Μια συζήτηση περί ασχήμιας στην Κυψέλη & μια ένσταση για το «κρίμα, θα μπορούσε να είναι όμορφη»

Ανθή Μιμηγιάννη
Μια συζήτηση περί ασχήμιας στην Κυψέλη & μια ένσταση για το «κρίμα, θα μπορούσε να είναι όμορφη»

Από τις ατελείς αναλογίες του Francis Bacon και την ιαπωνική φιλοσοφία του wabi-sabi μέχρι τις γυναίκες του ευρωπαϊκού σινεμά, το 2ο Πολυθεματικό Αντάμωμα Torvas στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης μάς δίνει την αφορμή να εξετάσουμε πόσο φτωχότερη γίνεται η αισθητική μας όσο τελειοποιούμε την εμφάνισή μας.

Εάν κάποιος υπέβαλλε το πρόσωπο της Rossy de Palma σε μία από τις εφαρμογές που αξιολογούν την ελκυστικότητα βάσει της συμμετρίας και της χρυσής τομής, ο αλγόριθμος πιθανότατα θα είχε αρκετές υποδείξεις να της κάνει. Ευτυχώς, ο Pedro Almodóvar διέθετε πιο ενδιαφέροντα αισθητικά κριτήρια και το ευρωπαϊκό σινεμά απέκτησε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες φυσιογνωμίες του. Αντίστοιχη ζημιά στην ιστορία του κινηματογράφου θα μπορούσε να είχε προκαλέσει ένας υπερβολικά πρόθυμος αισθητικός σύμβουλος της Anna Magnani ή της Anjelica Huston, εάν είχε καταφέρει να τις πείσει ότι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά τους έχρηζαν διόρθωσης.

Η τέχνη έχει κατά καιρούς αποδειχθεί πολύ πιο γενναιόδωρη απέναντι στην ανθρώπινη εμφάνιση από την καθημερινότητά μας, διαθέτει μεγαλύτερη περιέργεια για το ασυνήθιστο και συχνά αναγνωρίζει αισθητική αξία ακριβώς εκεί όπου η βιομηχανία της ομορφιάς εντοπίζει μια επιχειρηματική ευκαιρία.

Το Σάββατο 21 Νοεμβρίου, στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης, το 2ο Πολυθεματικό Αντάμωμα Torvas, με τίτλο «Φεμινιστικές & Λαογραφικές Αναγνώσεις της Ασχήμιας», καταπιάνεται με τη σχέση του ωραίου και του άσχημου με το φύλο, την εξουσία και τις κοινωνικές συμβάσεις. Εξαιρετική αφορμή για να αναρωτηθούμε πόσα ενδιαφέροντα πρόσωπα κινδυνεύουμε να χάσουμε στην προσπάθειά μας να αποκτήσουμε περισσότερα όμορφα.

Τα πρόσωπα που ευτυχώς δεν διορθώθηκαν

Όταν η Rossy de Palma εμφανίστηκε στις «Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης» το 1988, ο Almodóvar είχε ήδη αναγνωρίσει στο πρόσωπό της μια σπάνια κινηματογραφική ποιότητα. Η ηθοποιός, της οποίας η φυσιογνωμία έχει επανειλημμένως παραλληλιστεί με τις γυναικείες μορφές των έργων του Pablo Picasso, εξελίχθηκε σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές μούσες του Ισπανού σκηνοθέτη, συνεργάστηκε με τον Jean Paul Gaultier και απέκτησε μια ιδιαίτερη θέση στη μόδα.

