Υστεροσκόπηση στην εξωσωματική: Όταν η άμεση εικόνα του ενδομητρίου δίνει πολύτιμες πληροφορίες

Ωστόσο, η επιτυχής εμβρυομεταφορά προϋποθέτει και ένα κατάλληλα προετοιμασμένο ενδομητρικό περιβάλλον. Για αυτόν τον λόγο, η αξιολόγηση της ενδομητρικής κοιλότητας αποτελεί σημαντικό μέρος του συνολικού σχεδιασμού μιας θεραπείας υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Γράφει ο Δρ. Αθανάσιος Γκαραβέλας, Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, Ειδικός στην Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή

Ο διακολπικός υπέρηχος είναι το βασικό και εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για την αρχική εκτίμηση του ενδομητρίου. Μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε το πάχος και τη μορφολογία του και να εντοπίσουμε αρκετές ανατομικές αλλοιώσεις. Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες χρειαζόμαστε μια πιο άμεση και λεπτομερή εικόνα της ενδομητρικής κοιλότητας. Η υστεροσκόπηση προσφέρει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: επιτρέπει στον γυναικολόγο να εξετάσει το εσωτερικό της κοιλότητας υπό άμεση όραση και, όταν υπάρχει εύρημα που το απαιτεί, να προχωρήσει και στην αντιμετώπισή του.

Τι ακριβώς είναι η υστεροσκόπηση;

Η υστεροσκόπηση είναι μια ενδοσκοπική τεχνική κατά την οποία ένα πολύ λεπτό οπτικό σύστημα εισάγεται μέσω του τραχήλου στην ενδομητρική κοιλότητα. Με αυτόν τον τρόπο ο γιατρός δεν αξιολογεί μια έμμεση απεικόνιση, αλλά αποκτά άμεση εικόνα του ενδομητρίου και της μορφολογίας της κοιλότητας.

Η άμεση αυτή επισκόπηση μπορεί να αναδείξει ενδομητρικούς πολύποδες, υποβλεννογόνια ινομυώματα, ενδομητρικές συμφύσεις ή άλλες αλλοιώσεις που ενδέχεται να έχουν σημασία για την αναπαραγωγική διαδικασία. Παράλληλα, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, μπορεί να ληφθεί στοχευμένο δείγμα ενδομητρίου για ιστολογική εξέταση, προσφέροντας πρόσθετες πληροφορίες που δεν μπορούν να προκύψουν μόνο από έναν υπερηχογραφικό έλεγχο.

Αυτή είναι και η ιδιαίτερη αξία της υστεροσκόπησης: συνδυάζει τη δυνατότητα ακριβούς διάγνωσης με τη δυνατότητα θεραπευτικής παρέμβασης, όταν αυτή κρίνεται απαραίτητη.

Γιατί έχει σημασία η ενδομητρική κοιλότητα στην εξωσωματική;

Η εμφύτευση ενός εμβρύου είναι μια σύνθετη βιολογική διαδικασία. Η ποιότητα του εμβρύου είναι καθοριστικός παράγοντας, αλλά δεν είναι ο μοναδικός. Το έμβρυο πρέπει να συναντήσει ένα κατάλληλο ενδομητρικό περιβάλλον, σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ώστε να ξεκινήσει η διαδικασία της εμφύτευσης.

Η αξιολόγηση του ενδομητρίου πριν από την εμβρυομεταφορά δεν περιορίζεται επομένως μόνο στο πάχος του, το οποίο συχνά αποτελεί το στοιχείο στο οποίο εστιάζουν περισσότερο οι ασθενείς. Το πάχος είναι μία σημαντική παράμετρος, όμως η συνολική μορφολογία της ενδομητρικής κοιλότητας και η παρουσία ή απουσία ενδοκοιλοτικών ευρημάτων συμπληρώνουν την κλινική εικόνα.

