Η Gen Z κάνει ουρά για μια ταπισερί. Συγγνώμη που χαλάει το αφήγημα της αποβλάκωσης

«Οι νέοι σήμερα δεν ενδιαφέρονται για τίποτα». Η φράση έχει διασχίσει περισσότερους αιώνες από την ταπισερί της Μπαγιέ και εξακολουθεί να εκφέρεται με την αυτοπεποίθηση μιας πρωτότυπης διαπίστωσης. Συνήθως από ανθρώπους που θεωρούν τις δικές τους νεανικές ανοησίες πολύτιμα πολιτιστικά βιώματα και τις αντίστοιχες των επόμενων γενεών απόδειξη της επικείμενης κατάρρευσης του δυτικού πολιτισμού.

Έχω δυσάρεστα νέα για το συγκεκριμένο ακροατήριο. Η Gen Z κάνει ουρά για ένα κέντημα ηλικίας σχεδόν χιλίων ετών. Και το χειρότερο; Πληρώνει κιόλας.

Η ταπισερί της Μπαγιέ, που φιλοξενείται στο Βρετανικό Μουσείο, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο απρόσμενα πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς. Η δεύτερη διάθεση εισιτηρίων, στις 21 Οκτωβρίου, εξαντλήθηκε μέσα σε περίπου τρεις ώρες. Σύμφωνα με στοιχεία της ψηφιακής τράπεζας Monzo που δημοσίευσε η Guardian στις 26 Οκτωβρίου, το 55% των αγοραστών μέσω της τράπεζας κατά την πρώτη ώρα ήταν κάτω των 35 ετών.

Οι συναλλαγές άγγιξαν τις 14.100 λίρες, ξεπερνώντας τα αντίστοιχα ποσά που καταγράφηκαν για ταινίες όπως το The Odyssey και το Spider-Man: Brand New Day. Τα στοιχεία αφορούν συγκεκριμένες τραπεζικές συναλλαγές και διαφορετικές τιμές εισιτηρίων, οπότε οι συγκρίσεις χρειάζονται προσοχή. Παραμένει, πάντως, απολαυστικό το γεγονός ότι ένα μεσαιωνικό κέντημα διεκδικεί μερίδιο από τη δημοσιότητα που συνήθως απολαμβάνουν τα χολιγουντιανά υπερθεάματα.

Εβδομήντα μέτρα Ιστορίας και ούτε ένα κουμπί για skip

Η ταπισερί της Μπαγιέ αφηγείται τη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066. Στα περίπου 70 μέτρα της ξετυλίγονται πολιτικές δολοπλοκίες, προδοσίες, βασιλικές φιλοδοξίες, στρατιωτικές προετοιμασίες και η Μάχη του Χέιστινγκς. Πρόκειται τεχνικά για κέντημα πάνω σε λινό ύφασμα, το οποίο δημιουργήθηκε για να διηγηθεί μια ιστορία από την πλευρά εκείνων που είχαν κάθε συμφέρον να μείνουν στην Ιστορία ως οι δικαιωμένοι.

Το έργο έχει επιβιώσει από πολέμους, επαναστάσεις και αλλεπάλληλες αλλαγές εξουσίας. Η σημερινή δημοτικότητά του, φυσικά, οφείλεται και στη σπανιότητα της έκθεσης. Για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν μία χιλιετία βρίσκεται ξανά στην Αγγλία και η ευκαιρία να το δει κανείς από κοντά έχει ημερομηνία λήξης.

Δεν γνωρίζουμε πόσοι από τους νεαρούς επισκέπτες αγαπούν τη μεσαιωνική ιστορία και πόσοι παρασύρθηκαν από τον ενθουσιασμό γύρω από την έκθεση. Ούτε έχει ιδιαίτερη σημασία. Η περιέργεια δεν χρειάζεται πιστοποιητικό γνησιότητας.

