25 χρόνια από την 11η Σεπτεμβρίου: Το τοξικό αποτύπωμα των Δίδυμων Πύργων που παραμένει μέχρι σήμερα

Οι εικόνες έχουν μείνει χαραγμένες στη συλλογική μνήμη: οι Δίδυμοι Πύργοι να καταρρέουν, άνθρωποι να τρέχουν στους δρόμους της Νέας Υόρκης και ένα τεράστιο γκρίζο σύννεφο να καταπίνει μέσα σε λίγα λεπτά ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα του Manhattan.Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, όμως, εκείνο το σύννεφο δεν αποτελούνταν απλώς από σκόνη.

01

06

Μήπως τελειώνει το «Euro Summer» όπως το ξέραμε; Η κλιματική κρίση αλλάζει τις διακοπές μας

Η κατάρρευση του World Trade Center απελευθέρωσε στην ατμόσφαιρα ένα σύνθετο μείγμα σκόνης, στάχτης, καπνού και χημικών ουσιών. Τα κατάλοιπά του παρέμειναν στο περιβάλλον και επανέρχονταν στον αέρα κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων διάσωσης, ανάκτησης και καθαρισμού, ενώ η σκόνη εισχώρησε σε γραφεία και διαμερίσματα.

Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, η περιβαλλοντική διάσταση της 11ης Σεπτεμβρίου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και για χρόνια λιγότερο ορατά κεφάλαια της τραγωδίας.

Μετά το Νεπάλ: Μπορούμε να προβλέψουμε την επόμενη κατάρρευση παγετώνα;

Το σύννεφο που δεν εξαφανίστηκε όταν καθάρισε ο ουρανός

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η πηγή, περίπου 400.000 άνθρωποι εκτιμάται ότι εκτέθηκαν σε τοξικούς ρύπους εξαιτίας της κατάρρευσης του World Trade Center. Οι ουσίες δεν εξαφανίστηκαν μαζί με το εντυπωσιακό νέφος των πρώτων ωρών. Σωματίδια και υπολείμματα εκατοντάδων χημικών παραγόντων παρέμειναν στο αστικό περιβάλλον, ενώ οι επιχειρήσεις στο Ground Zero μπορούσαν να επαναφέρουν τη σκόνη στον αέρα.

Και το ανθρώπινο κόστος αποδείχθηκε μακροχρόνιο.

Περισσότεροι από 2.700 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Νέα Υόρκη την ημέρα των επιθέσεων. Στα χρόνια που ακολούθησαν, σύμφωνα με τα στοιχεία του άρθρου, περισσότεροι από 8.000 διασώστες και επιζώντες που έπασχαν από ασθένειες συνδεδεμένες με την τοξική έκθεση, όπως καρκίνο του πνεύμονα, αιματολογικούς καρκίνους και αναπνευστικές παθήσεις, έχουν επίσης πεθάνει. Η πηγή διευκρινίζει, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει ακριβής αριθμός θανάτων που να μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην τοξική έκθεση στο World Trade Center.

Παράλληλα, σχεδόν ένας στους τρεις ανθρώπους που συμμετέχουν στο World Trade Center Health Program, το πρόγραμμα που παρέχει δωρεάν παρακολούθηση και θεραπεία σε ανθρώπους που επηρεάστηκαν άμεσα από τις επιθέσεις, έχει διαγνωστεί με καρκίνο. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μιας καταστροφής μπορεί, τελικά, να συνεχίζεται πολύ μετά τη στιγμή που οι κάμερες έχουν φύγει.

Η φύση δείχνει ξανά τη δύναμή της: Τι προκάλεσε την καταστροφή στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ;

Τι υπήρχε μέσα στη σκόνη των Δίδυμων Πύργων;

Όταν καταρρέει ένα κτίριο τέτοιας κλίμακας, δεν διαλύονται μόνο τσιμέντο και μέταλλο. Μαζί τους καταστρέφονται όλα όσα βρίσκονται στο εσωτερικό: μονώσεις, πλαστικά, ηλεκτρονικός εξοπλισμός, έπιπλα, υφάσματα, καθαριστικά και αναρίθμητα ακόμη υλικά. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα σύνθετο μείγμα δυνητικά επικίνδυνων σωματιδίων και ουσιών που μεταφέρονται στον αέρα και καταλήγουν στη σκόνη.

Και αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά μαθήματα που άφησε πίσω της η 11η Σεπτεμβρίου: μια μεγάλη αστική καταστροφή δεν τελειώνει όταν σβήσει η φωτιά ή απομακρυνθούν τα συντρίμμι. Η έκθεση μπορεί να συνεχιστεί κατά τον καθαρισμό και την αποκατάσταση, επηρεάζοντας όχι μόνο όσους βρίσκονταν εκεί τη στιγμή του συμβάντος αλλά και διασώστες, εργαζομένους και κατοίκους που επιστρέφουν στην περιοχή.

Η συζήτηση για την ποιότητα του αέρα που συνεχίζεται 25 χρόνια μετά

Ένα ακόμη δύσκολο κεφάλαιο αφορά τον τρόπο με τον οποίο ενημερώθηκαν οι κάτοικοι της Νέας Υόρκης για τον κίνδυνο. Σύμφωνα με την πηγή, περισσότερες από 170.000 σελίδες εγγράφων που δόθηκαν πρόσφατα στη δημοσιότητα υποδηλώνουν ότι οι αρχές της πόλης ενδέχεται να γνώριζαν πως ο αέρας γύρω από το Ground Zero δεν ήταν ασφαλής για αρκετούς μήνες μετά τις επιθέσεις.

