7 περίεργα πράγματα που έκαναν οι γονείς στο παρελθόν και σήμερα φαντάζουν αδιανόητα

Κάθε τρεις και λίγο εμφανίζεται και μια νέα τάση στη γονεϊκότητα: gentle parenting, παιχνίδια σε ουδέτερες αποχρώσεις, ακόμη και το λεγόμενο FAFO parenting - μια πιο αυστηρή προσέγγιση που βασίζεται στη λογική «κάνε ό,τι θέλεις και αντιμετώπισε τις συνέπειες». Όμως, η ιδέα ότι οι γονείς ακολουθούν διαφορετικές «μόδες» στην ανατροφή των παιδιών δεν είναι καθόλου καινούργια. Το ίδιο συνέβαινε εδώ και αιώνες.

Κάποιες από τις πρακτικές που ακολουθούσαν οι γονείς στο παρελθόν μπορεί σήμερα να σου φαίνονται παράλογες, ακόμη και επικίνδυνες. Ωστόσο, στην πλειονότητά τους ξεκινούσαν από την επιθυμία τους να προστατεύσουν τα παιδιά τους και να κάνουν αυτό που πίστευαν ότι ήταν καλύτερο για εκείνα. Απλώς, η αντίληψη για το τι ακριβώς σημαίνει «ευημερία» και ποιο είναι το πραγματικό συμφέρον ενός παιδιού ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή.

Η ίδια η έννοια της παιδικής ηλικίας, όπως την αντιλαμβανόμαστε σήμερα, διαμορφώθηκε σταδιακά τους τελευταίους αιώνες. Επηρεάστηκε από φιλοσοφικές ιδέες, όπως η θεωρία της «tabula rasa», σύμφωνα με την οποία το παιδί γεννιέται σαν «λευκός πίνακας» και διαμορφώνεται μέσα από τις επιρροές της οικογένειας και της κοινωνίας. Επηρεάστηκε επίσης από κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές, όπως η αναγνώριση της σημασίας της εκπαίδευσης και η θέσπιση νόμων κατά της παιδικής εργασίας, αλλά και από την εξέλιξη της ιατρικής και της ψυχολογίας.

Το gentle parenting αποτυγχάνει χωρίς αυτόν τον κανόνα που ίσως αγνοείς

Μόλις τις τελευταίες δεκαετίες άρχισε να γίνεται ευρέως κατανοητό πόσο σημαντική είναι η ψυχική υγεία, η ψυχολογία και ο τρόπος με τον οποίο η γονεϊκή συμπεριφορά μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου και τη μετέπειτα ζωή. Παράλληλα, δικαιώματα των παιδιών όπως η πρόσβαση στην εκπαίδευση, η ασφάλεια, ένα επαρκές επίπεδο διαβίωσης, η υγεία και η ελευθερία κατοχυρώθηκαν επίσημα στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού το 1989.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι παλαιότεροι γονείς δεν αγαπούσαν τα παιδιά τους. Η παιδική θνησιμότητα ήταν τεράστια, αλλά η στοργή δεν έλειπε. Απλώς σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την ιατρική, την υγιεινή και την ψυχολογία!

Ορίστε μερικές από τις πιο παράξενες τάσεις που θα σε κάνουν να εκτιμήσεις λίγο περισσότερο τον σύγχρονο τρόπο φροντίδας των παιδιών - από τα baby monitors μέχρι τους ειδικούς ύπνου.

Κλουβιά για μωρά στα παράθυρα

Στη δεκαετία του 1930, οι γονείς που ζούσαν σε διαμερίσματα μεγάλων πόλεων τοποθετούσαν μεταλλικά κλουβιά έξω από τα παράθυρά τους, κρεμασμένα στο κενό, για να βάζουν τα μωρά να παίρνουν «φρέσκο αέρα». Η πρακτική αυτή ατόνησε γρήγορα - για προφανείς λόγους ασφαλείας - αλλά για ένα διάστημα θεωρούνταν η απόλυτη πατέντα για τη συνδυαστική φροντίδα του μωρού στην αστική ζωή.

Κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη

Σήμερα ακούγεται αδιανόητο, όμως στη δεκαετία του 1950 περίπου το 30% των εγκύων κάπνιζε κανονικά. Μόλις το 1964 αποδείχθηκε επιστημονικά ότι το κάπνισμα στην εγκυμοσύνη αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο αποβολής ή γέννησης λιποβαρών βρεφών. Μάλιστα, μέχρι να βγουν οι απαγορεύσεις στη δεκαετία του '70, οι εταιρείες τσιγάρων χρησιμοποιούσαν φιγούρες γιατρών στις διαφημίσεις τους για να πείσουν ότι το προϊόν τους είναι... υγιεινό.

Αλκοόλ και «γιατροσόφια»

Πριν γεμίσουν τα φαρμακεία με ελεγμένα και ασφαλή παιδιατρικά φάρμακα, οι γονείς χρησιμοποιούσαν ό,τι είχαν στο σπίτι. Ένα κλασικό γιατροσόφι για τους πόνους της οδοντοφυΐας ήταν να τρίβουν τα ούλα του μωρού με ουίσκι, - στη χώρα μας με ούζο ή τσίπουρο - ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έδιναν αλκοόλ σε μωρά και άρρωστα παιδιά με την ελπίδα ότι θα τα βοηθούσε να κοιμηθούν. Παράλληλα, πολλά παιδικά σιρόπια του 19ου αιώνα περιείχαν όπιο, μορφίνη ή κοκαΐνη. Οι γονείς συχνά δεν γνώριζαν καν τι αγόραζαν, καθώς δεν υπήρχε καμία αναγραφή συστατικών ή έλεγχος στις ετικέτες. Και φυσικά ούτε λόγος για αυστηρή νομοθεσία ή εγκεκριμένους παρασκευαστές. Σύμφωνα με το Wellcome Collection, ουσιαστικά ο καθένας μπορούσε να βάλει σχεδόν οτιδήποτε σε ένα προϊόν και να το πουλήσει.

Όσο πιο απαιτητική γίνεται η γονεϊκότητα,τόσο λιγότερο θέλουμε παιδιά; Έρευνα δείχνει το αντίθετο

Βούτηγμα σε παγωμένο νερό

Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι αυτή ήταν μια ευρέως διαδεδομένη πρακτική, όμως ορισμένοι γιατροί υποστήριζαν ότι το παγωμένο νερό μπορούσε να «σκληραγωγήσει» τα παιδιά. Ο Δρ. John Floyer έγραφε το 1732 με θαυμασμό για τα παιδιά στη Ρωσία που μπορούσαν να στέκονται «μισή ώρα ξυπόλητα πάνω στον πάγο χωρίς να πάθουν τίποτα». Επιπλέον, όταν τα παιδιά είχαν υψηλό πυρετό, οι γιατροί τα περιέλουζαν με παγωμένο νερό - μια πρακτική που σήμερα γνωρίζουμε ότι είναι επικίνδυνη, καθώς ο πυρετός είναι η φυσική άμυνα του οργανισμού σε μια λοίμωξη.

Τα παιδιά έπρεπε να τα βλέπεις… αλλά όχι να τα κρατάς αγκαλιά

Υπάρχει η εντύπωση ότι οι Βικτωριανοί γονείς ήταν ψυχροί και απόμακροι. Σε ένα εγχειρίδιο νοσηλευτικής του 1911, οι νέες μητέρες συμβουλεύονταν να αφήνουν τα μωρά συνέχεια στην κούνια και να τα σηκώνουν μόνο για να τα ταΐσουν ή να τα αλλάξουν. Αν τα αγκάλιαζαν συχνά, το βιβλίο προειδοποιούσε ότι το παιδί θα γινόταν «ένας μικρός τύραννος»! Nεότερες ιστορικές έρευνες δείχνουν ότι στην πραγματικότητα πολλοί πατεράδες της εποχής ήταν πολύ πιο εκδηλωτικοί και παιχνιδιάρηδες απ' όσο νομίζουμε ακόμη και κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.