Ένας μικρός πολύποδας, για παράδειγμα, μια συμφύση ή ένα υποβλεννογόνιο ινομύωμα μπορεί να μην έχει την ίδια σημασία σε όλες τις περιπτώσεις. Η θέση, το μέγεθος και η σχέση του ευρήματος με την ενδομητρική κοιλότητα είναι στοιχεία που πρέπει να συνεκτιμηθούν. Η υστεροσκόπηση επιτρέπει αυτή την αξιολόγηση με ακρίβεια και βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει εάν απαιτείται παρέμβαση πριν από την εμβρυομεταφορά.

Τι μπορεί να προσθέσει στον υπερηχογραφικό έλεγχο;

Υπέρηχος και υστεροσκόπηση έχουν διαφορετικό, αλλά συμπληρωματικό ρόλο. Ο διακολπικός υπέρηχος μας δίνει μια συνολική εικόνα του αναπαραγωγικού συστήματος και παραμένει αναπόσπαστο μέρος της διερεύνησης και της παρακολούθησης μιας θεραπείας εξωσωματικής. Η υστεροσκόπηση, από την άλλη πλευρά, εστιάζει στην ενδομητρική κοιλότητα και μας επιτρέπει να την εξετάσουμε άμεσα.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν μια υπερηχογραφική εικόνα χρειάζεται περαιτέρω διευκρίνιση, όταν υπάρχει ιστορικό που δημιουργεί υποψία ενδομητρικής παθολογίας ή όταν θέλουμε να έχουμε πληρέστερη ανατομική εικόνα πριν σχεδιάσουμε τα επόμενα βήματα της θεραπείας.

Στην αναπαραγωγική ιατρική, άλλωστε, η πληροφορία που αναζητούμε δεν είναι απλώς αν «το ενδομήτριο φαίνεται καλό». Εκείνο που μας ενδιαφέρει είναι αν υπάρχει κάποιος ανατομικός παράγοντας μέσα στην ενδομητρική κοιλότητα που θα πρέπει να γνωρίζουμε ή να αντιμετωπίσουμε πριν προχωρήσουμε.

Από τη διάγνωση στη θεραπεία

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της υστεροσκόπησης είναι ότι μπορεί να μετατραπεί από διαγνωστική σε θεραπευτική διαδικασία. Εάν αναγνωριστεί ένας ενδομητρικός πολύποδας, μια συμφύση ή ένα υποβλεννογόνιο ινομύωμα που κρίνεται ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί, η αφαίρεση ή η διόρθωσή του μπορεί να πραγματοποιηθεί υστεροσκοπικά, χωρίς την ανάγκη κλασικής χειρουργικής προσπέλασης.

Η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει αλλάξει σημαντικά και τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται η διαδικασία. Τα σύγχρονα υστεροσκόπια έχουν πολύ μικρότερη διάμετρο και σε αρκετές περιπτώσεις η διαγνωστική υστεροσκόπηση μπορεί να γίνει γρήγορα και με περιορισμένη επιβάρυνση για τη γυναίκα. Ανάλογα με το εύρημα, το ιατρικό ιστορικό και την προβλεπόμενη παρέμβαση, επιλέγεται κάθε φορά ο κατάλληλος τρόπος πραγματοποίησής της.

Το ουσιαστικό στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι μόνο ότι πρόκειται για μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική. Είναι ότι η θεραπευτική παρέμβαση γίνεται στοχευμένα, πάνω σε ένα εύρημα που έχει ήδη αναγνωριστεί με άμεση όραση.

Η θέση της πριν από την εμβρυομεταφορά

Μια εμβρυομεταφορά αποτελεί το τελικό στάδιο μιας σύνθετης διαδικασίας. Έχει προηγηθεί η διέγερση των ωοθηκών, η ωοληψία, η γονιμοποίηση και η καλλιέργεια των εμβρύων ή, στην περίπτωση μιας εμβρυομεταφοράς κατεψυγμένου εμβρύου, η επιλογή και η κατάλληλη προετοιμασία του κύκλου.

