Η Meta στο εδώλιο:Η δίκη για τον εθισμό των παιδιών στα social που ίσως αλλάξει Facebook & Instagram

Τα social media μπήκαν στη ζωή των παιδιών πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο προλάβαμε να καταλάβουμε τις συνέπειές τους. Σήμερα, όμως, το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο χρόνο περνά ένας ανήλικος μπροστά σε μια οθόνη ή αν οι γονείς βάζουν αρκετά όρια. Είναι αν οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που κάνει τα παιδιά να θέλουν να επιστρέφουν ξανά και ξανά. Και για πρώτη φορά, αυτό το ερώτημα θα κριθεί και μέσα σε μια δικαστική αίθουσα.

Αυτές τις ημέρες, η Meta, η εταιρεία πίσω από το Facebook και το Instagram, βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σημαντικότερες δικαστικές μάχες που έχουν δοθεί μέχρι σήμερα για τις επιπτώσεις των social media στα παιδιά. Δεκάδες πολιτείες των ΗΠΑ έχουν κινηθεί νομικά κατά της Meta. Η συγκεκριμένη ομοσπονδιακή υπόθεση αφορά 29 πολιτείες, οι οποίες υποστηρίζουν ότι οι πλατφόρμες της εταιρείας σχεδιάστηκαν με χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση από ανηλίκους και ότι η Meta παραπλάνησε το κοινό σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν για τα παιδιά και τους εφήβους.

Η Βρετανία προστίθεται στις χώρες που απαγορεύουν social media κάτω των 16 ετών – αλλά αρκεί;

Τι ακριβώς κατηγορούν τη Meta ότι έκανε;

Η υπόθεση που οδηγείται στο ομοσπονδιακό δικαστήριο της Καλιφόρνιας αφορά τον τρόπο με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί το Facebook και το Instagram. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι η Meta δημιούργησε και αξιοποίησε χαρακτηριστικά που έχουν ως στόχο να τραβούν την προσοχή των παιδιών και να τα κρατούν όσο περισσότερο γίνεται στην πλατφόρμα. Ανάμεσά τους βρίσκονται το περίφημο like, το infinite scroll, όπου πάντα υπάρχει «ένα ακόμη» βίντεο ή post - αλλά και οι αλγόριθμοι που προτείνουν συνεχώς νέο περιεχόμενο.

Η λογική, σύμφωνα με την αγωγή, είναι απλή: όσο περισσότερο χρόνο περνά ένας χρήστης στην πλατφόρμα, τόσο περισσότερες διαφημίσεις μπορεί να δει και τόσο περισσότερα έσοδα μπορεί να αποφέρει. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ακόμη ότι η Meta έδωσε προτεραιότητα στο engagement, δηλαδή στο να παραμένουν οι χρήστες ενεργοί, αντί για την ασφάλεια και την ευημερία των νεότερων χρηστών.

Το scrolling που δεν τελειώνει ποτέ

Και εδώ ίσως βρίσκεται ένα από τα πιο γνώριμα σημεία για κάθε γονιό. Δεν είναι μόνο το περιεχόμενο που βλέπει ένα παιδί. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η πλατφόρμα το καλεί να συνεχίσει. Ένα βίντεο τελειώνει και αμέσως εμφανίζεται το επόμενο. Ένα post ακολουθείται από άλλο. Μια ειδοποίηση σε κάνει να ξαναπιάσεις το κινητό. Και κάπως έτσι, αυτό που ξεκίνησε ως «θα χαζέψω λίγο» μπορεί να γίνει μισή, μία ή και περισσότερες ώρες.

Αυτό ακριβώς το μοντέλο σχεδιασμού βρίσκεται στο επίκεντρο της συγκεκριμένης δικαστικής διαμάχης. Οι πολιτείες υποστηρίζουν ότι ορισμένες λειτουργίες δεν είναι απλώς ουδέτερα εργαλεία, αλλά χαρακτηριστικά που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση από παιδιά και εφήβους.

