Τι δεν θα αγοράζει το παιδί από το κυλικείο; Οι νέοι κανόνες στη μάχη κατά της παιδικής παχυσαρκίας

Αν το παιδί έχει συνδέσει το σχολικό διάλειμμα με ένα κρουασάν, μια σοκολάτα, ένα αναψυκτικό ή ένα τοστ με αλλαντικά, φέτος θα συναντήσει ένα αρκετά διαφορετικό κυλικείο. Οι νέες οδηγίες του Υπουργείου Υγείας αλλάζουν σημαντικά το τι μπορεί να πωλείται μέσα στις σχολικές μονάδες, από το δημοτικό μέχρι το λύκειο.

Η λογική πίσω από τις αλλαγές είναι ξεκάθαρη: το σχολείο δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως χώρος μάθησης, αλλά και ως ένα περιβάλλον που μπορεί να επηρεάζει καθημερινά τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών. Οι νέες προδιαγραφές εντάσσονται στην εθνική δράση για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας και δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σε τρόφιμα με καλύτερο διατροφικό προφίλ, μικρότερες μερίδες και περιορισμό προϊόντων με πολλά ελεύθερα σάκχαρα, αλάτι και κορεσμένα λιπαρά.

7 έξυπνες επιλογές για το ταπεράκι που το παιδί σου θα ζητάει ξανά και ξανά

Τι επιτρέπεται και τι όχι στα σχολικά κυλικεία

Φρέσκα φρούτα και λαχανικά

Επιτρέπονται:

• Φρέσκα φρούτα και λαχανικά εποχής, όπως μήλα, αχλάδια, πορτοκάλια, μπανάνες, μανταρίνια, βερίκοκα, καρότα, αγγούρια, ντοματίνια κ.ά., καλά πλυμένα και συσκευασμένα σε ατομική μερίδα.
• Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά δεν έχουν περιορισμό μεγέθους μερίδας στον πίνακα.

Επεξεργασμένα φρούτα:

• Αποξηραμένα φρούτα, όπως δαμάσκηνα, βερίκοκα, σταφίδες και σύκα: έως 30 γρ., χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Φρουτοσαλάτα: έως 150 γρ., χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Κομπόστα φρούτων σε χυμό φρούτων: έως 150 γρ., χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.

Γάλα και γαλακτοκομικά

Επιτρέπονται:

• Πλήρες ή ημιαποβουτυρωμένο παστεριωμένο γάλα: έως 250 ml.
• Κεφίρ και αριάνι: έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Ημιαποβουτυρωμένο γάλα με κακάο και προϊόντα με βάση ημιαποβουτυρωμένο γάλα και κακάο: έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα και με συγκεκριμένο όριο λιπαρών.
• Ροφήματα γάλακτος που παρασκευάζονται μέσα στο κυλικείο, έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.

Προσοχή: Δεν επιτρέπονται τυποποιημένα ανάλογα ροφήματα γάλακτος ούτε η χρήση έτοιμης σκόνης για την παρασκευή τους.

Γιαούρτι:

• Πλήρες ή ημιαποβουτυρωμένο, έως 200 γρ., χωρίς πρόσθετα σάκχαρα και με συνολικά λιπαρά έως 5 γρ./100 γρ.

Επιδόρπια γιαουρτιού:

• Έως 180 γρ.
• Μπορούν να περιέχουν φρούτα, μέλι, μαρμελάδα, δημητριακά ή ξηρούς καρπούς.
• Αν περιέχουν μέλι, το μέλι δεν μπορεί να ξεπερνά τα 20 γρ.
• Υπάρχει όριο στα ολικά σάκχαρα: 12,5 γρ./100 γρ., ή 18 γρ./100 γρ. όταν το προϊόν περιέχει μέλι.

Ρυζόγαλο και κρέμα:

• Έως 150 γρ.
• Για τις κρέμες προβλέπεται έως 17 γρ. ολικά σάκχαρα/100 γρ. και έως 4 γρ. λιπαρά/100 γρ.

Αρτοσκευάσματα

Εδώ υπάρχει αρκετά μεγάλη ποικιλία, αλλά σχεδόν παντού μπαίνουν όρια στη μερίδα και στη σύσταση.

