Γιατί δεν έχεις κάνει ποτέ κατάδυση: 6 μύθοι που καταρρίπτουμε μαζί με ειδικούς

Αν υπάρχει μια χώρα όπου το scuba diving θα έπρεπε να είναι σχεδόν αυτονόητη εμπειρία, αυτή είναι η Ελλάδα. Ζούμε δίπλα σε μερικά από τα πιο καθαρά, διαυγή νερά της Μεσογείου, με βυθούς που δεν χρειάζεται να ταξιδέψεις στην άλλη άκρη του κόσμου για να ανακαλύψεις. Κι όμως, για τους περισσότερους από εμάς, η κατάδυση παραμένει κάτι που θα κάνουμε «κάποια στιγμή». Όχι επειδή δεν μας ελκύει ή δεν το θέλουμε. Αλλά επειδή έχουμε ήδη πείσει τον εαυτό μας ότι μάλλον δεν είναι για εμάς. Και είναι κρίμα.

Το scuba diving κουβαλάει μια φήμη που συχνά δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Φαντάζει απαιτητικό, επικίνδυνο, ακριβό και «για λίγους». Για ανθρώπους με συγκεκριμένη φυσική κατάσταση, ηλικία ή και θάρρος. Στην πράξη, όμως, όσο περισσότερο γνωρίζεις τι πραγματικά συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια, τόσο περισσότερο καταλαβαίνεις ότι οι περισσότεροι από αυτούς τους φόβους βασίζονται σε μύθους που αναπαράγονται εδώ και χρόνια, χωρίς λόγο (τουλάχιστον όχι όλοι).

Μετά τα 60, οι σκάλες γίνονται το καλύτερο «γυμναστήριο», σύμφωνα με τους ειδικούς

Για να ξεχωρίσουμε τι ισχύει και τι όχι λοιπόν, μιλήσαμε με τον Πάνο Βρανά, εκπαιδευτή καταδύσεων και ιδιοκτήτη του καταδυτικού κέντρου Go Scuba Diving. Του μεταφέραμε τους πιο συνηθισμένους ενδοιασμούς που ακούγονται από ανθρώπους που θέλουν να δοκιμάσουν, αλλά πάντα βρίσκουν έναν λόγο για να το αναβάλουν. Η απάντησή του ήταν σχεδόν πάντα η ίδια: οι περισσότεροι λόγοι που μας κρατούν μακριά από την πρώτη μας κατάδυση δεν αντέχουν όταν τους εξετάσεις λίγο πιο προσεκτικά. Είναι ακριβώς, αυτό… “μύθοι”. Ας τους δούμε όμως λίγο καλύτερα έναν-έναν.

Όλα όσα νομίζεις ότι σε εμποδίζουν να κάνεις κατάδυση, κατεδαφισμένα από έναν εκπαιδευτή καταδύσεων — 6 μύθοι & πολλές αλήθειες

«Είμαι πολύ μεγάλος/η πια»

Μύθος. Ένας συνηθισμένος λόγος που λένε όσοι αφήνουν την κατάδυση για «κάποια άλλη στιγμή». Στην πραγματικότητα, ηλικιακό όριο προς τα πάνω δεν υπάρχει. Αυτό που υπάρχει είναι ένα ιατρικό ερωτηματολόγιο που ελέγχει συγκεκριμένες παθήσεις. «Αν δεν έχεις κάποιες από αυτές τις παθήσεις, δεν πα' να είσαι εκατόν τριάντα χρονών, μπορείς να κάνεις κατάδυση» λέει χαρακτηριστικά ο Πάνος. «Κι αν υπάρχει κάποια πάθηση που χρήζει ιατρικής παρακολούθησης, αν δώσει ο γιατρός το οκ, πάλι μπορείς να κάνεις κατάδυση».

Το νερό, μάλιστα, δουλεύει υπέρ σου. «Μέσα στο νερό δεν έχεις καθόλου βάρος, δεν υπάρχει καταπόνηση», εξηγεί ο Πάνος. «Λόγω του νερού είσαι σε ένα περιβάλλον πολύ φιλικό για αρθρώσεις, πολύ προστατευμένο. Και υπάρχουν και οι κατάλληλοι εξοπλισμοί πάνω σε αυτό. Αν για παράδειγμα έχει κάποιος καταπονημένα γόνατα, αστραγάλους, τα πέδιλα που θα του δώσουμε είναι πολύ πιο μαλακά. Δεν είναι όλοι οι εξοπλισμοί για όλους, οπότε σε έναν άνθρωπο λίγο πιο ιδιαίτερο προσαρμοζόμαστε κι εμείς». Δεν είναι τυχαίο ότι ο μεγαλύτερος άνθρωπος που έχει εκπαιδευτεί στο Go Scuba Diving ήταν 77 ετών. Στην άλλη άκρη της κλίμακας, η πρώτη επαφή με την κατάδυση μπορεί να γίνει ήδη από τα 8, σύμφωνα με την PADI (ο μεγαλύτερος οργανισμός εκπαίδευσης δυτών στον κόσμο, τα πρότυπα εκπαίδευσης του οποίου ακολουθούν τα περισσότερα καταδυτικά κέντρα παγκοσμίως), για μια μια πρώτη, παιχνιδιάρικη επαφή με την κατάδυση, «πιο πολύ σαν δραστηριότητα, ένα παιχνίδι να πάρουν τις πρώτες τους ανάσες κάτω από το νερό», όπως μας λέει.