Η γενιά που μεγάλωσε με τηλεοπτικά σκουπίδια δίνει μαθήματα πνευματικότητας

Ας μιλήσουμε λίγο για την ασύλληπτη αυταρέσκεια με την οποία οι μεγαλύτερες γενιές αξιολογούν τις νεότερες. Άνθρωποι που πέρασαν ατελείωτες ώρες παρακολουθώντας τηλεοπτικές εκπομπές αμφίβολης αισθητικής, ξεφυλλίζοντας περιοδικά με κουτσομπολιά και καταναλώνοντας κάθε διαθέσιμη ανοησία της εποχής τους εμφανίζονται σήμερα βαθιά προβληματισμένοι για την πνευματική ποιότητα ενός εικοσάχρονου που χαζεύει στο TikTok. Η δική τους σαχλαμάρα ήταν, προφανώς, ανώτερης ποιότητας. Είχε και αναλογική πιστοποίηση.

Η Gen Z έχει μετατραπεί σε έναν βολικό σάκο του μποξ για όλα όσα μας ενοχλούν στη σύγχρονη κουλτούρα. Της χρεώνουμε τη διάσπαση της προσοχής, τη ρηχότητα του περιεχομένου, την εξάρτηση από τις οθόνες και την αδυναμία συγκέντρωσης, παραβλέποντας ότι η ψηφιακή οικονομία σχεδιάστηκε και οργανώθηκε από ανθρώπους αρκετά μεγαλύτερους από τους σημερινούς εικοσάχρονους. Οι πλατφόρμες επενδύουν δισεκατομμύρια για να κρατούν τους χρήστες καθηλωμένους και εμείς εξετάζουμε με ύφος αυστηρού καθηγητή τις επιδόσεις των παιδιών μας στην αυτοσυγκέντρωση. Η υποκρισία θα ήταν σχεδόν αξιοθαύμαστη, αν δεν ήταν τόσο κουραστική.

Το πρόβλημα με τους νέους είναι ότι επιμένουν να μας διαψεύδουν

Έχουμε δημιουργήσει μια ολόκληρη βιομηχανία γύρω από την πεποίθηση ότι οι νέοι χρειάζονται τα πάντα κομμένα σε μικρές, εύπεπτες μπουκιές. Η Ιστορία πρέπει να γίνει διασκεδαστικό βίντεο, η λογοτεχνία να συμπυκνωθεί σε αποφθέγματα, η τέχνη να αποκτήσει κάποιο ευφάνταστο επικοινωνιακό περιτύλιγμα. Κάθε απαιτητικό αντικείμενο αντιμετωπίζεται με την καχυποψία που επιφυλάσσουμε σε κάτι εμπορικά επικίνδυνο.

Η υπεραπλούστευση έχει εξελιχθεί σε ένδειξη επαγγελματικής διορατικότητας. Όποιος τολμήσει να υποθέσει ότι το κοινό διαθέτει υπομονή, περιέργεια ή διάθεση να ανακαλύψει κάτι έξω από τις συνήθειές του κινδυνεύει να θεωρηθεί εκτός πραγματικότητας.

Κι όμως, οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν σύνθετες προτιμήσεις. Ένας εικοσάχρονος μπορεί να λατρεύει τα memes, να παρακολουθεί reality και να συγκινείται μπροστά σε ένα έργο τέχνης. Μπορεί να μη γνωρίζει τίποτα για τη Μάχη του Χέιστινγκς και να θέλει να μάθει. Μπορεί, επίσης, να πάει στο μουσείο επειδή το είδε στο Instagram. Η πολιτιστική του περιέργεια παραμένει απολύτως νόμιμη, ακόμη κι αν η αφορμή δεν εγκρίνεται από τους θεματοφύλακες της υψηλής κουλτούρας.

Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο στη συζήτηση για τη Gen Z είναι η διαρκής ανάγκη να την εξετάζουμε. Κάθε της επιλογή μετατρέπεται σε τεστ ωριμότητας, κάθε συνήθεια σε σύμπτωμα, κάθε ενδιαφέρον σε είδηση που συνοδεύεται από την απορία πώς είναι δυνατόν να συνέβη.

Μας φαίνεται σχεδόν εξωφρενικό ότι οι νέοι μπορούν να ενδιαφέρονται για κάτι που προϋπήρχε του διαδικτύου. Ότι ας πούμε και η ανθρώπινη περιέργεια καταργήθηκε με την εφεύρεση του smartphone. Η ταπισερί της Μπαγιέ έχει ήδη αποδείξει την αντοχή της στον χρόνο και δε χρειάζεται να της αποδώσουμε και τον ρόλο της σωτήρα μιας γενιάς που ουδέποτε ζήτησε να σωθεί.