Η «Έναστρη Νύχτα» του Βαν Γκογκ κρύβει ένα μυστήριο 137 ετών & οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι το έλυσαν

Στις 22 Ιουλίου του 1889, γύρω στις τρεις τα ξημερώματα, η Σελήνη, η Αφροδίτη και ένα σμήνος αστεριών σχημάτισαν μια συγκεκριμένη διάταξη πάνω από το Σεν Ρεμί της Γαλλίας. Εκατόν τριάντα επτά χρόνια αργότερα, μια ομάδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι αναγνώρισε ακριβώς αυτόν τον ουρανό στην περίφημη «Έναστρη Νύχτα» του Βίνσεντ βαν Γκογκ. Μόνο που, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, ο ζωγράφος είχε ολοκληρώσει τον πίνακα αρκετές εβδομάδες νωρίτερα.

Οι επιστήμονες έχουν λοιπόν μια ημερομηνία, οι ιστορικοί τέχνης μια διαφορετική και ο Βαν Γκογκ, που πέθανε το 1890, άφησε πίσω του έναν ακόμη γρίφο.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 22 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, επιχειρεί να ανασυνθέσει τον ουρανό που παρατηρούσε ο Ολλανδός ζωγράφος την περίοδο της νοσηλείας του στο ψυχιατρικό ίδρυμα Saint-Paul-de-Mausole, στη νότια Γαλλία.

Χρησιμοποιώντας αστρονομικό λογισμικό, ιστορικά μετεωρολογικά δεδομένα και τις επιστολές του προς τον αδελφό του Τεό, οι ερευνητές κατέληξαν στην 22α Ιουλίου 1889. Εκείνο το πρωινό, η θέση της Σελήνης, της Αφροδίτης και του αστρικού σμήνους των Υάδων παρουσίαζε εντυπωσιακές ομοιότητες με τη σύνθεση του πίνακα.

Οι υπολογισμοί τους έχουν ενδιαφέρον. Η χρονολόγηση, ωστόσο, προκαλεί πονοκέφαλο.

Ο Βαν Γκογκ είχε προηγηθεί των αστρονόμων

Το Μουσείο Βαν Γκογκ στο Άμστερνταμ διαφωνεί με τα συμπεράσματα της έρευνας. Η καθιερωμένη χρονολόγηση τοποθετεί τη δημιουργία της «Έναστρης Νύχτας» στον Ιούνιο του 1889, ενώ η αλληλογραφία του ζωγράφου περιλαμβάνει αναφορές στο έργο και σε σχετικά σχέδια πριν από την ημερομηνία που προτείνουν οι επιστήμονες.

Υπάρχει και ένα ακόμη στοιχείο. Ο Βαν Γκογκ εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε σοβαρές κρίσεις ψυχικής υγείας, οι οποίες τον απομάκρυναν κατά διαστήματα από τη ζωγραφική. Η 22α Ιουλίου συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία, σύμφωνα με τους βιογράφους του, η κατάστασή του είχε επιδεινωθεί.

Οι ερευνητές αμφισβητούν ορισμένες από αυτές τις χρονολογήσεις και αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ο πίνακας να ολοκληρώθηκε αργότερα. Η διαφωνία βέβαια, έχει και μια ουσιαστικότερη διάσταση αν σκεφτεί κανείς το πόση αστρονομική ακρίβεια μπορούμε να απαιτήσουμε από έναν άνθρωπο που ζωγράφιζε τον ουρανό με σπείρες;

Ο Βαν Γκογκ παρατηρούσε σχολαστικά τη φύση, γνώριζε τις χρωματικές μεταβολές του φωτός και είχε ιδιαίτερη αδυναμία στις έναστρες νύχτες. Από το 1888 περιέγραφε στα γράμματά του τα διαφορετικά χρώματα των αστεριών, ενώ είχε ήδη δημιουργήσει τη «Νύχτα με Άστρα στον Ροδανό».

Στην «Έναστρη Νύχτα», το χωριό που απλώνεται κάτω από τον ουρανό δεν αντιστοιχεί πιστά στο τοπίο που έβλεπε από το παράθυρό του. Το καμπαναριό θυμίζει περισσότερο την πατρίδα του, την Ολλανδία, ενώ τα κυπαρίσσια και οι λόφοι έχουν αποκτήσει τη δική τους δραματική ένταση. Ο ζωγράφος επεξεργαζόταν όσα παρατηρούσε, κρατούσε όσα τον ενδιέφεραν και άλλαζε τα υπόλοιπα.

Το παράδοξο είναι ότι ο ίδιος αντιμετώπιζε με επιφύλαξη τον πίνακα που έμελλε να γίνει το διασημότερο έργο του. Σε επιστολές του εξέφραζε προβληματισμό για την υπερβολή της σύνθεσης και την απομάκρυνσή του από τη φυσική παρατήρηση.

Σήμερα, η «Έναστρη Νύχτα» βρίσκεται στο MoMA της Νέας Υόρκης και παραμένει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα στην ιστορία της τέχνης. Η νέα έρευνα αποτελεί ακόμη ένα κεφάλαιο στη διαρκή προσπάθεια να αποκρυπτογραφήσουμε κάθε λεπτομέρειά της.

Τέλος, αν η 22η Ιουλίου θα ανατρέψει τελικά την ιστορική χρονολόγηση παραμένει ανοιχτό. Προς το παρόν, τέσσερις επιστήμονες επιχειρούν να εξηγήσουν με εξισώσεις έναν ουρανό που ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε με πινέλο πριν 137 χρόνια.