Επιτρέπονται:

• Κουλούρι σησαμένιο, πολύσπορο ή τύπου pretzel: έως 60 γρ.
• Μπάρες δημητριακών και δημητριακά πρωινού: έως 40 γρ.
• Φρυγανιές, κράκερ και κριτσίνια: έως 50 γρ.
• Μπισκότα: έως 50 γρ.
• Σταφιδόψωμο και μουστοκούλουρο: έως 50 γρ.
• Γκοφρέτες δημητριακών, όπως ρυζογκοφρέτες και καλαμπογκοφρέτες: έως 40 γρ.

Σε αρκετές από αυτές τις κατηγορίες υπάρχουν επιπλέον όρια για λιπαρά, κορεσμένα και trans λιπαρά και νάτριο. Το Υπουργείο συστήνει παράλληλα να προτιμώνται τα προϊόντα ολικής άλεσης.

Ο πίνακας αναφέρει ρητά ως μη επιτρεπόμενα:

• κέικ
• τσουρέκι
• donuts
• κρουασάν
• και άλλα αντίστοιχα γλυκά αρτοσκευάσματα.

Διάφορα σνακ

Επιτρέπονται:

• Ξηροί καρποί χωρίς προσθήκη αλατιού και ζάχαρης, σε ατομική συσκευασία έως 30 γρ. - μόνο σε Γυμνάσια και Λύκεια.
• Ρυζογκοφρέτες/καλαμπογκοφρέτες έως 40 γρ.
• Παστέλι και χαλβάς έως 40 γρ.
• Φυτικά επιδόρπια, όπως αμυγδάλου, βρώμης ή σόγιας, έως 200 γρ., με έως 12,5 γρ. ολικά σάκχαρα/100 γρ. και χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.

14+1 νόστιμες ιδέες για κολατσιό στο σχολείο

Δεν επιτρέπονται:

• chips πατάτας ή άλλων λαχανικών
• άλλα αλμυρά σνακ, όπως γαριδάκια και ποπ κορν
• σοκολάτα υγείας και σοκολάτα γάλακτος
• παγωτά
• γρανίτες
• τσίχλες
• καραμέλες.

Σάντουιτς και τοστ

Τα σάντουιτς και τα τοστ μπορούν να φτιάχνονται με συνδυασμούς των επιτρεπόμενων τροφίμων και μπορούν είτε να είναι τυποποιημένα είτε να παρασκευάζονται αυθημερόν στο κυλικείο.

Επιτρέπονται:

Βάση

• Ψωμί λευκό, ολικής ή πολύσπορο
• Αραβική πίτα
• Τορτίγια
• Συνιστάται η επιλογή προϊόντων ολικής άλεσης.
• Η βάση έχει όριο 60 γρ.

Λαχανικά

• Όλα τα φρέσκα λαχανικά, χωρίς περιορισμό.

Τυριά

• Πολύ σκληρά, σκληρά, ημίσκληρα και μαλακά τυριά.
• Συνιστώνται παραδοσιακά ελληνικά τυριά και τυριά ΠΟΠ.
• Εξαιρούνται τα ανακατεργασμένα/τηγμένα τυριά και τα ανακατεργασμένα τυριά με αλειφώδη υφή.

Πρωτεΐνη

• Βραστό κοτόπουλο
• Βραστή γαλοπούλα, όχι ως αλλαντικό
• Τόνος
• Καλά βρασμένο αυγό

Άλλα

• Ελιές χωρίς κουκούτσι
• Παρθένο ελαιόλαδο
• Πάστα ελιάς
• Μαλακή μαργαρίνη
• Ταχίνι
• Φυστικοβούτυρο και άλλα αλείμματα ξηρών καρπών
• Μέλι.

Δεν επιτρέπονται:

• Αλλαντικά: ζαμπόν, μπέικον, πάριζα, μορταδέλα, λουκάνικα, αλλαντικά αέρος κ.ά.
• Παρασκευάσματα κρέατος: γύρος, σουβλάκι, σνίτσελ, μπιφτέκι, κεμπάπ, κοτομπουκιές κ.ά.
• Κέτσαπ και μαγιονέζα ως πρόσθετες ύλες
• Αλείμματα σοκολάτας
• Μαρμελάδα.

Εδώ μπορεί να δημιουργεί σύγχυση καθώς η βραστή γαλοπούλα επιτρέπεται ως κρέας, αλλά η γαλοπούλα ως αλλαντικό απαγορεύεται.

Πίτες και πίτσα

Επιτρέπονται:

• Τυρόπιτα
• Πίτα λαχανικών
• Τυροκούλουρο

Η μερίδα είναι έως 100 γρ. και η λιπαρή ύλη για τη ζύμη/φύλλο πρέπει να είναι αποκλειστικά ελαιόλαδο, μαλακή μαργαρίνη ή φυτικά έλαια.

