο οποίο η εκλογική συμμετοχή αντιμετωπίζει σοβαρή κρίση. Στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, στις 25 Οκτωβρίου, η συμμετοχή περιορίστηκε στο 22,98%, το χαμηλότερο ποσοστό της μετακομμουνιστικής περιόδου. Η Yotova συγκέντρωσε τότε 34,76%, με τον αντίπαλό της Andrey Gyurov να ακολουθεί με 31,95%. Στον δεύτερο γύρο η διαφορά τους διευρύνθηκε αισθητά, καθώς ο Gyurov περιορίστηκε στο 39,38%, ενώ η συμμετοχή παρέμεινε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.

Η αποχή δεν διαθέτει κοινή πολιτική ταυτότητα. Κάποιοι πολίτες απορρίπτουν τους υποψηφίους, άλλοι έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στο πολιτικό σύστημα και αρκετοί αντιμετωπίζουν τις εκλογές με αδιαφορία. Η ερμηνεία της απαιτεί περισσότερα στοιχεία από όσα προσφέρει ένα ποσοστό. Η επανάληψη, πάντως, τόσο χαμηλών επιδόσεων στη Βουλγαρία επιτρέπει να μιλάμε για ένα σοβαρό πρόβλημα πολιτικής συμμετοχής. Και αυτό αφορά άμεσα τη νέα πρόεδρο, η οποία καλείται να εκπροσωπήσει θεσμικά το σύνολο μιας κοινωνίας, ενώ η πλειονότητά της επέλεξε να μην εκφραστεί στην κάλπη.

Η πρώην δημοσιογράφος που θέλει διάλογο με τον Putin

Η Iliana Yotova γεννήθηκε το 1964, εργάστηκε ως δημοσιογράφος και ακολούθησε μια μακρά πολιτική διαδρομή μέσα από το Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Διετέλεσε ευρωβουλευτής και εξελέγη δύο φορές αντιπρόεδρος της χώρας στο πλευρό του Rumen Radev, το 2016 και το 2021. Η σχέση της με τον πρώην πρόεδρο έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα. Ο Radev παραιτήθηκε τον Ιανουάριο του 2026 για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία και το κόμμα του, Progressive Bulgaria, κατέκτησε 131 από τις 240 έδρες της Βουλής στις εκλογές του Απριλίου. Με τη Yotova στην προεδρία, ο ίδιος πολιτικός χώρος αποκτά ισχυρή παρουσία στους δύο κορυφαίους θεσμούς της χώρας.

Στη διεθνή πολιτική, η νέα πρόεδρος έχει ταχθεί υπέρ της διπλωματικής προσέγγισης με τη Ρωσία και της αναζήτησης πολιτικής λύσης στον πόλεμο της Ουκρανίας. Κατά την προεκλογική περίοδο υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα και έθεσε το ζήτημα του διαλόγου με τον Vladimir Putin. Η θέση της αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα που συμμετέχει στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ, διατηρεί ιστορικούς δεσμούς με τη Ρωσία και βρίσκεται στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Η στάση απέναντι στη Μόσχα αποτελεί ένα από τα ουσιαστικά πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης στη Βουλγαρία, ιδίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ο Andrey Gyurov, πρώην υπηρεσιακός πρωθυπουργός και πρώην υποδιοικητής της κεντρικής τράπεζας, υποστήριξε στενότερη συνεργασία με τους δυτικούς συμμάχους και μεγαλύτερη στήριξη προς την Ουκρανία. Η αντιπαράθεση των δύο υποψηφίων ανέδειξε διαφορετικές αντιλήψεις για την εξωτερική πολιτική, την ασφάλεια και τη θέση της Βουλγαρίας στο ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Η γυάλινη οροφή έσπασε. Η δημοκρατική συμμετοχή παραμένει το δύσκολο κεφάλαιο

Η εκλογή μιας γυναίκας στην προεδρία έχει ιστορικό βάρος, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπου η πολιτική εξουσία ασκούνταν επί δεκαετίες από άνδρες. Η Yotova φτάνει στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα με μακρά εμπειρία, ισχυρές πολιτικές συμμαχίες και μια σαφή αντίληψη για τον διεθνή ρόλο της Βουλγαρίας. Η επικράτησή της ενισχύει επίσης την πολιτική θέση του Rumen Radev. Ο Gyurov είχε προειδοποιήσει προεκλογικά ότι η ταυτόχρονη παρουσία της ίδιας πολιτικής παράταξης στην κυβέρνηση και στην προεδρία θα μπορούσε να αποδυναμώσει τα θεσμικά αντίβαρα. Η σχετική συζήτηση αφορά την κατανομή της πολιτικής ισχύος και τις δυνατότητες ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας, ακόμη και σε ένα πολίτευμα όπου ο πρόεδρος διαθέτει περιορισμένες εκτελεστικές αρμοδιότητες.

Το ζήτημα της συμμετοχής παραμένει εξίσου ουσιαστικό. Η αποχή δεν ακυρώνει τη νομιμότητα του αποτελέσματος, ούτε μπορεί να μεταφραστεί αυτομάτως σε αποδοκιμασία της νέας προέδρου. Αποτελεί, όμως, ένα σαφές δεδομένο για την απόσταση που χωρίζει μεγάλο μέρος της κοινωνίας από την εκλογική διαδικασία. Η Βουλγαρία θα καταγράψει πλέον την Iliana Yotova ως την πρώτη γυναίκα που εξελέγη πρόεδρος της χώρας. Το όνομά της θα αποκτήσει τη δική του θέση στην πολιτική ιστορία, μαζί με το ποσοστό της νίκης της και τις συνθήκες υπό τις οποίες επιτεύχθηκε.