Η Βρετανία προστίθεται στις χώρες που απαγορεύουν social media κάτω των 16 ετών – αλλά αρκεί;

Από την Καμπέρα μέχρι το Λονδίνο, από το Παρίσι μέχρι την Τζακάρτα, οι κυβερνήσεις χαράσσουν μια διαχωριστική γραμμή: τα παιδιά δεν πρέπει να βρίσκονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό που ξεκίνησε ως μια τολμηρή, αμφιλεγόμενη κίνηση της Αυστραλίας στα τέλη του 2025, γρήγορα μετατράπηκε σε μια παγκόσμια αναμέτρηση σχετικά με το πώς το διαδίκτυο βλάπτει τους νέους και ποιος είναι υπεύθυνος για την επίλυσή του.

Η Αυστραλία άνοιξε τον δρόμο

Τον Δεκέμβριο του 2025, η Αυστραλία έγραψε ιστορία, καθώς έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε νομικά τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 16 ετών. Μέσα σε μια νύχτα, πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok, το Snapchat, το X (πρώην Twitter), το YouTube, το Reddit και το Twitch αποκλείστηκαν από την προσφορά των υπηρεσιών τους σε ανήλικους χρήστες. Το WhatsApp και το YouTube Kids εξαιρέθηκαν από την απαγόρευση. Ο νόμος καθιστά τις εταιρείες τεχνολογίας υπεύθυνες για την αυστηρή επαλήθευση ηλικίας, με πρόστιμα έως και 49,5 εκατομμύρια AUD για παραβάσεις. Οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων και το YouTube Kids εξαιρέθηκαν, σηματοδοτώντας μια ισχυρή στροφή κατά της αυτορρύθμισης.

Cyberbullying και social media: Πώς επηρεάζουν την ψυχική υγεία

Χθες, το Ηνωμένο Βασίλειο έκανε ένα σημαντικό βήμα, με τον πρωθυπουργό Keir Starmer να προτείνει την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών, έπειτα από δημόσια διαβούλευση που συγκέντρωσε πάνω από 116.000 απαντήσεις, στις οποίες η πλειοψηφία των γονέων τάχθηκε υπέρ της πρότασης. Το σχέδιο βασίζεται στο μοντέλο της Αυστραλίας αλλά προσθέτει αυστηρότερα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων περιορισμών στη ζωντανή μετάδοση (live streaming) και την επαφή με αγνώστους σε πλατφόρμες παιχνιδιών. Τα chatbots «ρομαντικών συντρόφων» με τεχνητή νοημοσύνη θα περιορίζονται σε ενήλικες, ενώ οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων όπως το WhatsApp παραμένουν εξαιρούμενες. Για τους νέους 16 και 17 ετών οι περιορισμοί θα είναι πιο χαλαροί, ώστε η μετάβαση να γίνει ομαλά και να αποφευχθεί ένας απότομος αποκλεισμός. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση επέκρινε έντονα τις εταιρείες τεχνολογίας που αδυνατούν να προστατεύσουν τους χρήστες τους, ξεκαθαρίζοντας ότι οι νέοι κανόνες θα τεθούν σε ισχύ την άνοιξη του 2027.

Τι περιλαμβάνουν οι απαγορεύσεις στη χώρα μας

Στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος κινείται και η Ελλάδα, η οποία έχει ήδη ανακοινώσει το δικό της επίσημο πλαίσιο ρυθμίσεων, με τα μέτρα να τίθενται σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Οι απαγορεύσεις στη χώρα μας εστιάζουν στην καθολική απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, χωρίς να προβλέπεται καμία εξαίρεση, ακόμη και με γονική συναίνεση. Το «μπλόκο» αφορά κυρίως πλατφόρμες με αλγοριθμικές ροές και ασταμάτητο σκρολάρισμα, όπως το TikTok και το Instagram, ενώ για την ηλικιακή ομάδα από 15 έως 18 ετών σχεδιάζονται ειδικοί εφηβικοί λογαριασμοί με περιορισμούς, όπως το «νυχτερινό κλείδωμα».