Η διαμάχη δεν είναι καινούργια. Η Christine Todd Whitman, η οποία ήταν τότε επικεφαλής της U.S. Environmental Protection Agency, περίμενε 15 χρόνια μέχρι να ζητήσει συγγνώμη για τις διαβεβαιώσεις προς το κοινό ότι ο αέρας γύρω από το Ground Zero ήταν ασφαλής για αναπνοή.

Και εδώ το ζήτημα ξεφεύγει από τα όρια της 11ης Σεπτεμβρίου.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί δημόσιας υγείας, σε μια περιβαλλοντική κρίση η έγκαιρη, ακριβής και επαναλαμβανόμενη ενημέρωση δεν είναι απλώς θέμα επικοινωνίας. Μπορεί να καθορίσει το πόσο αποτελεσματικά θα προστατευτεί ένας πληθυσμός.

Από τους Δίδυμους Πύργους στις σημερινές mega-fires. Ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο αυτής της ιστορίας 25 χρόνια μετά είναι ότι όσα συνέβησαν στο Manhattan δεν αφορούν μόνο το παρελθόν.

Όταν μια μεγάλη πυρκαγιά φτάνει μέσα στον αστικό ιστό και αρχίζει να καίει σπίτια και κτίρια, στον αέρα δεν απελευθερώνεται μόνο καπνός από δέντρα και βλάστηση. Καίγονται PVC, πλαστικά, μονωτικά υλικά, κόλλες, αφρώδη υλικά επίπλων, ηλεκτρονικές συσκευές, υφάσματα και οικιακά χημικά.

Δημιουργείται δηλαδή ένα πολύ πιο περίπλοκο μείγμα ρύπων.

Η πηγή φέρνει ως σύγχρονο παράδειγμα τις μεγάλες πυρκαγιές του Los Angeles, όπου περισσότεροι από 3 εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν σε κίνδυνο έκθεσης σε αερομεταφερόμενους ρύπους. Παρ' όλα αυτά, αρκετοί κάτοικοι και εργαζόμενοι μπήκαν ή παρέμειναν στις πληγείσες περιοχές χωρίς μάσκες ή άλλο κατάλληλο προστατευτικό εξοπλισμό.

Και υπάρχει λόγος γι' αυτό. Μέσα σε μια κρίση, το άμεσο πρόβλημα –να σωθείς, να βρεις τους ανθρώπους σου, να δεις τι απέγινε το σπίτι σου– είναι πολύ πιο εύκολο να γίνει αντιληπτό από έναν περιβαλλοντικό κίνδυνο που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα χρόνια αργότερα.

Δεν αρκεί να προστατευτούμε από τη φωτιά

Εδώ βρίσκεται ίσως και το πιο ενδιαφέρον περιβαλλοντικό μήνυμα της επετείου. Η πρόληψη δεν αφορά μόνο το πώς αντιδρούμε όταν συμβεί μια καταστροφή, αλλά και τι υλικά χρησιμοποιούμε εξαρχής στις πόλεις και στα σπίτια μας. Η Shelley Hearne, διευθύντρια του Lerner Center, το παρομοιάζει με την ασφάλεια ενός αυτοκινήτου: δεν αρκεί ο οδηγός να φορά ζώνη, το ίδιο το αυτοκίνητο πρέπει να έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι ασφαλέστερο.

Το ίδιο σκεπτικό, σύμφωνα με την ίδια, πρέπει να εφαρμοστεί και στη χρήση τοξικών υλικών, ιδιαίτερα των πλαστικών που βρίσκονται όλο και περισσότερο μέσα στα σπίτια μας. Και όταν μια καταστροφή έχει ήδη συμβεί, η προστασία δεν τελειώνει με την εκκένωση της περιοχής. Η συστηματική παρακολούθηση του αέρα, του εδάφους και του νερού μπορεί να είναι απαραίτητη ώστε να γνωρίζουν τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι κάτοικοι σε ποιους κινδύνους εκτίθενται κατά τη διαδικασία αποκατάστασης.

Το ίδιο ισχύει για τις πλημμύρες. Το νερό μπορεί να αναμειχθεί με καύσιμα, λύματα, χημικά και άλλα επικίνδυνα υλικά, δημιουργώντας ένα τοξικό μείγμα με πιθανές επιπτώσεις πολύ μετά την υποχώρησή του.

25 χρόνια μετά, το περιβαλλοντικό μάθημα της 11ης Σεπτεμβρίου παραμένει επίκαιρο

Η 11η Σεπτεμβρίου θα παραμένει πάντα συνδεδεμένη πρωτίστως με τις ανθρώπινες ζωές που χάθηκαν εκείνη την ημέρα. Όμως ένα τέταρτο του αιώνα παρακολούθησης των ανθρώπων που βρέθηκαν στο Ground Zero έχει προσφέρει και κάτι ακόμη: μια σπάνια εικόνα του πόσο μακροχρόνιες μπορούν να γίνουν οι συνέπειες μιας μεγάλης τοξικής έκθεσης.

Και σε μια εποχή κατά την οποία πυρκαγιές, πλημμύρες και άλλες καταστροφές απειλούν ολοένα συχνότερα κατοικημένες περιοχές, το μάθημα αποκτά νέα σημασία.

Η περιβαλλοντική κρίση δεν τελειώνει απαραίτητα όταν καθαρίσει ο ουρανός. Μπορεί να βρίσκεται στη σκόνη που παραμένει στα κτίρια, στο έδαφος, στο νερό και στις ουσίες που συνεχίζουν να εισπνέουν όσοι επιστρέφουν για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.

Και γι' αυτό η παρακαταθήκη της 11ης Σεπτεμβρίου για τη δημόσια υγεία είναι τόσο απλή όσο και κρίσιμη: διαφάνεια, παρακολούθηση του περιβάλλοντος, σωστή προστασία και πρόληψη πριν από την επόμενη καταστροφή.