Τελικά, τα video games κάνουν κακό στον εγκέφαλο των εφήβων; Η νέα έρευνα που αλλάζει όσα πίστευες

Για χρόνια, τα video games βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διαρκούς συζήτησης. Από τη μία, αρκετές έρευνες τα έχουν συνδέσει με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις, προβλήματα ύπνου και δυσκολίες συγκέντρωσης. Από την άλλη, ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι μπορούν να ενισχύσουν δεξιότητες όπως η στρατηγική σκέψη, η οπτικοχωρική αντίληψη και η επίλυση προβλημάτων.

Πού βρίσκεται, λοιπόν, η αλήθεια;

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Computers in Human Behavior έρχεται να δώσει μια διαφορετική απάντηση: το πρόβλημα δεν είναι ο χρόνος που αφιερώνει ένας έφηβος στα video games αλλά αν η ενασχόληση αυτή εξελίσσεται σε εξάρτηση.

3 τοξικοί όροι που χρησιμοποιούν σήμερα τα έφηβα αγόρια και γιατί πρέπει να τους γνωρίζεις

Το στοιχείο που άλλαξε τα δεδομένα

Οι ερευνητές από το Karl Landsteiner University of Health Sciences στην Αυστρία υποστήριξαν ότι πολλές προηγούμενες μελέτες αντιμετώπιζαν όλους τους «έντονους gamers» ως μία ενιαία ομάδα.

Στην πραγματικότητα όμως, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Άλλο είναι ένας έφηβος που επιλέγει συνειδητά να αφιερώσει αρκετές ώρες σε ένα παιχνίδι που τον ενδιαφέρει και άλλο ένας νέος που νιώθει αδυναμία να σταματήσει, ακόμη κι όταν το gaming επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητά του. Η δεύτερη περίπτωση περιγράφεται ως Internet Gaming Disorder (Διαταραχή Εθισμού στα Διαδικτυακά Παιχνίδια), μια αναγνωρισμένη ψυχική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από απώλεια ελέγχου, έντονη ανάγκη για παιχνίδι και συνέχιση της ενασχόλησης παρά τις αρνητικές συνέπειες.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μη διάκριση ανάμεσα στον ενθουσιασμό και την εξάρτηση ήταν ο βασικός λόγος που η επιστημονική βιβλιογραφία εμφάνιζε μέχρι σήμερα τόσο αντικρουόμενα αποτελέσματα.

Οι έφηβοι κοιμούνται λιγότερο από ποτέ και δεν φταίνε μόνο τα κινητά

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα

Στη μελέτη συμμετείχαν 3.854 έφηβοι ηλικίας 12 έως 16 ετών, με μέσο όρο ηλικίας τα 13,5 χρόνια. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με:

• τον καθημερινό χρόνο που αφιερώνουν στα video games,
• τα αγαπημένα τους παιχνίδια,
• τα είδη παιχνιδιών που προτιμούν,
• αλλά και το κατά πόσο παρουσιάζουν συμπτώματα εθισμού στο gaming.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές αξιολόγησαν τις γνωστικές τους ικανότητες μέσω ειδικών ηλεκτρονικών δοκιμασιών που εξέταζαν:

• λογική σκέψη,
• λεκτική κατανόηση,
• αριθμητικές δεξιότητες,
• οπτικοχωρική αντίληψη,
• μακροπρόθεσμη μνήμη.

Παράλληλα, μέτρησαν και τις κινητικές δεξιότητες, όπως η επιδεξιότητα των χεριών, η ταχύτητα αντίδρασης και η ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών υπό πίεση.

Οι νέοι χρησιμοποιούν λάθος τα social media και ο ΠΟΥ μιλά (ξανά) για σοβαρούς κινδύνους

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά

Παρότι ο χρόνος παιχνιδιού και ο εθισμός σχετίζονται μεταξύ τους, οι επιπτώσεις τους στον εγκέφαλο αποδείχθηκαν εντελώς διαφορετικές. Οι έφηβοι που παρουσίαζαν υψηλά επίπεδα συμπτωμάτων εξάρτησης εμφάνιζαν χαμηλότερες επιδόσεις σε όλες σχεδόν τις γνωστικές δοκιμασίες. Παρουσίαζαν επίσης περισσότερα λάθη σε τεστ γρήγορης επεξεργασίας πληροφοριών και ελαφρώς χαμηλότερη κινητική απόδοση. Αντίθετα, όταν οι ερευνητές απομόνωσαν την επίδραση της εξάρτησης, διαπίστωσαν ότι ο περισσότερος χρόνος ενασχόλησης με τα video games συνδεόταν με καλύτερες επιδόσεις σε σημαντικούς τομείς όπως:

• η οπτικοχωρική αντίληψη,
• η λογική σκέψη,
• η μακροπρόθεσμη μνήμη.