Ο Federico Fellini είχε τη Giulietta Masina, της οποίας το πρόσωπο μπορούσε να αφηγηθεί μια ολόκληρη ιστορία προτού εκείνη προφέρει την πρώτη της ατάκα. Ο ιταλικός νεορεαλισμός είχε την Anna Magnani, με τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια, την ένταση του βλέμματος και μια φυσιογνωμία που έφερε επάνω της τη ζωή μιας γυναίκας. Ο John Huston σκηνοθέτησε την κόρη του, Anjelica Huston, στην «Τιμή των Πρίτζι», για την οποία εκείνη κέρδισε το Oscar Β΄ Γυναικείου Ρόλου, ενώ ο Wes Anderson αξιοποίησε αργότερα την ιδιαίτερη παρουσία της σε ένα εντελώς διαφορετικό κινηματογραφικό σύμπαν.

Το ενδιαφέρον με αυτές τις γυναίκες είναι ότι καθεμία διέθετε ένα πρόσωπο με δική του προσωπικότητα, ένα αισθητικό λεξιλόγιο που δύσκολα θα μπορούσε να αναπαραχθεί. Η κινηματογραφική τους αξία συνδέθηκε και με εκείνα τα χαρακτηριστικά που ένας επαγγελματίας της σύγχρονης αισθητικής βιομηχανίας θα μπορούσε να συμπεριλάβει σε μια λίστα προτεινόμενων παρεμβάσεων.

Τι παράξενη εποχή για τη γυναικεία εμφάνιση, όταν η αναγνωρισιμότητα αποτελεί ζητούμενο και η ομοιομορφία μέθοδο για να την αποκτήσεις.

Τι γνώριζε ο Francis Bacon πριν αποκτήσουμε φίλτρα

Στο δοκίμιό του Of Beauty, ο Francis Bacon είχε γράψει πως «καμία εξαιρετική ομορφιά δεν στερείται κάποιας παραξενιάς στις αναλογίες της». Η διατύπωση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή αποδίδει στην ιδιομορφία σχεδόν συστατικό ρόλο στη δημιουργία του εξαιρετικού. Αντίστοιχα, στην ιαπωνική αισθητική παράδοση του wabi-sabi, η παροδικότητα, η ατέλεια και τα σημάδια του χρόνου αποκτούν αισθητική αξία. Η ανομοιόμορφη επιφάνεια ενός χειροποίητου κεραμικού και η φυσική φθορά ενός αντικειμένου αποτελούν μέρος της ιστορίας και της ιδιαίτερης ποιότητάς του.

Παρουσιάζει ενδιαφέρον η ευκολία με την οποία αναγνωρίζουμε αυτή την αισθητική αξία όταν αγοράζουμε ένα έπιπλο, επιλέγουμε ένα έργο τέχνης ή θαυμάζουμε ένα παλιό κτίριο και η δυσκολία με την οποία εφαρμόζουμε ανάλογα κριτήρια στο ανθρώπινο πρόσωπο. Μπορούμε να πληρώσουμε αδρά για ένα αντικείμενο που φέρει τα σημάδια του χρόνου και εξίσου αδρά για να εξαφανίσουμε τα αντίστοιχα σημάδια από το δέρμα μας.

Στη γυναικεία περίπτωση, μάλιστα, η διαχείριση της ηλικίας έχει εξελιχθεί σε μια τόσο απαιτητική δραστηριότητα, ώστε το «δείχνεις μικρότερη» να συμπεριλαμβάνεται σχεδόν αυτομάτως στις καλύτερες φιλοφρονήσεις που μπορούμε να απευθύνουμε σε μια γυναίκα. Σπανίως αναρωτιόμαστε τι ακριβώς υποτιμούμε κάθε φορά που την επαινούμε επειδή κατάφερε να μη μοιάζει με την ηλικία της.