Το κλειδί για την εφαρμογή του μέτρου στην Ελλάδα είναι το σύστημα επαλήθευσης ηλικίας μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας Kids Wallet, το οποίο θα καθιστά σχεδόν αδύνατο για τους ανήλικους να ξεγελάσουν το σύστημα με ψεύτικα στοιχεία. Την ευθύνη για τη συμμόρφωση φέρουν αποκλειστικά οι ίδιες οι εταιρείες τεχνολογίας, οι οποίες αν δεν αναπτύξουν αξιόπιστους μηχανισμούς ελέγχου, θα βρεθούν αντιμέτωπες με βαριά πρόστιμα.

Μαζί με τη χώρα μας, η Γαλλία, η Δανία, η Αυστρία, η Ισπανία και η Ινδονησία βρίσκονται στο ίδιο μέτωπο. Παράλληλα, η Πολωνία, η Σλοβενία, η Μαλαισία, ο Καναδάς και η Τουρκία συντάσσουν ή ψηφίζουν παρόμοιους νόμους, ενώ η Γερμανία παραμένει υπό συζήτηση.

Ορισμένες χώρες προσθέτουν αυστηρότερα εργαλεία επιβολής και θεωρούν τις εταιρείες τεχνολογίας υπόλογες. Μαζί, αυτές οι προσπάθειες αντικατοπτρίζουν μια ταχέως αναπτυσσόμενη διεθνή τάση για αυστηρότερη ρύθμιση της ψηφιακής πρόσβασης των παιδιών.

Απαγόρευση social media κάτω των 15 ετών: Προστασία ή ένα μέτρο που θα παρακαμφθεί;

Οι αυξανόμενες ανησυχίες για την ψυχική υγεία

Οι αυξανόμενες ανησυχίες για την ψυχική υγεία των παιδιών οδηγούν στην παγκόσμια προσπάθεια για περιορισμό της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με μελέτες να συνδέουν την υπερβολική χρήση με άγχος, κατάθλιψη, κακό ύπνο, κυβερνοεκφοβισμό και διαδικτυακή εκμετάλλευση - κινδύνους που απασχολούν έντονα και την ελληνική κοινωνία.

Οι κυβερνήσεις εκφράζουν ολοένα και μεγαλύτερη απογοήτευση με την αδυναμία των τεχνολογικών εταιρειών να αναλάβουν δράση. Οι ροές δεδομένων που βασίζονται σε αλγόριθμους και μεγιστοποιούν τον χρόνο μπροστά στην οθόνη επηρεάζουν ιδιαίτερα τα παιδιά, ενώ το ζωντανό περιεχόμενο είναι πιο δύσκολο να παρακολουθηθεί.

Ωστόσο, δεν υποστηρίζουν όλοι τις γενικές απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τα παιδιά, με τους επικριτές να τις αποκαλούν μια αναποτελεσματική «γρήγορη λύση» που δεν αντιμετωπίζει βαθύτερα ζητήματα.

Η Διεθνής Αμνηστία έχει εκφράσει ανησυχίες σχετικά με την ιδιωτικότητα, προειδοποιώντας ότι οι αυστηροί έλεγχοι ηλικίας θα μπορούσαν να αναγκάσουν τους χρήστες να κοινοποιούν ευαίσθητα δεδομένα. Άλλοι υποστηρίζουν ότι οι απαγορεύσεις ενδέχεται να μην βελτιώνουν την ασφάλεια, καθώς τα παιδιά μπορούν να παρακάμψουν τους περιορισμούς, διακινδυνεύοντας παράλληλα τον ψηφιακό αποκλεισμό. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σημειώνουν, μπορούν να αποτελέσουν έναν ζωτικό χώρο υποστήριξης για ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με αναπηρίες ή προβλήματα ψυχικής υγείας.

