Γιατί η γάτα είναι (μακράν) καλύτερη ψυχοθεραπεύτρια από την Τεχνητή Νοημοσύνη

Ζούμε σε εποχές ακραίας έντασης. Τα μηνύματα που προωθούν την ενσυναίσθηση χάνονται συχνά μέσα σε αφηγήσεις επιρροής και εξουσίας που τη θεωρούν αδυναμία. Δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι ίδιοι τεχνολογικοί κολοσσοί που προωθούν αυτή την άποψη αναζητούν τρόπους να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη παρουσία με αλγορίθμους.

Ωστόσο, εδώ και δεκαετίες η ψυχοθεραπευτική κοινότητα υποστηρίζει ότι η θεραπευτική σχέση είναι πιο καθοριστική για την πρόοδο από οποιαδήποτε τεχνική ή μέθοδο. Η θεραπευτική συμμαχία έχει χαρακτηριστεί ως «το θεμελιώδες στοιχείο της ψυχοθεραπείας» (Stubbe, 2018). Ο Christopher Muran, Κοσμήτορας της Σχολής Ψυχολογίας Gordon F. Derner στο Πανεπιστήμιο Adelphi και ερευνητής της θεραπευτικής σχέσης, επισημαίνει: «Η ανθρώπινη υπόσταση του θεραπευτή, με όλες τις ιδιορρυθμίες της, βρίσκεται στον πυρήνα της δουλειάς».

10 τρόποι προστασίας από την αλγοριθμική μεροληψία και τον «ναρκισσισμό» της τεχνητής νοημοσύνης

Ανθρώπινη βούληση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης - Ποιος κατευθύνει τελικά;

Ανάμεσα στην καινοτομία και την ηθική: Τι σημαίνουν οι νέες απαγορεύσεις στην AI

Η ΑΙ δεν θα σκοτώσει την τέχνη, θα την πυροδοτήσει

Γιατί η σχέση δεν κωδικοποιείται

Η θεραπευτική συμμαχία δεν μπορεί να αναπαραχθεί από έναν αλγόριθμο, όσο εξελιγμένος κι αν είναι ή όσες πηγές κι αν χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευσή του. Οι θεραπευτές αναλαμβάνουν πολλαπλούς ρόλους: μέντορες, έμπιστοι, μάρτυρες, καθρέφτες, ερμηνευτές, ακόμη και αντίπαλοι που μας προκαλούν να προχωρήσουμε.

Η αποτελεσματική θεραπεία απαιτεί από τον επαγγελματία να μεταβαίνει αβίαστα ανάμεσα σε αυτούς τους ρόλους, να προσαρμόζεται στις μη λεκτικές αλλαγές, να παραμένει συντονισμένος στις λεπτές μετατοπίσεις του νευρικού συστήματος, στη μεταβίβαση και την αντιμεταβίβαση, στα μοτίβα που αναδύονται.

Μια θεραπευτική σχέση περιλαμβάνει τη συνάντηση των συνειδητών και ασυνείδητων πλευρών δύο ψυχών. Οι σχεσιακοί ψυχαναλυτές έχουν τονίσει ότι τα ασυνείδητα, άμορφα στοιχεία της εμπειρίας –σωματικά βιώματα, προλεκτική γνώση– αποκτούν μορφή μόνο στην παρουσία μιας άλλης υποκειμενικότητας. Μέσα από αυτή τη συνάντηση αναδύεται νόημα και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για ίαση.

Η σημασία της σύγκρουσης

Η θεραπευτική σχέση εμπεριέχει αναπόφευκτα τη σύγκρουση. Ένας από τους συχνότερους λόγους που οδηγούν κάποιον στη θεραπεία είναι η δυσκολία επίλυσης διαφορών και αποκατάστασης σχέσεων. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παραθέσει στρατηγικές συμφιλίωσης, αλλά η θεωρία δεν αντικαθιστά την εμπειρία της πραγματικής αλληλεπίδρασης.

Ο Muran επισημαίνει: «Ενώ η ΤΝ μπορεί να προσφέρει σύνδεση, συνέπεια και αμεσότητα, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς θα αναπαράγει την ανθρώπινη εμπειρία της διαπραγμάτευσης διαφορών και συγκρούσεων -τον υπαρξιακό αγώνα για αμοιβαία αναγνώριση».

Η αποφυγή αυτής της διάστασης οδηγεί σε σχέσεις επιφανειακές, ενίοτε με τραγικές συνέπειες, όπως δείχνουν περιστατικά εφήβων που στράφηκαν σε αλγορίθμους για καθοδήγηση σε κρίσιμες στιγμές, με καταστροφικά αποτελέσματα.

Η σχέση ως διαδικασία ανάπτυξης

Οι σχέσεις δεν είναι απλώς πλαίσια ανάπτυξης· είναι η ίδια η διαδικασία εξέλιξης. Μέσα από τη σύγκρουση, τη συμφιλίωση, την κοινή εμπειρία και τη συνεχή αλληλεπίδραση, γεννιούνται η ενσυναίσθηση, η αυτογνωσία, η υπευθυνότητα και η επικοινωνία.

Στη θεραπεία, η ανθρώπινη υποκειμενικότητα που συναντά την ανθρώπινη ευαλωτότητα δημιουργεί τον απαραίτητο χώρο για ίαση και ανάπτυξη -κάτι που καμία τεχνολογία δεν έχει καταφέρει να αναπαράγει.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο Psychology Today.