Και τι γίνεται με την ψυχική υγεία;

Σύμφωνα με την αγωγή, η υπερβολική χρήση των πλατφορμών μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο και τη σχολική ζωή των παιδιών, ενώ οι ενάγοντες υποστηρίζουν επίσης ότι ορισμένα φίλτρα εικόνας συνδέονται με την ενίσχυση προβλημάτων όπως οι διατροφικές διαταραχές και η δυσμορφία σώματος. Οι πολιτείες ισχυρίζονται ότι η Meta γνώριζε τους κινδύνους, ενώ την ίδια στιγμή παρουσίαζε δημόσια τα προϊόντα της ως ασφαλή για τους νεότερους χρήστες. Στη δικογραφία αναφέρονται περισσότερες από 100 δηλώσεις στελεχών της εταιρείας που, σύμφωνα με τους ενάγοντες, ενδέχεται να ήταν παραπλανητικές.

Η Meta, από την πλευρά της, αρνείται τις κατηγορίες. Υποστηρίζει ότι οι ισχυρισμοί είναι αβάσιμοι και ότι έχει λάβει σημαντικά μέτρα για την προστασία των εφήβων.

Μήπως το παιδί σου επηρεάζεται από τα social περισσότερο απ’ ό,τι μπορείς να το επηρεάσεις εσύ;

Έως και 1,4 τρισ. δολάρια οι πιθανές κυρώσεις

Το μέγεθος της υπόθεσης είναι εντυπωσιακό. Οι τέσσερις πολιτείες που συμμετέχουν στη συγκεκριμένη αγωγή - Καλιφόρνια, Κολοράντο, Κεντάκι και Νιου Τζέρσεϊ - έχουν θέσει στο τραπέζι πιθανές κυρώσεις που μπορεί να φτάσουν συνολικά έως και τα 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, εφόσον επικρατήσουν οι σχετικές αξιώσεις. Το ποσό αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτείες υπολογίζουν τις προβλεπόμενες κυρώσεις και όχι ένα ποσό που έχει ήδη επιδικαστεί. Η υπόθεση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική επειδή εντάσσεται σε ένα πολύ μεγαλύτερο κύμα αγωγών κατά των εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης για τις επιπτώσεις των προϊόντων τους στους ανηλίκους. Νομικοί εμπειρογνώμονες τη συγκρίνουν με τις ιστορικές δικαστικές διαμάχες κατά των βιομηχανιών καπνού και οπιοειδών, οι οποίες άλλαξαν τόσο τη συμπεριφορά των εν λόγω εταιρειών όσο και τον δημόσιο διάλογο για τους κινδύνους των τσιγάρων και των συνταγογραφούμενων παυσίπονων.

«Αυτό που ισχυριζόμαστε στην προσφυγή μας και είμαστε έτοιμοι να αποδείξουμε στη δίκη, είναι ότι εξαπατούν τους καταναλωτές σχετικά με τους κινδύνους του Facebook και του Instagram», δήλωσε σε συνέντευξή της στο NPR η Γενική Εισαγγελέας του Νιου Τζέρσεϊ, Jennifer Davenport. «Βάζουν τακτικά τα κέρδη πάνω από την υγεία μιας ολόκληρης γενιάς νέων ανθρώπων», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης απολάμβαναν μέχρι σήμερα σχετική ασυλία από αγωγές, καθώς προστατεύονται από την Πρώτη Τροπολογία του αμερικανικού συντάγματος και το Άρθρο 230 του Communications Decency Act, το οποίο θωρακίζει σε μεγάλο βαθμό τις πλατφόρμες από διώξεις που σχετίζονται με το περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι χρήστες.

Ωστόσο, η Meta έχει ήδη χάσει δύο υποθέσεις σε πολιτειακά δικαστήρια φέτος με παρόμοιες κατηγορίες. Τον Μάρτιο του 2026 , σώμα ενόρκων στο Λος Άντζελες έκρινε τη Meta και τη Google συνυπεύθυνες για την κατάθλιψη και το άγχος μιας νεαρής γυναίκας που χρησιμοποιούσε καταναγκαστικά τα social media από μικρή ηλικία, επιδικάζοντάς της αποζημίωση $6 εκατομμυρίων. Ξεχωριστά, δικαστής στο Νέο Μεξικό διέταξε τη Meta να καταβάλει $567 εκατομμύρια και να εφαρμόσει νέα μέτρα ασφαλείας, αφού το δικαστήριο έκρινε ότι η εταιρεία απέτυχε να προστατεύσει τους ανήλικους χρήστες από την παιδική σεξουαλική εκμετάλλευση στις πλατφόρμες της.