Πίτσα χωρίς αλλαντικά: έως 100 γρ., με όριο ολικών λιπαρών 17 γρ./100 γρ., κορεσμένων λιπαρών 6 γρ./100 γρ. και trans λιπαρών 2 γρ./100 γρ.

Δεν επιτρέπονται:

• πίτες με αλλαντικά, όπως λουκανικόπιτα και ζαμπονοτυρόπιτα
• πίτσα με αλλαντικά.

Σαλάτες

Οι σαλάτες λαχανικών πρέπει να είναι τυποποιημένες και μπορούν να συνδυάζουν τα επιτρεπόμενα τρόφιμα.

Μπορούν να περιλαμβάνουν:

• φρέσκα λαχανικά
• τυριά
• βραστό κοτόπουλο
• βραστή γαλοπούλα, όχι αλλαντικό
• τόνο
• καλά βρασμένο αυγό
• δημητριακά, όπως κινόα, κους κους και πλιγούρι
• σπόρους
• όσπρια
• ελιές χωρίς κουκούτσι.

Ως λιπαρή ύλη επιτρέπονται παρθένο ελαιόλαδο, πάστα ελιάς ή μείγμα ελαιολάδου με μπαλσάμικο, έως 30 ml.

Δεν επιτρέπονται:

• αλλαντικά
• παρασκευάσματα κρέατος
• άλλες λιπαρές ύλες, όπως μαγιονέζα.

7 συμβουλές για οργανωμένο… κολατσιό

Ροφήματα

Επιτρέπονται:

• Νερό
• Φυσικός χυμός φρούτων ή/και λαχανικών που παρασκευάζεται στο κυλικείο: έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Συσκευασμένος φυσικός χυμός χωρίς συντηρητικά: έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Φυτικά ροφήματα, όπως αμυγδάλου ή βρώμης: έως 250 ml, χωρίς πρόσθετα σάκχαρα.
• Στα Γυμνάσια και Λύκεια επιτρέπονται χαμομήλι, φασκόμηλο και τσάι του βουνού, χωρίς ζάχαρη ή σύνθετα γλυκαντικά.
• Καφές μόνο για το προσωπικό, όχι για τους μαθητές.

Δεν επιτρέπονται:

• αναψυκτικά
• ενεργειακά ποτά.

Μικρότερη μερίδα, όχι απαραίτητα «απαγορευμένο» τρόφιμο

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αλλαγές είναι ότι το υπουργείο δεν αντιμετωπίζει όλα τα τρόφιμα με τη λογική «καλό ή κακό». Για αρκετά προϊόντα που μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερη πρόσληψη θερμίδων όταν καταναλώνονται σε μεγάλη ποσότητα, μπαίνουν συγκεκριμένα όρια στη μερίδα. Για παράδειγμα, προβλέπονται ανώτατα μεγέθη για μπάρες δημητριακών, μπισκότα, τυριά και άλλα προϊόντα, ενώ και οι χυμοί περιορίζονται σε ατομικές συσκευασίες έως 250 ml. Το υπουργείο μάλιστα ενθαρρύνει τη βιομηχανία να κινηθεί προς ακόμη μικρότερες συσκευασίες χυμού, της τάξης των 150-200 ml.

Η φιλοσοφία είναι να περιοριστεί όχι μόνο το τι τρώει ένα παιδί, αλλά και το πόσο από ένα τρόφιμο καταναλώνει.

Γιατί μπαίνουν τώρα αυτοί οι κανόνες;

Η απάντηση βρίσκεται στην προσπάθεια αντιμετώπισης της παιδικής παχυσαρκίας, αλλά και στη γενικότερη αλλαγή του σχολικού διατροφικού περιβάλλοντος. Η ίδια η νέα εγκύκλιος αναφέρει ως στόχο τον περιορισμό τροφίμων υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και χαμηλής θρεπτικής αξίας, αλλά και τη μείωση της πρόσληψης ελεύθερων σακχάρων. Και η προσέγγιση αυτή δεν είναι αποκλειστικά ελληνική. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε το 2026 νέα κατευθυντήρια οδηγία για τα σχολικά διατροφικά περιβάλλοντα, συστήνοντας στα κράτη να αυξήσουν τη διαθεσιμότητα υγιεινών τροφίμων και να περιορίσουν την παρουσία λιγότερο υγιεινών επιλογών στα σχολεία. Παράλληλα, τονίζει ότι οι κανόνες από μόνοι τους δεν αρκούν: χρειάζονται εφαρμογή, έλεγχοι και αξιολόγηση.