«Δεν κολυμπάω καλά, άρα δεν είναι για μένα»

Μύθος. Αυτό που χρειάζεσαι δεν είναι κολυμβητική ικανότητα, αλλά βασική άνεση στο νερό. «Basic swimming skills ζητάνε, που σημαίνει απλά να μπορείς να επιπλεύσεις στην επιφάνεια», λέει ο Πάνος. «Αν μπορείς να το καταφέρεις αυτό, μπορείς να καταδυθείς, και σιγά σιγά θα γίνεσαι και πολύ καλύτερος». Δεν θα έχεις φυσικά την ίδια απόδοση με τον Michael Phelps, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι σε αποκλείουν. «Οποιοσδήποτε μπορεί να πάει και να κάνει ένα μπάνιο στη θάλασσα, μπορεί να κάνει και κατάδυση».

Το υπόλοιπο, λέει, είναι θέμα mindset: «Με τον χρόνο που θα περάσεις μέσα στο νερό θα ηρεμείς και θα σου βγαίνουν όλα πολύ πιο φυσικά».

«Δεν μπορώ γιατί δεν κρατάω πολύ την αναπνοή μου»

Μύθος, ίσως ο πιο μεγάλος όλων και ο πιο επικίνδυνος μάλιστα. Καλά νέα σου ‘χουμε: δεν χρειάζεται να την κρατήσεις καθόλου. «Ευτυχώς που δεν κρατάς πολύ την αναπνοή σου», τονίζει γελώντας ο Πάνος, «γιατί είναι ο νούμερο ένα κανόνας της κατάδυσης: δεν κρατάμε ποτέ την αναπνοή μας». Δεν είναι θέμα τεχνικής ή αντοχής, είναι θέμα φυσικής: με πεπιεσμένο αέρα στους πνεύμονες, το να κρατήσεις την αναπνοή σου ενώ καταδύεσαι ή αναδύεσαι, είναι κανόνας ασφαλείας. «Δεν πρέπει να κρατήσουμε την αναπνοή μας και να μπορούσαμε δηλαδή, δεν είναι καλό να το κάνουμε». Ό,τι δηλαδή θεωρούσες προαπαιτούμενο, είναι στην ουσία το ακριβώς αντίθετο.

«Δεν μπορώ να κάνω μακροβούτια»

Μύθος και μάλιστα δανειζόμενος από ένα εντελώς διαφορετικό σπορ. Το free diving κι η κατάδυση με μπουκάλα δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους (πέρα από το νερό έστω) και το «βούλωμα» των αυτιών που φοβάται ο κόσμος δεν είναι θέμα αντοχής, είναι θέμα εξίσωσης πίεσης, κάτι πολύ πιο εύκολο όταν έχεις αέρα μαζί σου. «Εμείς έχουμε ένα τεράστιο αβαντάζ, έχουμε τον αέρα μαζί μας», εξηγεί ο Πάνος. «Δε βιαζόμαστε να πάμε προς τα κάτω όπως κάνεις όταν παίρνεις μια ανάσα για να φτάσεις στα μέτρα που θες. Εμείς παίρνουμε τον χρόνο μας, δίνουμε στον οργανισμό μας τον χρόνο που χρειάζεται και μπορούμε να προσπαθήσουμε άπειρες φορές να εξισώσουμε, αρκεί να μείνουμε στο βάθος που δεν πονάει το αυτί μας. Δεν είναι ανάγκη ούτε καν να ζοριστεί το αυτί, όχι να πονέσει». Και καταλήγει: «Ίσα ίσα που είναι πολύ πιο εύκολο με τη μπουκάλα απ' ό,τι είναι μόνος σου χωρίς αυτήν. Ελέγχεις και το βάθος με τον εξοπλισμό, έχεις ουδέτερη πλευστότητα σε οποιοδήποτε βάθος κι αν είσαι».