Στην ομοσπονδιακή υπόθεση που ξεκινά σήμερα, όπως και στο ευρύτερο κύμα προσφυγών, οι ενάγοντες στρέφονται κατά των ίδιων των λειτουργιών σχεδιασμού των πλατφορμών - οι οποίες, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν στον εθισμό των ανηλίκων - και όχι κατά του περιεχομένου που προέρχεται από άλλους χρήστες.

Ο Stuart Benjamin, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Duke, σημείωσε ότι αυτή η νομική προσέγγιση μπορεί να αποδειχθεί σύνθετη, καθώς είναι δύσκολο για το δικαστήριο να διαχωρίσει τους ισχυρισμούς για τον εθιστικό σχεδιασμό του προϊόντος από τους ισχυρισμούς για το εθιστικό περιεχόμενο.

Νομικοί εκτιμούν ότι η Meta - η οποία ανέφερε στα τέλη Ιουλίου ότι περίπου 3,6 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά τις πλατφόρμες της - είναι πιθανό να ασκήσει έφεση σε οποιαδήποτε καταδικαστική απόφαση, καθώς τα διακυβεύματα είναι τεράστια. Μια έφεση θα μπορούσε να φτάσει μέχρι το Ανώτατο Δικαστήριο.

«Δεν είναι τόσο απλό για τη Meta όσο το να γράψει μια επιταγή και να συμβιβαστεί», ανέφερε ο Benjamin Zipursky, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Fordham. «Οι ενάγοντες διεκδικούν τεράστια ποσά, ο αριθμός τους είναι μεγάλος και η λίστα των ανθρώπων που μπορούν να προσφύγουν στο μέλλον είναι δυνητικά ατελείωτη».

Η δίκη διεξάγεται στο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Βόρειας Περιφέρειας της Καλιφόρνια, στο Όκλαντ, υπό την προεδρία της δικαστού Yvonne Gonzalez Rogers.

Η συζήτηση δεν είναι πλέον μόνο «πόση ώρα επιτρέπεται να είναι το παιδί μου στο κινητό». Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν τα ίδια τα προϊόντα είναι σχεδιασμένα με τρόπο που κάνει πιο δύσκολο για ένα παιδί να αποσυνδεθεί.

Και αυτό είναι κάτι που ένας γονιός δύσκολα μπορεί να αντιμετωπίσει μόνος του. Μπορείς να βάλεις όρια, να απενεργοποιήσεις ειδοποιήσεις, να συμφωνήσεις συγκεκριμένες ώρες χωρίς κινητό και να συζητήσεις με το παιδί σου για όσα βλέπει online. Όμως όταν απέναντί σου βρίσκεται ένας ολόκληρος μηχανισμός σχεδιασμένος ώστε να κρατά την προσοχή του χρήστη, η ατομική ευθύνη δεν μοιάζει πλέον αρκετή. Ίσως γι' αυτό και όλο και περισσότερες κυβερνήσεις αναζητούν πλέον νομοθετικές λύσεις.

Η Ελλάδα ανακοίνωσε ένα από τα πιο αυστηρά ηλικιακά όρια στην Ευρώπη: παιδιά κάτω των 15 ετών δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης από την 1η Ιανουαρίου 2027 ενώ έχει δημιουργήσει, μαζί με τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Δανία, την Κύπρο και την Ιταλία, μια «ψηφιακή συμμαχία των προθύμων» για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο προωθείται κοινή προσέγγιση για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει ήδη παρουσιάσει σχετικό πιλοτικό εργαλείο.

Η Αυστραλία έχει ήδη προχωρήσει σε αντίστοιχη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 16 ετών, ενώ αρκετές ακόμη χώρες και πολιτείες εξετάζουν περιορισμούς ή αυστηρότερους κανόνες για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media.

Τα social media δεν επηρεάζουν απλώς τα παιδιά, τα αλλάζουν κι αυτό δεν μπορείς να το αγνοήσεις

Κανένας γονιός δεν θέλει να μεγαλώσει ένα παιδί αποκομμένο από την τεχνολογία. Το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψουμε σε έναν κόσμο χωρίς οθόνες. Είναι να βρούμε έναν τρόπο ώστε τα παιδιά μας να μεγαλώνουν με την τεχνολογία και όχι υπό τον έλεγχό της.

Ίσως, τελικά, η μεγάλη συζήτηση των επόμενων χρόνων να μην είναι αν τα παιδιά θα χρησιμοποιούν social media.

Αλλά ποιος θα αποφασίζει πότε, πόσο και με ποιους όρους θα τα χρησιμοποιούν.