Αυστηρότεροι κανόνες έρχονται

Οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι, καθώς οι κυβερνήσεις θα αυστηροποιήσουν τους ελέγχους στην πρόσβαση των παιδιών στο διαδίκτυο. Σε όλη την Ευρώπη, οι νομοθέτες αγωνίζονται να ψηφίσουν παρόμοιους νόμους έως το 2026.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Ofcom θα καθορίσει τους ελέγχους ηλικίας και την επιβολή τους, ενώ οι αξιωματούχοι εξετάζουν την επιβολή απαγόρευσης κυκλοφορίας (curfews) και τα όρια στην ατελείωτη κύλιση (endless scrolling). Η απαγόρευση της Αυστραλίας παρακολουθείται στενά για να αξιολογηθεί ο αντίκτυπός της στον πραγματικό κόσμο. Η ευρύτερη τάση είναι σαφής: οι κυβερνήσεις παρεμβαίνουν αποφασιστικά, σηματοδοτώντας το τέλος της αυτορρύθμισης από τις εταιρείες τεχνολογίας.

Η συχνή χρήση των social σχετίζεται με χειρότερες δεξιότητες ανάγνωσης των εφήβων, σύμφωνα με μελέτη

Λειτουργούν τελικά αυτού του είδους οι απαγορεύσεις;

Το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει είναι το αν τέτοιου είδους καθολικά μέτρα αποδίδουν στην πράξη. Ενώ η πρόσφατη απαγόρευση στην Ισπανία εφαρμόστηκε πολύ πρόσφατα για να έχουμε ουσιαστικά δεδομένα, τα πρώτα στοιχεία από την Αυστραλία - που άνοιξε τον δρόμο - δείχνουν ότι η θεωρία από την πράξη απέχει πολύ. Έρευνα που διεξήγαγε ο επίτροπος ηλεκτρονικής ασφάλειας της Αυστραλίας αποκαλύπτει ότι η πλειοψηφία των παιδιών έχει ήδη βρει τρόπους να παρακάμπτει το ψηφιακό μπλόκο.

Η έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 898 γονέων και κηδεμόνων με παιδιά ηλικίας 8 έως 15 ετών, έδειξε ότι περίπου επτά στα δέκα παιδιά που διατηρούσαν προφίλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, εξακολουθούσαν να έχουν ενεργό λογαριασμό. Όπως επισημαίνεται στην επίσημη έκθεση, αν και ο αριθμός των ανηλίκων με προφίλ έχει μειωθεί σε σχέση με το προηγούμενο διάστημα, ένας σημαντικός αριθμός παιδιών κάτω των 16 ετών συνεχίζει να χρησιμοποιεί κανονικά τις πλατφόρμες.

Αντί για οριζόντιους αποκλεισμούς, η Διεθνής Αμνηστία και άλλοι διεθνείς φορείς υποστηρίζουν ότι η λύση δεν είναι οι απαγορεύσεις αλλά να εξαναγκαστούν οι εταιρείες τεχνολογίας να επανασχεδιάσουν τις πλατφόρμες τους με γνώμονα την ασφάλεια. Η Αμνηστία ζητά τη ριζική απαγόρευση της εμπορικής συλλογής δεδομένων των ανηλίκων και την κατάργηση των εθιστικών αλγορίθμων, όπως το ασταμάτητο σκρολάρισμα, που παγιδεύουν τους εφήβους σε επιβλαβές περιεχόμενο.

Παράλληλα, κορυφαίοι παιδοψυχολόγοι και ακαδημαϊκοί τονίζουν ότι η καθολική απαγόρευση απλώς κρύβει το πρόβλημα κάτω από το χαλί, αφήνοντας τα παιδιά απροετοίμαστα. Αντί για το «ψηφιακό σκοτάδι», προτείνουν στις κυβερνήσεις να επενδύσουν σε ισχυρά προγράμματα ψηφιακού γραμματισμού στα σχολεία, διδάσκοντας στους νέους πώς να αμύνονται online, αλλά και στη δημιουργία δωρεάν offline δομών ψυχικής υγείας και άθλησης στον πραγματικό κόσμο.