Με άλλα λόγια, δεν είναι οι πολλές ώρες παιχνιδιού που αποτελούν πρόβλημα, αλλά η αδυναμία ελέγχου της συμπεριφοράς.

Όπως εξηγεί ο επικεφαλής της μελέτης, David Willinger: «Ο χρόνος που αφιερώνει κάποιος στο gaming δεν αρκεί για να εξαχθούν συμπεράσματα. Ένας έφηβος που αφιερώνει ώρες σε ένα απαιτητικό παιχνίδι στρατηγικής κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό από έναν έφηβο που δεν μπορεί να σταματήσει να παίζει, ακόμη και όταν αυτό έχει αρνητικές συνέπειες».

Δεν είναι όλα τα παιχνίδια ίδια

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το είδος του παιχνιδιού. Τα παιχνίδια στρατηγικής και τα role-playing games (RPG) συνδέθηκαν με καλύτερες επιδόσεις στη λογική σκέψη και στις λεκτικές δεξιότητες. Παιχνίδια που βασίζονται στη δημιουργικότητα και την εξερεύνηση, όπως το Minecraft, σχετίστηκαν με υψηλότερες επιδόσεις στην οπτικοχωρική αντίληψη και στην κατανόηση του λόγου. Αντίστοιχα, παιχνίδια προσομοίωσης με έντονο αφηγηματικό περιεχόμενο, όπως τα The Sims και Animal Crossing, εμφάνισαν θετική σχέση με τις λεκτικές ικανότητες. Αντίθετα, ανταγωνιστικά παιχνίδια δράσης, όπως το Fortnite και το Brawl Stars, συσχετίστηκαν με υψηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων εθισμού και χαμηλότερες επιδόσεις στη λογική σκέψη και στην οπτικοχωρική αντίληψη. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι συνεχείς μηχανισμοί επιβράβευσης που διαθέτουν αυτά τα παιχνίδια ενδέχεται να ενισχύουν τη δυσκολία αποσύνδεσης.

Υπήρξαν και διαφορές ανάμεσα στα φύλα

Τα κορίτσια εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα συμπτωμάτων εξάρτησης από τα αγόρια. Παράλληλα, είχαν καλύτερες επιδόσεις στις λεπτές κινητικές δεξιότητες, παρουσιάζοντας μεγαλύτερη ακρίβεια και ταχύτερο συντονισμό των κινήσεων των χεριών.

Η συχνή χρήση των social σχετίζεται με χειρότερες δεξιότητες ανάγνωσης των εφήβων, σύμφωνα με μελέτη

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους γονείς;

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν πως τα video games αυξάνουν τη νοημοσύνη ούτε ότι προκαλούν από μόνα τους γνωστικές δυσκολίες. Η μελέτη καταγράφει συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Είναι πιθανό, για παράδειγμα, οι έφηβοι που διαθέτουν ήδη ισχυρές γνωστικές δεξιότητες να προτιμούν πιο σύνθετα παιχνίδια στρατηγικής. Αντίστοιχα, παιδιά με προϋπάρχουσες δυσκολίες μπορεί να είναι πιο ευάλωτα στην ανάπτυξη εθιστικής συμπεριφοράς. Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη ότι παράγοντες όπως η ποιότητα του ύπνου, η ψυχική υγεία ή το οικογενειακό περιβάλλον μπορούν επίσης να επηρεάζουν σημαντικά τη γνωστική ανάπτυξη και θα πρέπει να εξεταστούν σε μελλοντικές μελέτες.

Η νέα έρευνα ανατρέπει μια αντίληψη που κυριαρχούσε εδώ και χρόνια γύρω από τα video games και τις επιπτώσεις τους στον εγκέφαλο. Το ζητούμενο δεν είναι να μετράμε μόνο πόσες ώρες παίζει ένας έφηβος, αλλά πώς παίζει, γιατί παίζει και αν μπορεί να σταματήσει όταν το επιλέξει.

Γιατί τελικά, όπως δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα, η διαφορά ανάμεσα στο υγιές ενδιαφέρον και στην εξάρτηση είναι αυτή που καθορίζει αν το gaming θα λειτουργήσει ως εργαλείο ανάπτυξης ή ως παράγοντας κινδύνου.