Για αυτόν τον λόγο, στην κλινική μας προσέγγιση δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στην αξιολόγηση της ενδομητρικής κοιλότητας πριν από την εμβρυομεταφορά. Η υστεροσκόπηση μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μέρος αυτής της προετοιμασίας, καθώς μας επιτρέπει να γνωρίζουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια το ανατομικό περιβάλλον στο οποίο θα κληθεί να εμφυτευθεί το έμβρυο και να αντιμετωπίσουμε εγκαίρως ένα εύρημα, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια η υστεροσκόπηση αποτελεί μια μέθοδο που «εγγυάται» την εμφύτευση ή την επιτυχία της εξωσωματικής. Στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν υπάρχει μία εξέταση ή μία παρέμβαση που να καθορίζει από μόνη της το αποτέλεσμα. Η αξία της βρίσκεται στην πληροφορία που προσφέρει και στη δυνατότητα να διορθωθεί μια συγκεκριμένη ενδοκοιλοτική παθολογία πριν από ένα τόσο σημαντικό στάδιο της θεραπείας.

Μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα πριν από το επόμενο βήμα

Η σύγχρονη εξωσωματική βασίζεται όλο και περισσότερο στην εξατομικευμένη αξιολόγηση. Δεν αρκεί να εξετάζουμε μεμονωμένα τα ωάρια, τα έμβρυα ή έναν αριθμό που αφορά το πάχος του ενδομητρίου. Χρειάζεται να συνθέτουμε όλα τα δεδομένα και να γνωρίζουμε όσο το δυνατόν καλύτερα τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν κάθε στάδιο της θεραπείας.

Σε αυτή τη συνολική προσέγγιση, η υστεροσκόπηση μας δίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο και πολύτιμο: άμεση εικόνα της ενδομητρικής κοιλότητας. Μπορεί να επιβεβαιώσει ότι η ανατομική εικόνα είναι η αναμενόμενη, να αναδείξει ευρήματα που χρειάζονται προσοχή και, όταν υπάρχει ένδειξη, να επιτρέψει την αντιμετώπισή τους πριν προχωρήσουμε στην εμβρυομεταφορά.

Στόχος δεν είναι να προσθέτουμε διαδικασίες σε μια ήδη απαιτητική θεραπεία, αλλά να αξιοποιούμε τις δυνατότητες της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής με συγκεκριμένο κλινικό σκοπό. Όσο καλύτερα γνωρίζουμε το περιβάλλον στο οποίο πρόκειται να πραγματοποιηθεί η εμβρυομεταφορά, τόσο πιο ολοκληρωμένα μπορούμε να σχεδιάσουμε το επόμενο βήμα της προσπάθειας.

BIO

Ο Δρ. Αθανάσιος Γκαραβέλας είναι Μαιευτήρας-Γυναικολόγος με διεθνή παρουσία και εξειδίκευση στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, τη γυναικολογική χειρουργική και την αναγεννητική ιατρική. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων στην Αναπαραγωγική & Αναγεννητική Ιατρική και στην Κύηση Υψηλού Κινδύνου, ενώ αναγορεύτηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών με διατριβή σχετική με τις λοιμώξεις HPV και χλαμυδίων στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Με περισσότερα από 15 χρόνια κλινικής εμπειρίας, εστιάζει στην ανδρική και γυναικεία υπογονιμότητα, τις καθ’ έξιν αποβολές, τη μειωμένη ωοθηκική λειτουργία, τις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εμφύτευσης και τη διατήρηση γονιμότητας. Διαθέτει σημαντική χειρουργική εμπειρία στη λαπαροσκοπική και υστεροσκοπική αντιμετώπιση γυναικολογικών παθήσεων, ενώ συγκαταλέγεται στους πρωτοπόρους των θεραπειών αναζωογόνησης ωοθηκών και ενδομητρίου με PRP/SVF. Είναι Επιστημονικός Διευθυντής της Ovagenesis, Επιστημονικός Συντονιστής του Διεθνούς Τμήματος στο Institute of Life-ΙΑΣΩ και μέλος διεθνών επιστημονικών οργανισμών, όπως η ASRM και η ESHRE.