«Θα νιώσω κλειστοφοβία / πανικό κάτω από το νερό»

Μύθος εν μέρει. Είναι ο πιο ανθρώπινος από όλους τους φόβους και ο πιο εύκολος στη διαχείρισή του, σύμφωνα με τον Πάνο, αρκεί να μη μπει η λέξη «πανικός» στην εξίσωση. «Το νούμερο ένα είναι ο έλεγχος της αναπνοής», λέει. «Είναι σαν υποβρύχια γιόγκα, υποβρύχιος διαλογισμός. Αν ελέγξεις αυτό και δώσεις χρόνο στον εαυτό σου, οτιδήποτε και αν σου συμβεί κάτω από το νερό θα μπορέσεις να αντεπεξέλθεις. Αν αφήσεις τον πανικό να σε συνεπάρει, μπορεί να μην έχεις κανένα πρόβλημα και να γίνουν τα χειρότερα. Eνώ αν γίνουν τα χειρότερα και δεν έχεις πανικό, θα μπορέσεις να αντεπεξέλθεις».

Και δεν βουτάς ποτέ μόνος: υπάρχει πάντα κάποιος δίπλα σου (το λεγόμενο buddy system), υπάρχει εκπαίδευση ακόμα και για το χειρότερο σενάριο, όπως το να μείνεις χωρίς αέρα. «Αν δεν πανικοβληθείς, σε ελάχιστα δευτερόλεπτα έχει λυθεί ακόμα κι αυτό το θέμα. Αν πανικοβληθείς, μπορεί να μη λυθεί ποτέ».

Αξίζει μια αναφορά και σε κάτι που ίσως δεν περιμένεις: όλο και περισσότεροι γιατροί και ψυχολόγοι στέλνουν ανθρώπους με αγχώδεις διαταραχές να δοκιμάσουν κατάδυση. «Μπαίνεις σε μια διαδικασία να ελέγξεις συναισθήματα. Είναι ήσυχο το περιβάλλον, προστατευμένο και το μυαλό σου εστιάζει στο τώρα. Δεν γίνεται να είσαι μέσα στο νερό και να σκέφτεσαι τα προβλήματα της καθημερινότητας. Κάνεις focus στις αναπνοές σου», μας λέει ο Πάνος και η Ζωή, θυμούμενοι μια περίπτωση κοπέλας με αγχώδη διαταραχή που την είχε παραπέμψει η ίδια της η ψυχοθεραπεύτρια.

«Χρειάζεται πανάκριβος εξοπλισμός για να ξεκινήσω»

Μύθος. Δεν χρειάζεται να αγοράσεις τίποτα για να κάνεις το πρώτο σου μάθημα, ούτε και τα επόμενα, αν δεν το θες. «Δεν είναι ανάγκη να αγοράσεις τον εξοπλισμό για να ξεκινήσεις, ούτε και πιο μετά για να κάνεις καταδύσεις», λέει ο Πάνος. «Υπάρχουν διαθέσιμοι εξοπλισμοί και τα περισσότερα καταδυτικά κέντρα τα παρέχουν. Ειδικά αν είσαι active στον χώρο και δεν κάνεις μία φορά τον χρόνο, δεν θα σου χρεώσουν καν την ενοικίαση σαν έξτρα υπηρεσία». Το μόνο που ίσως αξίζει να αποκτήσεις νωρίς είναι κάτι πολύ προσωπικό, όπως μια μάσκα προσαρμοσμένη στο πρόσωπό σου, να μη μπάζει νερά ή να μη σε ενοχλεί σε κάποιο σημείο. Με άλλα λόγια, ο εξοπλισμός δεν είναι αυτός που θα σε κρατήσει έξω από το νερό. Αν αποφασίσεις να δοκιμάσεις, τα περισσότερα που χρειάζεσαι σε περιμένουν ήδη στο καταδυτικό κέντρο.

Το scuba diving δεν είναι για λίγους. Απλά νομίζουμε ότι είναι

Ίσως τελικά το πιο δύσκολο κομμάτι της κατάδυσης να μην είναι η ίδια η κατάδυση, αλλά η απόφαση να κάνεις την πρώτη βουτιά. Γιατί, αν κάτι μένει από όλους αυτούς τους μύθους, είναι ότι οι περισσότεροι δεν βασίζονται στην πραγματικότητα, αλλά σε πράγματα ακούσαμε κάποια στιγμή και ποτέ δεν μπήκαμε στη διαδικασία να αμφισβητήσουμε. Και αυτό, ειδικά σε μια χώρα που περιβάλλεται από μια θάλασσα σαν τη δική μας, είναι μάλλον κρίμα μεγάλο.

Stay wet and salty που λένε και οι δύτες λοιπόν! Καλές αναδύσεις!

*Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Ερρίκο και όλη την ομάδα του Go Scuba Diving για όλα όσα μου μαθαίνουν, με υπομονή, κατανόηση και πάντα με χαμόγελο ζεστό.