Έχει αποτέλεσμα ένα πιο «υγιεινό» κυλικείο;

Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το σχολικό διατροφικό περιβάλλον επηρεάζει τις επιλογές των παιδιών. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στη διαθεσιμότητα τροφίμων στο σχολείο ή γύρω από αυτό και τον δείκτη μάζας σώματος των εφήβων, ενώ η διαθεσιμότητα πιο υγιεινών τροφίμων στο σχολείο συνδέθηκε με χαμηλότερες πιθανότητες παχυσαρκίας. Από την άλλη, η εικόνα δεν είναι τόσο απλή ώστε να πούμε ότι «αλλάζουμε το κυλικείο και λύνουμε την παιδική παχυσαρκία». Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν βρει θετικές επιδράσεις σε διατροφικές επιλογές, αλλά τα στοιχεία για την επίδραση στο σωματικό βάρος είναι λιγότερο σταθερά και η ποιότητα αρκετών μελετών περιορισμένη. Με άλλα λόγια, το κυλικείο μπορεί να είναι ένα κομμάτι της λύσης, αλλά δεν είναι ολόκληρη η λύση.

Αντιδράσεις

Οι αλλαγές έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από επαγγελματίες των σχολικών κυλικείων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η νέα λίστα περιορίζει σημαντικά τα προϊόντα που μπορούν να πουλήσουν και εκφράζουν ανησυχίες για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεών τους. Στη Θεσσαλονίκη, μάλιστα, οι ιδιοκτήτες κυλικείων προχώρησαν σε διαμαρτυρία με την έναρξη της σχολικής χρονιάς, ενώ αντίστοιχες αντιδράσεις είχαν καταγραφεί και από επαγγελματίες στην Αχαΐα.

Υπάρχει επίσης ένας πιο πρακτικός προβληματισμός: όσο διευρύνεται η λίστα των φρέσκων ή πιο ευαλλοίωτων τροφίμων, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν η σωστή ψύξη, η συντήρηση, ο χειρισμός και οι έλεγχοι. Το θέμα τέθηκε δημόσια και με αφορμή περιστατικά σαλμονέλας στη Λαμία, με ειδικούς να εκφράζουν ανησυχίες για τη διαχείριση ευαίσθητων τροφίμων, όπως το κοτόπουλο.

Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο τι θα πουλάει το κυλικείο

Η νέα εγκύκλιος κάνει και μια σημαντική παραδοχή: η διατροφή του παιδιού στο σχολείο δεν περιορίζεται στο κυλικείο. Το υπουργείο συστήνει στα σχολεία να ενημερώνουν μαθητές και γονείς για τις νέες επιλογές και να κοινοποιούν τον κατάλογο των διαθέσιμων προϊόντων στην αρχή της σχολικής χρονιάς. Παράλληλα, επισημαίνει ότι το σχολικό διατροφικό περιβάλλον αφορά και τα τρόφιμα που φέρνουν τα παιδιά από το σπίτι.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα: μπορεί ένα παιδί να μάθει να τρώει καλύτερα επειδή το σχολείο του προσφέρει καλύτερες επιλογές;

Το κυλικείο μπορεί να κάνει την πιο ισορροπημένη επιλογή πιο εύκολη και να περιορίσει την καθημερινή πρόσβαση σε αναψυκτικά, πολύ επεξεργασμένα σνακ και προϊόντα με υπερβολική ζάχαρη, αλάτι ή μεγάλες μερίδες. Όμως η διατροφική επιλογή δεν καθορίζεται μόνο από το τι υπάρχει διαθέσιμο. Παίζουν ρόλο η συνήθεια, η τιμή, η ευκολία, αλλά και το τι έχει μάθει ένα παιδί να θεωρεί «νόστιμο» και χορταστικό. Επομένως, δεν είναι ρεαλιστικό να περιμένουμε ότι μια αλλαγή στο κυλικείο αρκεί από μόνη της για να αλλάξει τις συνήθειές του.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αλλαγή δεν έχει αξία. Σημαίνει ότι χρειάζεται να είναι μέρος μιας μεγαλύτερης προσπάθειας: με ενημέρωση, διατροφική εκπαίδευση, συμμετοχή των γονιών και, κυρίως, με επιλογές που είναι όχι μόνο πιο ισορροπημένες, αλλά και προσιτές, εύκολες και αρκετά ελκυστικές ώστε ένα παιδί να θέλει πραγματικά να τις επιλέξει.