Το δικαίωμα μιας γυναίκας να μην είναι του γούστου μας

Το 1975, η Susan Sontag, στο δοκίμιό της A Woman's Beauty: Put-Down or Power Source?, εξέταζε την ομορφιά ως μια ιδιαίτερη μορφή εξουσίας που αποδίδεται στις γυναίκες, καθώς και τους περιορισμούς που συνεπάγεται αυτή η εξουσία. Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, ακόμη και ο ενδυναμωτικός λόγος γύρω από τη γυναικεία εμφάνιση καταλήγει συχνά σε μια παρόμοια αισθητική αξιολόγηση. Η δημοφιλής διαβεβαίωση ότι «όλες οι γυναίκες είναι όμορφες» επιχειρεί να διευρύνει τα κριτήρια του ωραίου, διατηρεί όμως την ομορφιά ως τον τίτλο που οφείλουμε να απονείμουμε σε κάθε γυναίκα για να αισθανθεί καλά με τον εαυτό της.

Γιατί πρέπει να ανακαλύψουμε οπωσδήποτε κάτι όμορφο σε μια γυναίκα για να υπερασπιστούμε την αξία της; Και γιατί, όταν μια γυναίκα δηλώνει ότι δεν θεωρεί τον εαυτό της όμορφο, σπεύδουμε να τη διαψεύσουμε, σαν να παραδέχθηκε κάποια προσωπική της αποτυχία;

Η γυναικεία χειραφέτηση θα μπορούσε να περιλαμβάνει και την απαλλαγή από την υποχρέωση της αισθητικής επιτυχίας. Την ελευθερία μιας γυναίκας να θεωρεί τον εαυτό της ενδιαφέροντα, να είναι ερωτική, φιλόδοξη, απαιτητική και κοινωνικά διεκδικητική, ακόμη και όταν γνωρίζει ότι η εμφάνισή της δεν αποτελεί αντικείμενο καθολικού θαυμασμού.

Κάθε γυναίκα έχει επίσης κάθε δικαίωμα να απολαμβάνει το μακιγιάζ, την περιποίηση, τη μόδα και τις αισθητικές παρεμβάσεις. Η πραγματική πολυτέλεια βρίσκεται στη δυνατότητά της να καθορίζει η ίδια τη σημασία που θα αποδώσει στην εμφάνισή της, χωρίς η απόφασή της να συνοδεύεται από κοινωνικές κυρώσεις.

Η συζήτηση που ανοίγει στην Κυψέλη έχει ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο. Σε μια εποχή κατά την οποία διαθέτουμε πρωτοφανείς τεχνολογικές δυνατότητες αισθητικής επεξεργασίας, η καλλιέργεια του βλέμματός μας μοιάζει πολύ πιο σημαντική από την τελειοποίηση των προσώπων μας. Να αποκτήσουμε περισσότερα αισθητικά ερεθίσματα, μεγαλύτερη εξοικείωση με το ασυνήθιστο και, κυρίως, αρκετή περιέργεια για τους ανθρώπους ώστε να μην εξαντλούμε το ενδιαφέρον μας στην εμφάνισή τους. Και όταν θελήσουμε να επαινέσουμε ένα κορίτσι, θα ήταν ωραίο να διαθέτουμε αρκετό λεξιλόγιο ώστε να μη χρειάζεται κάθε φορά να του λέμε πόσο όμορφο είναι.

Περί ασχήμιας στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

Το 2ο Πολυθεματικό Αντάμωμα Torvas διερευνά τις φεμινιστικές και λαογραφικές διαστάσεις της ασχήμιας μέσα από συζητήσεις, εργαστήρια, φωτογραφική έκθεση και θεατρικά δρώμενα. Από τα τέρατα της λαϊκής φαντασίας μέχρι τα σώματα που αποκλίνουν από τα κυρίαρχα αισθητικά πρότυπα, η διοργάνωση εξετάζει πώς διαμορφώνονται οι αντιλήψεις μας για το ωραίο και το άσχημο και πώς συνδέονται με τις κοινωνικές σχέσεις εξουσίας.

antamwma-2026some-final-05.png

Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026, 12:00–22:00 | Δημοτική Αγορά Κυψέλης, Φωκίωνος Νέγρη 42 | Αίθριο & Μεγάλο Φ | Είσοδος ελεύθερη.

DPG Network
© 2012-2026 Queen.gr - All rights reserved