Η εικόνα στην Ελλάδα δεν ήταν ακριβώς ίδια με εκείνη της βικτωριανής Βρετανίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, άρχισε και εδώ να αλλάζει σταδιακά ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβανόταν την παιδική ηλικία και τη μητρότητα.

Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι υπήρχε ένα ενιαίο μοντέλο γονεϊκότητας. Η καθημερινότητα διέφερε σημαντικά ανάλογα με την κοινωνική τάξη, το αν μια οικογένεια ζούσε στην πόλη ή στην επαρχία και τις τοπικές συνήθειες. Στις αγροτικές και νησιωτικές κοινότητες, για παράδειγμα, η φροντίδα των παιδιών ήταν συχνά υπόθεση όχι μόνο της μητέρας αλλά ενός ευρύτερου δικτύου γυναικών της οικογένειας και της κοινότητας.

Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι συμβουλές των γιατρών άρχισαν να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο στη φροντίδα των βρεφών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Οδηγίαι δια την ανατροφήν των βρεφών, που εκδόθηκαν το 1912 από το Τμήμα Δημόσιας Υγείας του ελληνικού Υπουργείου Εσωτερικών και περιλάμβαναν οδηγίες για τη φροντίδα και την ανατροφή των βρεφών.

Με άλλα λόγια, βλέπουμε ξεκάθαρα μια κοινωνία που περνά σταδιακά από τις παραδοσιακές πρακτικές σε μια πιο οργανωμένη αντίληψη για την παιδική φροντίδα, με τη μητέρα, την οικογένεια και αργότερα την ιατρική επιστήμη να αποκτούν ολοένα πιο συγκεκριμένους ρόλους.

Όσο πιο απαιτητική γίνεται η γονεϊκότητα,τόσο λιγότερο θέλουμε παιδιά; Έρευνα δείχνει το αντίθετο

Ραδιενεργά παιχνίδια

Για ένα διάστημα, υπήρχε η πεποίθηση ότι η ακτινοβολία μπορούσε να κάνει καλό στην υγεία. Η αντίληψη αυτή άρχισε να καταρρέει όταν εμφανίστηκαν σοβαρά στοιχεία για τις επιπτώσεις της, όπως στην περίπτωση των γνωστών «Radium Girls», εργαζόμενων που αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα υγείας και πρόωρους θανάτους εξαιτίας της έκθεσής τους σε ραδιενέργεια. Μέχρι τότε όμως ήταν εξαιρετικά δημοφιλή ορισμένα παιχνίδια, όπως οι βώλοι από ουράνιο, που φώσφοριζαν στο σκοτάδι. Μάλιστα, μια εταιρεία παιχνιδιών κυκλοφόρησε ένα παιδικό «σετ χημείας» που περιείχε πραγματικά δείγματα ραδιενεργών πετρωμάτων. Ευτυχώς δεν πουλήθηκε πολύ, κυρίως λόγω της υψηλής τιμής του και όχι λόγω φόβου για τη ραδιενέργεια.

Πλύσιμο των νεογέννητων με χοιρινό λίπος

Το σμήγμα (vernix caseosa) που καλύπτει τα νεογέννητα όταν γεννιούνται, θεωρείται ότι βοηθά το μωρό κατά τον τοκετό, ενώ παράλληλα διατηρεί το δέρμα του ενυδατωμένο και συμβάλλει στην προστασία του από λοιμώξεις. Γι΄αυτό και οι οδηγίες του NHS συνιστούν να παραμένει στο δέρμα του μωρού τις πρώτες ημέρες.

Πριν από περίπου έναν αιώνα, όμως, οι οδηγίες ήταν εντελώς διαφορετικές.Ένας ιατρικός οδηγός του 1895 με τίτλο Management of the New-Born συμβούλευε τους νέους γονείς να απομακρύνουν το σμήγμα χρησιμοποιώντας ένα μείγμα από νερό, σαπούνι και λαρδί και στη συνέχεια να αλείφουν ξανά το μωρό με λαρδί για να ενυδατώσουν το δέρμα του.