Την ίδια στιγμή, οι αυστραλιανές αρχές δεν έχουν επιβάλει ακόμα πρόστιμο σε καμία εταιρεία τεχνολογίας για μη συμμόρφωση, παρά το γεγονός ότι δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το Snapchat, το TikTok, το Facebook, το Instagram και το YouTube βρίσκονται ήδη υπό επίσημη έρευνα. Το γεγονός αυτό ενισχύει τον προβληματισμό για το αν οι κυβερνήσεις μπορούν όντως να ελέγξουν τους τεχνολογικούς κολοσσούς, ή αν οι απαγορεύσεις μένουν τελικά μόνο στα χαρτιά.

Πώς απαντούν οι εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης;

Η αντίδραση των τεχνολογικών κολοσσών απέναντι σε αυτούς τους καθολικούς αποκλεισμούς είναι άμεση, με τις περισσότερες εταιρείες να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητά τους.Εκπρόσωπος της Meta, της μητρικής εταιρείας του Facebook και του Instagram, δήλωσε στο CNN ότι η εταιρεία εργάζεται συστηματικά για την ασφάλεια των ανηλίκων, έχοντας ήδη εφαρμόσει λειτουργίες που περιορίζουν το περιεχόμενο που βλέπουν τα παιδιά, καθώς και το ποιος μπορεί να επικοινωνήσει μαζί τους.

Ωστόσο, η Meta υποστηρίζει ότι οι απόλυτες απαγορεύσεις δεν θα βοηθήσουν. Όπως έδειξε το παράδειγμα της Αυστραλίας, τέτοιου είδους μέτρα κλείνουν την πόρτα των επίσημων δικτύων στους εφήβους, απομονώνοντάς τους από διαδικτυακές κοινότητες και πληροφορίες, και τελικά τους ωθούν σε εναλλακτικές, μη ρυθμιζόμενες γωνιές του διαδικτύου που στερούνται κάθε είδους προστασίας και γονικού ελέγχου. Σύμφωνα με την εταιρεία, αν οι κυβερνήσεις θέλουν αποτελεσματικές λύσεις που θα διευκολύνουν τους γονείς, οι περιορισμοί θα πρέπει να βασίζονται σε ένα κεντρικό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας μέσα από τις ίδιες τις συσκευές (smartphone ή tablet), ώστε να μην αναγκάζονται οι χρήστες να παραδίδουν τα προσωπικά τους έγγραφα και ταυτότητες σε δεκάδες διαφορετικές εφαρμογές.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Snap, η ιδιοκτήτρια εταιρεία του Snapchat. Αν και εκπρόσωπός της δήλωσε ότι στηρίζει τις κυβερνητικές προσπάθειες για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, τόνισε ότι η πλατφόρμα τους χρησιμοποιείται κυρίως για ιδιωτικά μηνύματα μεταξύ φίλων και συγγενών. Μια πλήρης απαγόρευση που θα αποσυνέδεε τους εφήβους από αυτές τις στενές σχέσεις δεν θα τους προσέφερε μεγαλύτερη ασφάλεια, αλλά αντίθετα, θα κινδύνευε να τους στρέψει σε πολύ λιγότερο ασφαλείς πλατφόρμες. Για τον λόγο αυτό, η εταιρεία θεωρεί ζωτικής σημασίας να εξετάσουν οι κυβερνήσεις πολύ προσεκτικά το πεδίο εφαρμογών των νόμων, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο θα οριστούν και θα εφαρμοστούν οι εξαιρέσεις. Από την πλευρά τους, οι εταιρείες X, Google και TikTok δεν έχουν τοποθετηθεί ακόμη επίσημα, παρά τα σχετικά αιτήματα του CNN για κάποιο σχόλιο.