Έρευνες δείχνουν ότι η χρήση ΑΙ επιβραδύνει σημαντικά τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου

Έχεις ακούσει ποτέ την έκφραση «Χρησιμοποίησέ το ή χάσ’ το»; Πουθενά δεν ισχύει περισσότερο αυτό το ρητό απ’ ό,τι για τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος δεν είναι μυς, αλλά για να παραμένει κοφτερός χρειάζεται σταθερή «νευρωνική άσκηση». Είτε το συνειδητοποιείς είτε όχι, «γυμνάζεις» το μυαλό σου καθημερινά: όταν περπατάς, μαγειρεύεις, μιλάς με φίλους και, φυσικά, στη δουλειά ή στο σχολείο.

Κάποτε, για να κάνουμε σχεδόν οτιδήποτε, βασιζόμασταν εξ ολοκλήρου στις νοητικές μας ικανότητες. Σήμερα, πολλοί καταφεύγουμε σε «συντομεύσεις». Αντί να στηριζόμαστε στη δική μας ευφυΐα, χρησιμοποιούμε τεχνητή νοημοσύνη για να κάνει εκείνη τη νοητική δουλειά.

Η μήτρα δεν είναι gadget: Η αλήθεια πίσω από το «ρομπότ εγκυμοσύνης» της Κίνας

Η κενή λάμψη της τεχνητής νοημοσύνης

Χρησιμοποιώντας εικόνες Τεχνητής Νοημοσύνης για την ερμηνεία των ονείρων

Είναι, λοιπόν, δικαιολογημένος ο φόβος ότι η ΑΙ «έρχεται για το μυαλό μας»;
Μια νέα μελέτη του MIT εξέτασε 54 συμμετέχοντες, 18–39 ετών. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και κλήθηκαν να γράψουν σειρά δοκιμίων, ενώ ήταν συνδεδεμένοι σε ΗΕΓ (ηλεκτροεγκεφαλογράφημα) που κατέγραφε τη δραστηριότητα σε 32 περιοχές του εγκεφάλου. Η μία ομάδα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το ChatGPT, η δεύτερη το Google και η τρίτη έπρεπε να γράψει χωρίς καμία βοήθεια.

Μετά τη συγγραφή, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ομάδα με πρόσβαση στο ChatGPT είχε το χαμηλότερο επίπεδο εγκεφαλικής εμπλοκής. Μάλιστα, το 83% όσων χρησιμοποίησαν το ChatGPT δεν μπορούσαν να θυμηθούν τίποτα απ’ όσα έγραψαν λίγα λεπτά αργότερα. Επιπλέον, καθώς προχωρούσαν από δοκίμιο σε δοκίμιο, κατέγραφαν όλο και λιγότερη νευρωνική δραστηριότητα και εμφάνιζαν μεγαλύτερη ροπή προς τη νοητική «τεμπελιά».

Οι ίδιοι ερευνητές «τρέχουν» τώρα παρόμοιο πείραμα με προγραμματιστές και τα πρώιμα ευρήματα είναι ακόμη πιο ανησυχητικά: με τη βοήθεια της ΑΙ, οι προγραμματιστές γίνονται πιο παραγωγικοί, αλλά αυτό φαίνεται να κοστίζει στη δημιουργική και κριτική τους σκέψη.

Είναι σαφές ότι, αν συνεχίσουμε σε αυτήν την τροχιά, κινδυνεύουμε να καταντήσουμε κι εμείς… bots. Η πλήρης αποχή από την ΑΙ ίσως ανέβαζε τις γνωστικές μας επιδόσεις, όμως δεν είναι ρεαλιστική. Τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης είναι υπαρκτά: όταν χρησιμοποιείται σωστά, μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μειώσει τις αγγαρείες χωρίς να υποβαθμίζει τις νοητικές μας δυνατότητες.

Για να αξιοποιήσεις στο έπακρο αυτήν τη ρηξικέλευθη τεχνολογία, χρειάζεται να τη διατηρείς στην περιφέρεια της εκάστοτε εργασίας. Είτε δημιουργείς είτε επιλύεις προβλήματα, η ΑΙ πρέπει να περιορίζεται στον ρόλο του βοηθού και όχι του «ηγέτη».

Ένας τρόπος είναι να χρησιμοποιείς εργαλεία όπως το ChatGPT για να παρέχουν εξηγήσεις, όχι «αδιαμφισβήτητες» απαντήσεις. Έτσι, η ΑΙ θα δείχνει πώς κατέληξε σε ένα αποτέλεσμα και θα σε εκπαιδεύει/προκαλεί να εξετάσεις περαιτέρω το σκεπτικό της, αντί να σου δίνει μια αδιασταύρωτη απάντηση που απλώς αντιγράφεις και επικολλάς.

Η ΑΙ πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται ως συμπλήρωμα, όχι ως κεντρικό στοιχείο -ιδίως σε πνευματικά απαιτητικές δραστηριότητες. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν ελάχιστες δικλείδες ασφαλείας που να μας αποτρέπουν από την υπερεξάρτηση στις ψηφιακές «στρατιές» ρομπότ για να κάνουν τη δουλειά μας.

Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να αντικαταστήσει το αρχικό κείμενο

Τι μπορείς να κάνεις;

Πρώτον, σβήσε τα chatbots από το κινητό σου. Με λίγα πατήματα απαλλάσσεσαι από το μικρό «οπλοστάσιο» ΑΙ που έχεις ήδη στη διάθεσή σου. Δεν είναι τα μόνα εργαλεία που μπορούν να διαβρώσουν τις γνωστικές δεξιότητες, είναι όμως τα πιο προσβάσιμα. Η απόσταση αυτή θα σε οδηγήσει φυσικά σε λιγότερη χρήση.

Δεύτερον, να είσαι ενσυνείδητος/η στον τρόπο που χρησιμοποιείς την ΑΙ και να επιλέγεις να κρατάς τις δεξιότητές σου αιχμηρές αντί να «κόβεις δρόμο». Οι συντομεύσεις στερούν από τον εγκέφαλο την άσκηση και από εσένα την ευχάριστη «έκρηξη» επιβράβευσης που νιώθεις όταν ολοκληρώνεις ένα δύσκολο έργο. Ανάθεσε στην ΑΙ μόνο τα τμήματα που δεν απαιτούν κριτική σκέψη.

Τρίτον, θύμιζε στον εαυτό σου τι πραγματικά σε ενθουσιάζει. Η εκμάθηση μιας δεξιότητας είναι από τις πιο ικανοποιητικές και θρεπτικές δραστηριότητες. Παρότι μπορείς να φτιάξεις μουσική με ΑΙ, δεν το κάνουν όλοι -διότι η μάθηση πιάνου ή μιας νέας γλώσσας είναι μια βαθιά ανταποδοτική διαδικασία. Δοκίμασε ένα νέο χόμπι: ίσως πάντα ήθελες να ζωγραφίσεις ή να μαγειρέψεις ένα γεύμα αντάξιο του αγαπημένου σου εστιατορίου.

Κράτα το μυαλό σου κοφτερό και θύμιζε στον εαυτό σου ότι δεν χρειάζεσαι την ΑΙ για να πετύχεις τα αποτελέσματα που αναζητάς. Μαθαίνοντας, ενδυναμώνεις τον εαυτό σου και επιλέγεις να βασίζεσαι στις δικές σου νοητικές δυνάμεις -αντί σε εργαλεία που έχουν κατ’ επανάληψη συνδεθεί με διάβρωση δεξιοτήτων, περισσότερη νωθρότητα και, τελικά, μεγαλύτερη μοναξιά.